26.Oświecenie niemieckie (Kant, von Herder)

• Oświecenie niemieckie

• W trakcie oświecenia Niemcy byli ekonomicznie wyraźnie opóźnione względem Francji i Wielkiej Brytanii

• Ten stan pogłębiał się także rozbiciu politycznemu i brak silnej władzy centralnej

• Jednostka w zakresie filozofii (w tym filozofii społecznej) Niemcy nie odstawały od krajów zachodnich. Głównymi przedstawicielami myśli oświeceniowej byli: Immanuel kant i von Herder

• Immanuel Kant (1724-1804)

• Jego wpływ na socjologię był pośredni był przede wszystkim filozofem, zajmował się przede wszystkim filozofią teoretyczną

• Atakował popularne w jego czasach przekonanie, że rozum odgrywa ład obecny w przyrodzie, w zamian głosił, że rozum jest obiektywnym twórcą tego ładu nadającym sens jego elementom

• Wprowadził kwestię moralną rozumu ludzkiego, któremu niepotrzebne jest ani z zewnątrz nakaz, ani świadomość skutków pewnych działań, aby odróżnić dobro od zła, jednak te wskazania rozumu często są niweczone przez wpływ zewnętrzny

• Stąd podstawowe pytanie było dla kanta jak stworzyć społeczeństwo w którym ludzka wolność nie wchodziłaby w konflikt z więzią z innymi ludźmi.

• Dobra wola to najlepsza wartość (reszta jest albo użyteczna albo nie)

• Człowiek jest częścią przyrody, bo nosi moralność

• Wybory moralne nie należą do części przyrody, bo są wyborami człowieka

• Twórca imperatywu kategorycznego- to przymus jaki rozum wywiera na wole

• Człowiek nigdy nie może być środkiem do celu (nawet Bóg nie może traktować człowieka jako środka do celu)

• Społeczeństwo to według niego związek istot rozumnych, powiązanych prawami, nie mogących być środkami do celu

• Granicą wolności jednostki jest wolność drugiego człowieka

• Zwolennik teorii postępu

• Historia natury zaczyna się od dobra a wolności od zła

• Nie był zwolennikiem utopii

• Johann Gottlieb von Herder (1744-1803)

• Niemiecki lingwista i filozof urodzony w Morągu

• Jego poglądy lokują go na pograniczu oświecenia i romantyzmu, gdyż w wielu miejscach są krytyką oświecenia francuskiego

• Twórca pojęcia narodu, nacjonaliści się na niego powoływali

• Uważa się go za pierwszego myśliciela posługującego się pojęciem narodu rozumianego jako odwieczna zbiorowość spojona więzami kulturowymi (głównie wspólnym językiem)

• Władza polityczna była wtórna wobec związków kulturowych stąd też naród mógł istnieć i nie posiadając własnego państwa.

• Krytykując nadużywanie pojęcia ludzkości przez myślicieli francuskich nie kwestionował jednak jej istnienia, zakładając, że jest ona wspólnotą narodów

• Przeznaczeniem rodzaju ludzkiego jest iść naprzód (z cywilizacja), musi opierać się na rozumie i sprawiedliwości

• Najważniejsza wspólnota to naród

• Na naród składa się język i kultura (język jest ważniejszy)

• Język duszy (niewypowiedziany) był pierwszy a wypowiedziany drugi

• Można podzielić ludzi według języka jakim mówią, bo myślą też w tym języku

• Wszystkie ludy posiadają kulturę i są na różnym etapie

• Podkreśla rolę religii w narodzie religia łączy

• Naród to wspólnota etniczna (nie wspólnota krwi) a wspólnota historyczno-kulturowa

• Nie ma u niego niczego z nacjonalistycznego punktu widzenia

• Podmiotem historii nie są państwa a narody (państwo w porównaniu z narodem jest mniej istotne narody raczej nie upadają, a państwa tak)

• Przeciwstawiał się, że państwo powinno opierać się na sile, a twierdził że powinno być humanitarne i narodowe a wielonarodowe nie sa w stanie przetrwać.

• Jego krytyka oswieceniowa sprowadza się do trzech punktów:

• Kwestionował mechanistyczną wizję świata i zastępował ją organicystyczną

• Nie kwestionując koncepcji postępu przestrzegał

• 3