konwersatorium 2

Dobro samo w sobie - idea dobra (Platon, Państwo)

- idea Dobra przyczyną wiedzy i prawdy oraz przedmiotem poznania;

- wiedza i prawda podobne do Dobra, lecz dobro stawiane winno być ponad nie;

- idea Dobra przyczyną wszystkiego co słuszne i piękne;

- dojrzenie idei Dobra wymagane by postępować rozumnie w życiu prywatnym i publicznym;

Dobro jako cel ludzkiego dążenia (Arystoteles, Etyka Nikomachejska)

- wszelka sztuka, badanie, działanie i postanowienie zdążają do jakiegoś dobra;

- najwyższe ze wszystkich dóbr, które można osiągnąć przez działanie - szczęście;

- szczęście jako rzeczy jawne i widoczne: przyjemność, bogactwo, zaszczyty;

- szczęcie w zależności od sytuacji: będąc chorym - zdrowie, będąc ubogim - bogactwo;

- dobro samo w sobie, które sprawia że wszystkie powyższe są dobrami;

- trzy rodzaje życia:

- dobro samo w sobie tkwi w posiadającym je osobniku i niełatwo może być mu wydarte;

- bogactwo - środek do celu;

Przyjemność jako najwyższe dobro - mądrość jako początek wszelkiego dobra (Epikur, List do Menoikeusa)

- przyjemność stanowi pierwsze i przyrodzone dobro oraz punkt wyjścia wszelkiego wyboru i unikania;

- każda przyjemność jest dobra ale nie każda godna wyboru;

- wszelki ból jest złem ale nie każdego bólu należy unikać;

- każdy przypadek należy zbadać pod kątem pożyteczności;

- umiarkowanie uważane za największe dobro - najlepiej korzystają obfitości dobra ci, którzy jej najmniej pożądają;

- przyjemne życie - stanowi trzeźwy rozum, dociekający przyczyn wszelkiego wyboru i unikania, odrzucający czcze domysły;

- mądrość - początek wszelkiego dobra i dobro najwyższe;

- nie można żyć przyjemnie jeśli nie żyje się mądrze, pięknie i sprawiedliwie;

- nie można żyć mądrze, pięknie i sprawiedliwie jeśli nie żyje się przyjemnie;

- lepiej być nieszczęśliwym z rozumem niż szczęśliwym bez rozumu;

Dobro powstaje przez połączenie się z cnotą (L.A. Seneka, Listy moralne do Lucyliusza)

- nie ma dobra bez prawdy;

- „dobrem jest to, co popęd duszy ku sobie wzbudza zgodnie naturą i czego pożądać należy dopiero wtedy, gdy uznało się je za godne pożądania”;

- dobrem nie może być coś co nie zawiera czegoś z cnoty, ale cnota zawsze jest dobrem;

- cnota jest dobrem doskonałym, którym dopełnia się szczęśliwość życia, a przez zetknięcie z którym stają się dobrem także inne rzeczy;

- dobro powstaje przez połączenie z cnotą, a cnota jest dobra sama przez się;

- co jest dobrem mogło być złem, ale co jest cnotą nie może być niczym innym niż dobrem;

- co jest dobrem zgadza się z naturą, ale co się zgadza z naturą nie jest jeszcze przez to samo dobrem;

- dobro zgadza się z naturą w całej pełni;

Czy istnieje rzeczywiste dobro i zło? (S. Empiryk)

- filozofowie akademiccy - trzy rodzaje dóbr: dotyczące duszy (cnoty), dotyczące ciała (zdrowie, wigor, sprawność zmysłów, uroda), zewnętrzne (bogactwo, ojczyzna, rodzice, dzieci, przyjaciele);

- stoicy - trzy rodzaje dóbr: dotyczące duszy (cnoty, dobre uczynki), zewnętrzne (przyjaciel, dobry człowiek, dobre dzieci i rodzice), ani dotyczące duszy ani zewnętrzne (sam dobry człowiek w stosunku do siebie);

- naczelne dobro - przyjemność cielesna;

- każdy uważa za dobro to co mu się dobrem wydaje;

- nie może więc być dobrem z natury to, co się każdemu z osobna wydaje być dobrem -> nie istnieje żadne dobro;

Sokrates - poglądy etyczne

1. cnota jest dobrem bezwzględnym:

- oponuje przeciwko relatywizmowi;

- zalety jedne dla całego narodu: sprawiedliwość, odwaga, panowanie nad sobą - powszechne, jednakowe dla wszystkich;

- cnota - zaleta moralna;

- cnoty wywodzą się z samej natury rzeczy, a nie z ustanowienia ludzkiego;

- cnota szczytem dóbr;

- moralizm - stanowisko wynoszące dobra moralne nad wszystkie inne (dla dóbr wyższych powinno poświęcać się niższe (zdrowie, bogactwo, sławę);

2. cnota wiąże się z pożytkiem i szczęściem:

- pożytek zależny jest od dobra - tylko to co dobre jest pożyteczne;

- czyn jest niezawodnie dobry gdy wypływa zeń pożytek;

- szczęście wynika z cnoty (szczęśliwy kto posiada największe dobra, a największym dobrem jest cnota);

3. cnota jest wiedzą:

- wszelkie zło pochodzi z nieświadomości;

- wiedza jest warunkiem dostatecznym cnoty - jest tym samym co cnota;

- wiedza ta to nie o żywiołach, kosmosie ale o sprawiedliwości, odwadze - wiedza etyczna a nie przyrodnicza;

- intelektualizm etyczny - cnota to wiedza oparta nie na czysto teoretycznym roztrząsaniu, lecz na praktycznym rozsądku; konsekwencje:

x cnoty można się uczyć, nie jest wrodzona, od nas samych zależy czy dobro posiadamy;

x cnota jest jedna - sprzeciw wobec pluralizmu etycznego sofistów;

- demon (daimonion) - uzupełnienie etyki przez czynnik religijny - głos powstrzymujący od złego;

- podział na trzy części duszy - każda dusza musi mieć swoją cnotę (pitagorejska koncepcja cnoty jako ładu i harmonii duszy);

- teoria czterech cnót: mądrość (część rozumna), męstwo (część impulsywna), panowanie nad sobą (część pożądliwa), sprawiedliwość (łączy wszystkie części duszy i utrzymuje ład);

- niezbędna jest jeszcze radość;

- dwa światy dobra: realny i idealny; wyższość dóbr idealnych nad realnymi;

- trzy tezy dojrzałej teorii etycznej:

1) dobra stanowią hierarchię;

2) szczytem hierarchii dobro idealne - idea dobra;

3)dobra realne są początkiem i etapem w drodze do szczytu;

- miłość - dążenie duszy do osiągnięcia i wiecznego posiadania dobra;

- przedmiot miłości: dobra realne -> piękno duchowe -> piękno wspólne -> idea piękna;

- sens platońskiej miłości: przez cele realne, względne, skończone doczesne osiąga się cele idealne, bezwzględne, wieczne;

- psychologiczny opis dążeń ludzkich;

- cecha definiująca cnotę - dążenie do idei dobra (u Sokratesa - wiedza);

- idea dobra przewyższa nawet ideę istnienia;

- dobro - zasada według której powstał świat i jego celem;

3. nauka o państwie:

- teoria państwa wedle idei dobra i sprawiedliwości

a) winno dążyć do zalet najwyższych i właściwych ideom (powszechność i stałość); oparte na ogólnych zasadach; uniwersalny charakter;

b) ma jeden cel obowiązujący wszystkich; organizm czyli części zależne od całości a nie odwrotnie;

c) oparte jest na wiedzy; intelektualistyczne hasło;

d) składa się z tych którzy są mu potrzebni: władcy-filozofowie (cnota - mądrość), strażnicy państwa (męstwo), rzemieślnicy (panowanie nad sobą); państwo stanowe; ustrój sprawiedliwości; hierarchiczność;

e) jest ascetyczne; dąży do idealnego celu; wymaga wyrzeczenia się dóbr doczesnych; ustrój komunistyczny; brak własności indywidualnej (2 wyższe stany)

Arystoteles - filozofia praktyczna

- nie ma dobra innego niż realne (Platon - idealne);

- poszukiwanie celów osiągalnych (Platon - transcendentne);

- etyka empiryczna (dedukcyjna);

- etyka łącząca normy z opisem działania (Platon - czysto normatywna);

- wyprowadzanie norm z realnej natury człowieka (Platon - z idei);

- powszechność norm godzona z indywidualną naturą działającego (Platon - jedynie normy powszechne);

- miarą słuszności - żywy wzór dobrego i mądrego człowieka (Platon - ogólne prawo);

- istnienie celu najwyższego, który do niczego nie jest środkiem - najwyższe dobro osiągalne - eudajmonia;

- eudajmonizm - dobrem najwyższym jest doskonałość jednostki;

- dwa rodzaje: cnoty dianoetyczne (mądrość, rozsądek), etyczne (hojność, męstwo);

- cnót jest tyle ile czynności człowieka;

- cnota - usposobienie zachowujące środek - doktryna środka;

1. niezależność od natury i zgodność z naturą;

- moralizm - cnota jest szczęściem i jedynym prawdziwym dobrem;

- kult natury (jest rozumna, harmonijna, boska); żyć cnotliwie to żyć zgodnie z naturą;

- życie cnotliwe to życie wolne;

- życie zgodne z naturą to życie zgodne z rozumem;

- cnota to rozsądek, rozum, wiedza;

- rozum jest łącznikiem między człowiekiem a kosmosem, między cnotą a prawem natury;

2. dobro, zło i rzeczy obojętne;

- ideał - mędrzec, człowiek rozumny, cnotliwy -> szczęśliwy, bogaty, wolny;

- cnota nie ulega stopniowaniu;

- cnota jest jedna i niepodzielna;

- cnota jest dobrem jedynym, jest samowystarczalna;

- poza cnotą i jej przeciwieństwem, wszystko jest obojętne (nie są potrzebne do szczęścia i ich brak nie może spowodować nieszczęścia);

- rzeczy obojętne są materiałem czynów - można z nich zrobić dobry lub zły użytek;

- rodzaje rzeczy obojętnych: rzeczy godne wyboru (a. duchowe: talenty, pamięć, bystrość myślenia, postępy wiedzy; b. cielesne: sprawność narządów zmysłowych; c. zewnętrzne: posiadanie rodziców, dzieci, miłość ludzka, uznanie, dobre pochodzenia, umiarkowana majętność) i godne odrzucenia;

- rzeczy godne wyboru są względne;

- złe -życie wbrew cnocie, naturze rozumowi;

- źródło zła - afekty silniejsze od rozumu;

- cztery zasadnicze afekty: zawiść i pożądliwość (zabiegają o rzekome dobra), smutek i obawa (stronią od rzekomego zła);

- apatia - beznamiętność - najbliższy cel życia moralnego; służy wyzbyciu się afektów;

- czyn dobry - posiada dobrą intencję;

- rodzaje czynów: słuszne (mają zewnętrzne cechy moralności) i zacne (wewnętrzną intencją jest czynienie dobra);

- społeczeństwo jako organiczny zespół;

- człowiek ma obowiązki względem grup węższych i szerszych;

1. hedonizm i radość życia:

- największe dobro - szczęście;

- szczęście - doznawanie przyjemności;

- nieszczęście - doznawanie cierpień;

- szczęście - brak cierpienia;

- kult życia - życie jest dobrem, jedynym danym na własność;

- dobro jakie posiadamy jest przemijające i jednorazowe więc należy je ocenić i użyć od razu;

- radość życia - główny składnik szczęścia;

2. przyjemności zewnętrzne:

- przyjemności powodowane przyczynami zewnętrznymi wymagają pozytywnych przyczyn, są zależne od okoliczności, zdane są na los szczęścia i niepewność;

- warunki: trzeba mieć potrzeby, trzeba by były zaspokojone;

- przyjemności pozytywne: fizyczne, duchowe;

- nie ma jakościowych różnic między przyjemnościami;

3. środki do szczęścia:

- sposoby na szczęście: cnota i rozum;

- cnota jest środkiem do szczęścia, ale nie jest cenna sama przez się;

- przyjaźń - cenna jako środek, a nie cel;

- oparcie na egoizmie - altruizm nie potrzebny;

- rozum ma kierować myślami;

http://members.lycos.co.uk/nonameuwb