JĘZYK POLSKI - TERYTORIALNE ODMIANY POLSZCZYZNY

Dialekt- język mówiony ludności wiejskiej danego regionu. Występują na obszarze Polski różnią się od języka ogólnopolskiego i między sobą. W obrębie dialektu wyróżnia się odmiany zwane gwarami. Dialekty w Polsce: Kaszubski, Małopolski, mazowiecki, śląski, wielkopolski. Cechy:

• Mazurzenie - wymowa spółgłosek sz, ż, cz, dź jak [s,z,c,dz] np. zyto, capka, W dialektach mazowieckim, małopolskim, północnośląskim

• A pochylone- wymawiane jest jako [o,e] kwiotek, ptok, tutej

• Sziakanie- jednakowa wymowa szeregów sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź jako zwiękczonej głosi pierwszego z nich np. sziano, sziary, sziszka

Gwara- mowa ludności wiejskiej z niewielkiego terytorium, z kilku lub kilkunastu wsi, różniąca się od języka ogólnego pewnymi cechami fonetycznymi i leksykalnymi. Ludowa, miejska, tajna, zawodowa, środowiskowa

Regionalizmy- różnice, np. w zakresie słownictwa między regionami.

Np. porzeczki- świętojanki, bławatek- modrak- chaber

Gwara kresowa- gwara powstała na terenach wschodnich. Charakterystyka:

• Śpiewny akcent- przedłużanie samogłosek akcentowanych oraz redukowanie i zwężania samogłosek nieakcentowanych np. stary tupoli

• Akanie- nieakcentowane „o” wymawiane jako samogłoska zredukowana podobna do „a” lub nawet z nią identyczną.

• Ruchomy akcent w niektórych formach

• Twarde n przed „-ski” wilenski, panienski

• Dźwięczne h

• Przedniojęzykowe ł

• Odnosowienie wygłosowego ą, np. naso matko

• Formy krótkie czasu przeszłego z zaimkiem, bez końcówki osobowej np. ja robił

• Nazwy potraw, roślin, budynków, odzieży

Dialektyzacja- rodzaj stylizacji językowej, świadomy zabieg polegający na ukształtowaniu języka polskiego na gwarę

Dialektologia- działa językoznawstwa zajmujący się naukowym opisem gwar i dialektów.

Gwara miejska- mowa niewykształconych mieszkańców przedmieść wielkich miast i miejscowości podmiejskich