DILTHEY- PRZEŻYCIE I POEZJA

• Punktem centralnym każdej historii literatury jest wyobraźnia poety, jej stosunek do materii przeżyć rzeczywistości i tradycji, do tego, co stworzyli dawniejsi poeci, specyficzne podstawowe typy wyobraźni twórczej i dzieł poetyckich

• Dla zrozumienia Goethego potrzeba szczególnie głębokiego wniknięcia w istotę wyobraźni

• Goethe wzrastał pod wpływem nowożytnej nauki

• Zaczął tworzyć w epoce niemieckiego Oświecenia, przyswoił sobie najistotniejszą tendencję: zgłębienie przez człowieka samego siebie i zrozumienie ideału człowieczeństwa w ogóle

• Tkwił w Oświeceniu i tworzył podwaliny pod nową epokę literatury

• Goethe i romantyzm przyczynili się do wyzwolenia wyobraźni poetyckiej spod rządów abstrakcyjnego rozumu i dobrego smaku izolowanego od źródeł życia

• Istota siły poetyckiej Goethego:
  - wyobraźnia stanowi punkt centralny jego siły twórczej
  - „zawsze czynny, działający na wewnątrz i na zewnątrz poetycki pęd do kształtowania stanowi centralny punkt i fundament jego egzystencji”
  - z pędu jego siły twórczej wywodzi się zajęcie się sztukami plastycznymi, czynnym życiem, badaniem naukowym

Życie

• Poezja jest przedstawieniem i wyrazem życia

• Poezja wyraża przeżycie i przestawia zewnętrzną rzeczywistość życia

• W życiu „ja” jest dane z otoczeniem, doświadczeniem poczucia istnienia, zachowania i ustosunkowania do ludzi, rzeczy każda rzecz i każda osoba nabierają specyficznej siły i zabarwienia poprzez związki życiowe

• „we wszystkim, co mnie otacza, przeżywam powtórnie to, czego już poprzednio doświadczyłem we wnętrzu”

• treść życia znajdująca się we wnętrzu, w sytuacjach zewnętrznych, w ludziach, rzeczach tworzy ich życiową wartość, w odróżnieniu od wartości, których one nabierają w swym działaniu

• przedmiotem poezji jest struktura mojego własnego „ja” oraz rzeczy tak, jak one występują w życiowych powiązaniach

• nie ma żadnej idei dzieła poetyckiego i żadnej estetycznej wartości, którą poezja miałaby urzeczywistnić

• źródłem poezji Goethego jest fakt, że źródłem jej jest nadzwyczajna intensywność przeżycia

• nastroje przetwarzają wszelką rzeczywistość

• namiętności potęgują znaczenie i kształt sytuacji rzeczywistych i rzeczy do rzędu niezwykłości

• jego niezmordowany pęd do kształtowania przemienia wszystko dookoła w skończony twór artystyczny

• z samego życia płyną siły, które działają w sferze wyobraźni

wyobraźnia poetycka

• wyobraźnia to wyraz potężniejszej osobowości niektórych ludzi, mająca źródło w niezwykłej intensywności pewnych elementarnych procesów- w oparciu o nie rozwija się następnie życie duchowe danej jednostki

• obrazy wspomnieniowe posiadają różny stopień jasności, intensywności, wyrazistości i plastyczności

• obrazowe myślenie poety wymaga jako swej podstawy pierwiastka zmysłowego, ruchu ostro zarysowanych obrazów oraz pełni uzyskanych wrażeń i dokładności obrazów wspomnieniowych (dlatego poeci są dobrymi narratorami)

• proces kojarzenia , dzięki któremu dane elementy spostrzeżenia odżywają w tym samym związku w wyobrażeniu, dzieli wyraźna granica od pracy wyobraźni, która dane elementy odtwarza w nowych związkach

• w wysiłku przywołania w pamięci całego obrazu zatrudniona jest nie tylko pamięć ale też wyobraźnia

• wyobraźnia poetycka jest sumą procesów duchowych, z których powstaje świat poezji. Podstawą tych procesów duchowych są zawsze przeżycia i stworzona przez nie prawidłowość pojmowania

• powiązania życiowe rządzą poetycką wyobraźnią i w niej się uzewnętrzniają

• świat poety istnieje w nim, zanim dowolne wydarzenie dostarczy mu konkretnej koncepcji dzieła i zanim napisze pierwsze słowa

• życie uczuciowe jest życiodajną glebą wszelkiej poezji

• poezja jest przeniknięta pierwiastkiem myślowym