Bibliografia:

1.jedna z dyscyplin wchodzących w skład bibliologii

2.metodyka tworzenia spisów bibliograficznych

3.uporządkowany spis dokumentów

Znaczenie pojęcia:

-Pierwotnie słowo to znaczyło techniczną czynność pisania lub powielania książki

-bibliograf-kopista (V w.p .n.e. Grecja) to pisarz skarg sądowych, nie przeznaczonych do publikacji

-XVIII w.-oznaczenie spisu książek/sporządzenie opisu ksiąg

-XVIII/XIX w.-nauka o książce

Biblioteka:

  1. miejsce, w który znajdują się książki (budynek, lokal)

  2. księgozbiór

  3. instytucja, która gromadzi i udostępnia książki

Bibliognozja: nauka o poznaniu książki

Bibliologia: wiedza o książce w sensie najogólniejszym

3 aspekty

1.produkcja

2.upowszechnienie

3.czytelnictwo

Bibliofilstwo: miłośnictwo, zbieractwo, znawstwo książek

Dokument +podział:

1.pismo urzędowe

2.utrwalony wyraz myśli ludzkiej(np. książka)

3.każdy przedmiot służący do stwierdzenia lub udowodnienia jakiegoś faktu

Podział:

1.Graficzne/tekst wyrażony za pomocną odpowiedniego zespołu znaków/

-druki samoistne(np. książka)

-druki niesamoistne-artykuły w czasopismach i drukach zwartych

2.Niegraficzne /rękopis, manuskrypt/

-audiowizualne (np. płyta, kaseta,fotokopia, mikrofilm)

Stopka drukarska(metryka drukarska)

Zawiera m.in. takie informacje jak: drukarnia, nakład adres wydawniczy, rodzaj papieru, data ukończenia druku, data oddania maszynopisu do składania nazwa wydawnictwa...

Kryptograf: pisarz, który posługuje się odmiennym systemem znaków, zrozumiałym tylko danej grupie odbiorców.

„Polonica”: (termin powstał w XXw.)

-dokumenty polskie lub dotyczące Polski

-czasami używane jedynie w odniesieniu do książki

Kryptonim:

1.Pseudonim utworzony z inicjałów lub kombinacji liter zmyślonego lub prawdziwego imienia i nazwiska, a także wyraz z nich utworzony

2.Wyraz lub tylko litera zastępująca właściwą nazwę

Monografia bibliograficzna: poświęcenie szczególnej uwagi jednemu tematowi lub jednej osobie.

Kryptobibliografia:bibliografia podana w dużym podręczniku/np. historii lit. polskiej/, słowniku, encyklopedii, monografii historycznoliterackiej, itp.

Rękopis=manuskrypt: każdy tekst utrwalony ręcznie;cechy indywidualne, niepowtarzalny/np. list/

Inkunabuł:

-publikacje od czasu powstania druku do roku 1500

-nazywane pierwocinami grafiki i kryptografii

-XVIIw. Termin określał wczesne czasy drukarstwa lub pierwsze wczesne druki

-pierwsze inkunabuły datuje się na rok 1454, 1455 /”Listy odpustowe Gutenberga”/

Starodruki:

-publikacje od czasu wynalezienia pisma do roku 1800(w tym inkunabuły)

-cechują się własnoręcznym wykonanie wszystkich materiałów(papier,ilustracje,oprawy...)

Archiwalia:

-pismo stwierdzające lub poświadczające pewien stan prawny na rzecz odbiorcy

-sporządzone zgodnie z obowiązującym w danym czasie prawami(przepisami)

Inskrypcja:

1.tekst epigramatyczny utrwalony na materiale twardym(kamień,metal)(nagrobek,moneta)

2.dawno w Polsce wpis aktu prywatnego do ksiąg grodzkich lub ziemskich(testament)

3.Formuła dokumentu rękopiśmiennego

Kodeks:

1.zbiór przepisów prawnych;podstawa postępowania sądowego (kodeks pracy)

2-.forma książki z czasów antycznych(zamiast zwoju)

-w Rzymie woskowe tabliczki związane ze sobą, na których pisało się rylcem

-w średniowieczu jedyna forma książki z pergaminowymi lub papierowym kartami

Inedita:różnego rodzaju teksty nie ogłoszone drukiem

-nie przeznaczone do publikacji (list)

-przeznaczone do publikacji(wiersz)

-nie wydane za życia autora

-wydane po raz pierwszy po śmierci autora

Synopsis: przegląd ogólny, zestawienie

-zbiór artykułów różnych autorów na jeden temat

Antologia:

-wybór opublikowanych wcześniej całości,fragmentów lub sentencji z różnych dzieł

-co najmniej trzech autorów

-wydane przez wydawcę naukowego, który nadaje własny tytuł

-kryteria doboru antologii:

+językowe

+chronologiczne

+narodowe

+tematyczne

+określony gatunek lub kierunek

Almanach:

1.rocznik zawierający dane kalendarzowe +porady,sentencje,przysłowia,przepowiednie, itp.

2.periodyk lub druk zwarty okolicznościowy, w którym są pierwsze próby prac literackich i naukowych różnych autorów

3.w średniowieczu- tablice kalendarza astronomicznego

Almanach gotajski: rocznik wydawany w mieście Gotha(w języku francuskim i niemieckim)

Chrestomatia:

-zbiór krótkich utworów lub fragmentów dzieł oryginalnych lub tłumaczonych

-zakres literatury pięknej lub określonej nauki

-opatrzona komentarzami

-przeznaczenie:cel dydaktyczny (najczęściej nauka języka)

Podręcznik:książka przeznaczona do celów dydaktycznych

-używane pod kierunkiem nauczyciela (dydaktyka)

+wykładowy-syntetyczny wykład wiedzy dostosowany do programu

+tekstowy-czytanki

-droga samouctwa (autodydaktyka)

+wykładowy

Encyklopedia:

-zawiera krótkie informacje lub dłuższe artykuły

-rozprawy z zakresu wszystkich dziedzin lub jednej dziedziny

-ilustracje,mapy,tabele,itp.

-na końcu hasła bibliografia załącznikowa

-najczęściej dzieło zbiorowe

-ze względu na zakres treści:

+ogólne(powszechne)

+specjalne

-ze względu na objętość:

+podręczne

+średnie

+wielkie

-ze względu na układ haseł:

+abecadłowy(słowniki encyklopedyczne)

+rzeczowy(np. dziedzina)

Słowniki:

1.-zbiór wyrazów danego języka (lub kategoria wyrazów) w układzie abecadłowym lub rzeczowym

-wyjaśnia znaczenia w tym samym lub innym języku

-większe słowniki podają dodatkowe informacje(np. etymologia,wymowa,cytaty,synonimy,itp.)

Podział słowników:

-filozoficzne-jeden język

-językowe-co najmniej dwa języki

-specjalne-poświęcone określonym dziedzinom wiedzy

2.Słownik tematyczny=katalog przedmiotowy

-hasła w układzie abecadłowym

-określa wartość treściową dzieła

Rodzaje słowników:

-językowe (narodowe, wyrazów obcych, cytatów, itp.)

-dziedzin i zagadnień-łączy zadania słowniki i encyklopedii specjalnej

-bibliograficzne-układ abecadłowy, zbiór sylwetek bibliograficznych (wg różnych kryteriów)

+ogólne-rejestr osób ze wszystkich dziedzin życia

+międzynarodowe

+ narodowe-osoby nieżyjące

+Who is who-osoby żyjące

+ specjalne-poświęcone osobom działającym w jednej dziedzinie

+zbiorcze indeksy do wielkich bibliografii lub encyklopedii

-pseudonimów

+rozszyfrowanie prawdziwego nazwiska osoby występującej pod np. kryptonimem

+alfabetyczny rejestr pseudonimów+nazwisko prawdziwe

+alfabetyczny rejestr nazwisk+pseudonim

Bibliografia a katalog:

RÓŻNICE:

-bibliografia rejestruje książki dostępne w wielu bibliotekach-katalog w konkretnej

-bibliografia rejestruje książki w wielu egzemplarzach-katalog jeden konkretny egzemplarz

bibliografia uwzględnia elementy wspólne całemu wydaniu-katalog te elementy i cechy indywidualne dla danego egzemplarza w zbiorze

-katalog nie może być traktowany jako bibliografia(kiedyś wymiennie)

-porządny katalog biblioteki specjalnej daje pożądane wskazówki-zastępuje bibliografię

-to samo zadanie co bibliografia pełni odpowiedni dział, właściwie zrobionego katalogu wielkiej biblioteki narodowej

Bibliografia a historia literatury: (określone przez Estreichera)

-bibliografia poprzedza historię literatury

-bibliografia bada zewnętrzne cechy utwory-historia literatury wewnętrzne

-bibliografia jest”skarbcem” dla historii literatury

-bibliografia ogarnia całość produkcji piśmiennej-historia literatury, utwory, które posuwają oświatę do przodu

-bibliografia-szczegółowość, historia literatury-ogółowość

Rodzaje bibliografii:

-analityczna-krótka charakterystyka wzbogacona o zbiór poszczególnych części dzieła

-krytyczna-przy poszczególnych pozycjach pojawiają się uwagi krytyczne

-porównawcza-bada różnice między kilkoma egzemplarzami jednego dzieła

-zalecająca-zaleca specjalnie dobraną literaturę(kryteria doboru-poziom intelektualny)

-załącznikowa(kryptobibliografia)-czasem pełni funkcję przypisów źródłowych

-przeglądy-wiadomość w formie opisowej na dany temat(np. artykuły w czasopismach)

-adnotowana-bibliografia złożona z zasadniczych opisów bibliograficznych + adnotacja

-bibliografii-bibliografia spisów bibliograficznych; informacja o istniejących bibliografiach

-czasopism-rejestruje tytuły wydawnictw periodycznych lub zbiorowych. Często jako rocznik

-krajoznawcza-rejestr piśmiennictwa o danym kraju

-dziedzin lub zagadnień-wielkie działy (medycyna) lub konkretne zagadnienia(bąk)

-księgarska-rejestr publikacji znajdujących się w obiegu księgarskim+cechy ważne dla obiegu

-selektywna-wybiórcza

-kompletna- całość

-rejestrująca-stosuje opis rejestracyjny

-ogólna-całość piśmiennictwa

-specjalna-jedna dziedzina nauki

-narodowa-kraj

-lokalna-miasto

-regionalna-kraina,województwo

-bieżąca-rejestruje nowości wydawnicze

-retrospektywna-rejestr całego dotychczasowego piśmiennictwa lub jego urywku

-prospektywna-rejestr wydawnictw mających się ukazać

Wedle jakich kryteriów dzielimy bibliografię?

Ze względu na:

-dobór materiału/ilość zarejestrowanych dokumentów:

+selektywna

+kompletna

-rodzaj opisu bibliograficznego

+rejestrująca

+adnotowana

-zakres rzeczowy czy materiałowy

+ogólna

+specjalna

-zasięg terytorialny

+narodowa

+regionalna

+lokalna

-zasięg chronologiczny

+retrospektywna

+bieżąca

+prospektywna

-formę wydawniczą

+druki samoistne

+druki niesamoistne

-metoda sporządzania opisu

+prymarne (opracowanie na podstawie samych dokumentów)

+pochodne (opracowanie na podstawie bibliografii prymarnych i innych źródeł)

-większe zainteresowanie treścią

+analityczna

+krytyczna

+porównawcza

Opis bibliograficzny:

-Uporządkowany zespół danych o dokumencie

-służy do jego identyfikacji

-dokonywany z egzemplarza dzieła(prymarnie)

Rodzaje:

-pełny

­-skrócony

-rejestracyjny-skład ->zespół informacji niezbędnych do identyfikacji dzieła.

+krótka forma

+zbudowany z oznajmień i skrótów

+elementy zawsze w tej samej kolejności:

1.dane identyfikujące dzieło piśmiennicze

2.dane wydawnicze

3.dane określające wygląd zewnętrzny

-adnotowany-skład -> opis rejestracyjny + adnotacje (objaśnienia),bliższe inf. o dokumencie

Poszczególne elementy opisu bibliograficznego:

1.Książka-druk samoistny

-nazwisko i inicjał imienia autora książki

-tytuł.podtytuł

-współpracownicy

-wydanie

-części wydawnicze

-adres wydawniczy.

2.Druk zwarty

- strony graniczne

3.Czasopismo

-nazwisko i inicjał autora artykułu

-tytuł. Podtytuł

-współpracownicy

-nazwa czasopisma w „......”

-tom(rok), nr, z

-strony graniczne.

Biblioteka a archiwum:

-rękopisy biblioteczne-produkt osób prywatnych /np. listy, prace naukowe/

-rękopisy archiwalne- rezultat działalności urzędów i instytucji /np. archiwa czasopism/

-historyk literatury do biblioteki

-historyk do archiwum

-w archiwach dokumenty dotyczące bibliografii poszczególnych osób/ np. akt zgonu, ślubu itp./ + rzeczy dokumentarne

Polscy twórcy bibliografii narodowych i ich dzieła: (przyczynili się do rozwoju badań)

-S. Strawolski- „Scriptorum polonicorum hekatontas”(prace ówczesnych uczonych)

-Hoppius, Braun, Hoffman-wiele specjalnych bibliografii

-J.Zauski-„Biblioteka poetów polskich, którzy mową polską pisali”

-J.D.Janocki-„Janociana” - bibliografia krytyczna, sądy o pisarzach

-F.Dentkowski- „Historia literatury polskiej wystawiona w spisie dzieł drukiem ogłoszonych”

„Dykcjonarz poetów polskich”- przełom w bibliografii polskiej

-J.S.Dandke- „Historia drukarń krakowskich”, „Historia drukarń w Królestwie polskim i Wielkim Księstwie Litewskim”, „Historia biblioteki uniwersytetu jagiellońskiego”

-J.Lelewel- „Bibliograficznych ksiąg dwoje”- sposób identyfikacji i opisu ksiąg

-A. Bohatkiewicz- „Rzecz o bibliografii powszechnej”

-P. Jarkowski- ten sam przedmiot patrz wyżej

-K.Estreischer- „Bibliografia polska”

-K.Estreischer (junior)- „Scalona bibliografia polska XIX stulecia”

-W.Wisłocki-„Przewodnik bibliograficzny”

-J.Czubek-„Bibliografia polska”

-Z.Mocarski- „Biuletyn Bibliograficzny”

"Bibliografia polska" Karola Estreichera: wydane w 4 częściach=seriach

PRZEDMIOT:

-druki polskie wydane w Polsce i za granicą

-druki w językach obcych wydane w Polsce

-druki obce wydane za granicą oryginalne lub przetłumaczone-Polaków lub dotyczące Polski

ZAWARTOŚĆ:

-I druki polskie z lat 1800-1880 w układzie alfabetycznym

-II druki polskie z lat 1455-1889 w układzie chronologicznym

-III starodruki polskie w układzie alfabetycznym

-IV druki polskie z ostatnich 20 lat XXwieku (1881-1900)+uzupełnienie do części I

CEL:

-dać świadectwo dorobku kulturowego narodu

-podstawa do prac badawczych w różnych dziedzina wiedzy

-zebranie w jednolitym układzie alfabetycznym haseł autorskich i tytułowych,odsyłaczy

UKŁAD I KOMPOZYCJA HASEŁ:

-alfabetyczne ułożenie nazw osobowych(kryptonimy,nazwiska->odesłanie do postaci właściwych)

-hasła tworzone z jednego rzeczownika dzieła anonimowego lub początek od tytułu

-hasła przedmiotowe

UPORZĄDKOWANIE TREŚCI:

-wykaz katalogów wydawniczych od roku 1603

-hasło”AUTORKA”, po nim przypis-indeks wszystkich polskich kobiet od czasów najdawniejszych wraz z datą publikacji dzieła

-hasło”czasopisma”-alfabetyczny rejestr tytułów polskiej prasy od 1661roku

-hasło ”dramat/dramatycy”-polskie dramaty,obce przełożenia na j.polski->wystawiane na scenie narodowej

-hasło”Jooker Adam”-opis bibliograficzny,indeks do jego dzieła

-inne hasła zaliczane do zestawienia specjalnego-bibliografie zgodne z ogólną koncepcją

Dawny i Nowy Korbut:

PRZEDMIOT:

-uwarunkowania rozwoju piśmiennictwa oraz literatury

-publikacje o instytucjach i prądach literackich

-twórczość oryginalna, edytorska, publicystyczna i rękopiśmienna

ZAWARTOŚĆ: (dot. Dawnego Korbuta)

-I literatura polska XVIII wieku

-II literatura polska XVIII i XIX wieku do roku 1820

-III literatura polska z lat 1820-1863

-IV literatura polska z lat 1864-1914

CEL:

-zasygnalizowanie,że w pracy nad pewnymi tematami mogą być pomocne, istniejące zestawienia szczegółowe

-podręcznik informacyjny dla studiujących nauko dzieje rozwoju piśmiennictwa polskiego

UKŁAD I KOMPOZYCJA HASEŁ:

-chronologiczno-systematyczny

-hasła rzeczowe

-hasła osobowe (życiorys, bibliografia przedmiotowa, bibliografia podmiotowa)

UPORZĄDKOWANIE TREŚCI:

-epoka, wyjaśnienie, lista dzieł, szereg pisarzy

-nazwisko, dane bibliograficzne,bibliografia podmiotowa, przedmiotowa, przy autorach wielu dzieł inf. dotyczące twórczości

-bibliografia podmiotowa: lista wydań w kolejności-> wydania zbiorowe potem indywidualne

bibliografia przedmiotowa: zestawienia bibliograficzne do danego pisarza, monografie, biografie, przyczynki bibliograficzne,na końcu każdego tomu spis rzeczy,tablice chronologiczne

DAWNY A NOWY KORBUT---

PODOBIEŃSTWA

-podstawowy wykaz haseł

-zasada „życiorys, bibliografia przedmiotowa, podmiotowa” (hasła osobowe)

RÓŻNICE:

-nowy poszerzenie zakresu uwzględnianych materiałów i ich krytyczne opracowanie

-większa precyzja informacji

-wprowadzenie w tomach poszczególnych okresów alfabetycznego układu haseł osobowych

-zmiana układu i opisu pozycji

-pogłębienie rozumienia literatury jako części zjawisk społecznych

-dążność do ukazania literatury w jej związkach z „działalnością ideowo-społeczną”

-hasła ogólne i rzeczowe-dążenie do całościowego przedstawienia problemu

-hasła osobowe-uzupełnienie listy autorów

-dodanie literatury pierwszej połowy XX wieku

-pominięcie autorów i haseł nie związanych z literaturą

-wprowadzenie haseł wybitnych badaczy, przedstawicie pogranicznych dziedzin nauki