Zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcające stawów biodrowych, to zespół zmian patologicznych, powstających w następstwie różnych przyczyn, które charakteryzują się uszkodzeniem chrząstki stawowej oraz podchrzęstnej warstwy kostnej.

Zmiany zwyrodnieniowe występują częściej u kobiet, zwłaszcza po ukończeniu 60 roku życia.

Uwzględniając czynniki przyczynowe, zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych dzielimy na: pierwotne - idiopatyczne (coxarthrosis primaria) i wtórne (coxarthrosis secundaria), będące następstwem znanych procesów chorobowych. Koksartrozy wtórne można podzielić w następujący sposób:

- Spowodowane wadami wrodzonymi stawu (wrodzoną dysplazją, wrodzonym zwichnięciem stawu, wrodzonym biodrem szpotawym)

- Zaburzeniami okresu wzrostowo-rozwojowego stawu (choroba Perthesa, młodzieńcze złuszczenie głowy kości udowej)

- Zmianami pourazowymi (złamania, zwichnięcia)

- Przebytymi procesami zapalnymi (swoistymi, nieswoistymi oraz odczynowymi)

- Zmniejszoną wytrzymałością stawu (osteoporoza)

- Spowodowane zaburzeniami hormonalnymi

- W przebiegu chorób układowych

W znacznej części przypadków nie można znaleźć pierwotnej przyczyny uszkodzenia tkanek stawu, w szczególności tkanki chrzęstnej. Mówimy wtedy o idiopatycznych artrozach. Tam gdzie przyczyna uszkodzenia jest znana mówimy o artrozach wtórnych.

Chcąc przybliżyć i uporządkować przyczyny rozwoju zmian zwyrodnieniowych stawów kolanowych można je podzielić w następujący sposób:

I. Przyczyny pierwotne (idiopatyczne gonartrozy)

II. Przyczyny wtórne

1. fizyczne (mechaniczne)

a) urazy

b) urazy pośrednie zmieniające oś obciążenia (złamania kości)

c) mikrourazy zawodowe i sportowe

d) nieprawidłowa budowa lub ustawienie elementów stawu

- szpotawość

- koślawość

e) zator gazowy - choroba Kesonowa

f) niedokrwienia (martwice aseptyczne)

g) działanie promieni X (np. naświetlanie nowotworów)

h) zniesienie ochronnej kontroli czucia (wiąd rdzenia, jamistość rdzenia, polineuropatia w przebiegu cukrzycy)

i) zaburzenia endokrynne (niedoczynność tarczycy, akromegalia)

j) niedobory (np. krzywica)

2. chemiczne

a) działanie enzymów kolagenolitycznych pochodzących z granulocytów

- zapalenia ropne (np. gronkowiec)

- zapalenia jałowe typu reumatoidalnego

b) działanie enzymów fibrynolitycznych w krwiakach (hemofilia, uraz, choroba Rendu- Oslera)

3. mieszane

a) obecność kryształów w jamach i tkankach stawowych (moczany, hydroksyapatyty)

b) odkładanie się złogów w chrząstce (homogentyzynian wapniowy)

Gonartroza częściej dotyczy kobiet i rozpoczyna się statystycznie między 40 a 60 rokiem życia. Zmiany pojawiają się stopniowo, w miarę jak proces niszczenia chrząstki zyskuje przewagę nad procesem jej odnowy.

Zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego zwykle są spowodowane urazami zarówno dotyczącymi samego stawu kolanowego: uszkodzenie aparatu więzadłowego kolana, uszkodzenia łąkotek, złamania śródstawowe, jak i układu szkieletowo-mięśniowego kończyn dolnych czy kręgosłupa, wtórnie powodujących zmiany w rozkładzie obciążeń stawów kolanowych. Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych występuje częściej u kobiet głównie starszych i otyłych. Zwykle stwierdza się szpotawość ,rzadziej koślawość stawów kolanowych, co często występuje razem z płaskostopiem i koślawością palucha , żylakami, a czasem owrzodzeniami podudzia. U mężczyzn gonartroza częściej wiąże się z urazami powodującymi uszkodzenie łąkotek i więzadeł krzyżowych. Najczęściej zmiany zwyrodnieniowe kolan rozpoczynają się w stawie rzepkowo-udowym na tylnej powierzchni rzepki. Ta powierzchnia rzepki jest szczególnie narażona na silny ucisk w trakcie zginania stawu kolanowego i dlatego chory odczuwa ból przede wszystkim w czasie wchodzenia po schodach. Drugim w kolejności miejscem jest staw udowo- piszczelowy, głównie przedział przyśrodkowy co prowadzi do postępującej szpotawości kolana, która nasila dolegliwości. Opisane zmiany często występują jednocześnie.