Rola państwa w systemie kapitalistycznym.

W kapitalistycznej gospodarce rynkowej decyzje ekonomiczne są podejmowane przez przedsiębiorców, właścicieli banków i innych firm prywatnych, a tok procesu gospodarczego reguluje „niewidzialna ręka” mechanizmów rynkowych, konkurencji i opartej na kategorii zysku motywacji pobudzającej uczestników procesu gospodarczego do maksymalnej wydajności, wprowadzania innowacji i dokonywania inwestycji.

Od połowy lat trzydziestych do końca lat sześćdziesiątych XX wieku w większości krajów kapitalistycznych prowadzono wysoce intensywną i szeroko zakrojoną politykę gospodarczą.

Kierunki oddziaływań polityki gospodarczej państwa w kapitalistycznej mieszanej gospodarce rynkowej:

• Zapewnienie stałego dopływu środków niezbędnych do wykonywania przez państwo funkcji zewnętrznych i wewnętrznych (np. w zakresie administracji, wymiaru sprawiedliwości, bezpieczeństwa, wojska, rozbudowy infrastruktury, oświaty, nauki, ochrony zdrowia, itd.)

• Wspieranie rozwoju sektorów gospodarki nie cieszących się dostatecznym zainteresowaniem prywatnych przedsiębiorstw

• Próby zapewnienia osłony działalności gospodarczej obywateli własnego kraju przed zagraniczną konkurencją

• Ochrona konkurencji

• Przeciwdziałanie czynnikom kryzysogennym i stagnacyjnym oraz pobudzanie koniunktury i kształtowanie warunków sprzyjających procesowi wzrostu

• Zapewnienie przestrzennego ładu w zagospodarowaniu terytorium kraju

• Utrzymywanie w państwie ładu społecznego

Funkcje państwa w gospodarce kapitalistycznej:

• Stoi na straży przestrzegania ustrojowych i systemowych zasad porządku społeczno-gospodarczego, a zwłaszcza zasady wolności gospodarczej, poszanowania własności prywatnej swobody przedsiębiorczości

• Zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego, bezpieczeństwa wewnętrznego, utrzymywanie wymiary sprawiedliwości, szkolnictwa oraz kształtowanie systemu pieniężnego

• Nakłada podatki

• Korygowanie słabości i eliminowanie niedostatków mechanizmów rynku

Regulowanie podaży pieniądza, czyli prowadzenie polityki pieniężnej, było i jest jednym z dwóch głównych filarów polityki makroekonomicznej. Drugim filarem jest polityka budżetowa. Po przystąpieniu do unii walutowej kraje UE znajdują się w szczególnej sytuacji: część ich polityki makroekonomicznej pozostanie w gestii ich własnych rządów, a część będzie prowadzona przez Europejski Bank centralny.

Sam mechanizm rynkowy nie jest w stanie zapewnić skutecznej ochrony naturalnego środowiska człowieka jego rekultywacji, przestrzegania wymagań ładu przestrzennego, osłony socjalnej dla ekonomicznie słabszych warstw. Mechanizm rynkowy nie może też dostatecznie dobrze spełniać funkcji regulacyjnych w sprawach bezpieczeństwa i obrony narodowej, infrastrukturalnego zagospodarowania kraju i regionów, tworzenia materialnej bazy edukacji narodowej, nauki, ochrony zdrowia, kultury. Wszędzie, gdzie pojawia się potrzeba służeniu dobru wspólnemu, czasem kosztem pewnych interesów jednostkowych i grupowych, trzeba wprowadzać wobec mechanizmu regulacji rynkowej korygujące i promocyjne oddziaływanie organów publicznych. Polityka ekonomiczna wspiera mechanizm rynkowy w sferze rozwoju przedsiębiorczości przez kształtowanie różnego rodzaju urządzeń dostarczających indywidualnym formom tzw. Korzyści zewnętrznych w postaci możliwości korzystania z systemów komunikacyjnych, zasilania w wodę, warunków pozyskiwania wykształconych pracowników, itd. Głównymi „dostawcami” tych korzyści współcześnie są różne gałęzie sektora publicznego, szczególnie w dziedzinie edukacji, badań naukowych, ochrony zdrowia, transportu, urządzeń komunalnych, czyli całej infrastruktury technicznej i społecznej, której utrzymanie oraz rozbudowa w głównej mierze należą do państwa i samorządu terytorialnego.

Ingerencja państwa w gospodarkę następuje za pośrednictwem politycznych decyzji podejmowanych przez właściwe organy władzy, parlament, rząd, instytucje samorządu terytorialnego. Proces przygotowania i podejmowania tych decyzji jest regulowany przez mechanizm wyboru publicznego, funkcjonujący według odmiennych zasad niż mechanizm , funkcjonujący według odmiennych zasad niż mechanizm , funkcjonujący według odmiennych zasad niż mechanizm rynkowy. Opisująca to teoria wyrobu publicznego ujmuje przygotowywanie i podejmowanie decyzji politycznych jako swego rodzaju grę, prowadzona przez różne podmioty życia politycznego państwa w ramach układu określonego przez ustrój państwa, jego konstytucję, ustawy regulujące prawa oraz obowiązki organów państwowych i obywateli. W działaniu tego mechanizmu istotne znaczenie ma także układ realnych sił, reprezentowanych przez poszczególne podmioty uczestniczące w życiu społeczno-politycznym kraju, przede wszystkim przez partie polityczne.

Źródło: Winiarski B. (red.) Polityka gospodarcza, PWN, Warszawa 2006 r., s.35-44