Leki przeciwgruźlicze

Ograniczenie działania leków w stosunku do prątków gruźlicy wynika z :

• obecności w ścianie komórkowej prątków związków woskowych i fosfolipidowych połączonych z białkami i polisacharydami

• wewnątrzkomórkowego rozwoju prątków

• stale narastającej oporności prątków, wynikającej z długotrwałego podawania tuberkulostatyków

W leczeniu gruźlicy jest stosowana terapia skojarzona oraz metoda leczenia przerywanego.

Podaje się leki tuberkulostatycznych przez 8-12 tygodni, następnie samą streptomycynę lub izoniazyd, albo ryfampicynę z etambutolem 2 x w tygodniu.

Podział kliniczny leków przeciwgruźliczych :

• leki podstawowe- stosowane w pierwszym okresie leczenia (ryfampicyna, izoniazyd, etambutol)

• leki pomocnicze- stosowane w przypadku wystąpienia oporności prątków na leki podstawowe oraz w leczeniu skojarzonym (streptomycyna, PAS, wiomycyna, cykloseryna, kapreomycyna, kanamycyna, etioamid, pirazynamid, tiokarlid)

Grupy chemiczne leków przeciwgruźliczych:

1. aromatyczne kwasy karboksylowe i ich pochodne

2. aminoalkohole

3. antybiotyki (streptomycyna, ryfampicyna, wiomycyna, cykloseryna, kapreomycyna, kanamycyna)

1. Aromatyczne kwasy karboksylowe i ich pochodne

- Kwas p-aminosalicylowy

- Izoniazyd

- Pirazynamid

Kwas p-aminosalicylowy (PAS)

• Mało toksyczny, można stosować dawki -10-15g dziennie

• Jest trudno rozpuszczalny w wodzie oraz wrażliwy na światło i utlenianie

• w leczeniu stosowany w postaci soli sodowej, potasowej lub wapniowej (łatwiej rozpuszczalne w wodzie i trwalsze od związku macierzystego)

Działanie:

Działa głównie na prątki gruźlicy. Oprócz działania tuberkulostatycznego obserwuje się działanie przeciwzapalne i przeciwkrzepliwe.

Mechanizm działania:

Hamuje utylizację kwasu para-aminobenzoesowego (PABA) przez prątki.

Losy w organizmie :

Wchłania się łatwo i szybko z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w ciągu 1-2h. Okres półtrwania w organizmie wynosi 3-5h. Wydalany jest przez nerki. W 75% ulega acetylacji.

Działanie niepożądane

• hipoprotrombinemia z towarzyszącą skazą krwotoczna

• brak łaknienia, nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunki

• niekiedy methemoglobinemie z sinicą i dusznością

• odczyny uczuleniowe

• zła tolerancja

Zastosowanie

• Gruźlica płuc, nerek, przewodu pokarmowego, opłucnej i opon mózgowych

• działa słabiej od streptomycyny i izoniazydu

• Stosuje się go wraz z innymi lekami,

• hamuje on wytwarzanie się oporności w stosunku do innych leków przeciwgruźliczych

Preparaty i dawkowanie

PAS natrium- drażetki 0,5g 4 razy dziennie (tj. co 6h) po posiłkach w dawce 8-12g/24h.

Izoniazyd - hydrazyd kwasu 4- pirydynokarboksylowego (Isoniazidium, Isoniazide)

 

Działanie

Działa bakteriostatycznie, a w większych stężeniach bakteriobójczo; działa na prątki i bakterie promienicy.

Mechanizm działania:

Nie jest znany. Przyjmuje się że hamuje syntezę kwasów nukleinowych oraz uszkadza otoczkę lipidową prątków.

Zastosowanie :

Izoniazyd stosuje się wyłącznie w leczeniu różnych postaci gruźlicy.

Najczęściej leczeniu skojarzonym z PAS lub streptomycyną.

Wywołuje szybką poprawę u chorych.

 

Drogi podania

- doustnie

- iniekcje

- aerozole do inhalacji

Losy w organizmie

• Szybko i dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego,

• Okres półtrwania wynosi ok. 6h.

• Łatwo przenika do tkanek, płynów ustrojowych, przez łożysko oraz barierę krew- mózg.

• Ulega głównie acetylacji w wątrobie (jej szybkość uzależniona genetycznie)

• Wydalany jest przez nerki z moczem głównie w postaci nieczynnej

Działania niepożądane

• zaburzenia układu nerwowego: bóle i zawroty głowy, stany euforyczne przeplatane stanami odurzenia z zaburzeniami pamięci

• niekiedy drgawki

• zapalenie wielonerwowe z drżeniami nerwowymi i parestezjami

• wywołuje uczucie suchości w ustach, rzadziej: nudności, wymioty, zaparcia i zatrzymywanie moczu

• może powodować reakcje uczuleniowe np. wysypek skórnych

- -  po dłuższym stosowaniu wywołuje niekiedy uzależnienia, po jego odstawieniu pojawiają się objawy abstynencyjne

Preparaty i dawkowanie

Isoniazidum- tabl. 0,05g zazwyczaj 0,3g raz dziennie (5mg/kg m.c.)

Dawka leku zależy od szybkości acetylacji izonazydu.

Pirazynamid

Działa najsłabiej tuberkulostatycznie. Stosowany w terapii skojarzonej.

• Łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego.

• Szybko i łatwo przenika do tkanek, płynów ustrojowych, przez łożysko i barierę krew-mózg.

• Okres półtrwania jest długi 10-16h.

• Wydala się wolno przez nerki.

• Jest bardzo toksyczny

Preparat

Pirazynamid (Pyrazinamid)- tabl. 500mg; stosuje się w dawce1,5-2g/24h w trzech dawkach podzielonych, zawsze z innymi tuberkulostatykami.

 

2. Aminoalkohole

Etambutol

(Ethambutolum, Ethambutol, 2,2'-etylenodiimino-di-1-butanol)

 Mechanizm działania:

Hamowanie biosyntezy kwasów nukleinowych.

Losy w organizmie:

• Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego

• Po podaniu dawki leczniczej stężenie bakteriostatyczne utrzymuje się do 24h.

• Biologiczny okres półtrwania wynosi 3,1h.

• Przenika szybko do tkanek i oun.

• Wydalany przez nerki z moczem, w dużej mierze w formie czynnej.

Działania niepożądane :

• wywołuje zaburzenia czynności przewodu pokarmowego

• zaburzenia czynności oun

• uszkadza nerw wzrokowy

• reakcje uczuleniowe

• zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych podczas przyjmowania leku

Preparaty

Etambutol (Ethambutol)- kaps. 250mg; doustnie (w leczeniu ciągłym) średnio 25 mg /kg/24h, najczęściej w dwóch dawkach podzielonych ( w dalszych miesiącach leczenia 15mg/kg/24h), w leczeniu przerywanym - 50mg/kg/24h.

3. Antybiotyki

Ryfampicyna

• Pochodna naturalnych antybiotyków ryfamycyn.

- Hamuje biosyntezę kwasów nukleinowych.

• Działa na bakterie G+, prątki i gronkowce penicylinooporne, w dużych stężeniach na bakterie G-

• Wydala się głównie z żółcią, w mniejszym stopniu z moczem- barwiąc go na różowo

• Stosuje się ją głównie w gruźlicy łącznie z izoniazydem lub etambutolem

• Wzmaga metabolizm i zmniejsza stężenie wielu leków we krwi

• Mało toksyczna (zaburzenia przewodu pokarmowego, zaburzenia oun, odczyny uczuleniowe)

• Preparat: Rifampicin