LICZEBNIK

Przykłady

Kategorie fleksyjne

Uwagi dodatkowe

Główny

1, 2,…, 10 jeden,

dwa,…dziesięć;

11,…, 19

jedenaście,…dziewiętnaście;

20, 30,…, 90;

100, 200,…, 900;

1000, 10002, 10003

  • przypadek;

  • rodzaj;

  • deprecjatywność (tylko liczebniki
    2, 3, 4),

np. dwaj chłopi / dwa chłopy

  • wyrażenia liczebnikowe typu „sto sześćdziesiąt cztery” - konstrukcje składniowe (połączenia kilku leksemów);

  • liczebnik główny nie odmienia się przez liczbę!

  • jeden:

    • jeden1 - samodzielny liczebnik, np. Kup jeden chleb. (odmiana przez przypadki, liczbę, rodzaj);

    • jeden2 - niesamodzielny, nieodmienny leksem, występujący wyłącznie jako (ostatni) składnik ciągu liczebnikowego, np.. Przyszło dwadzieścia jeden kobiet.

  • jeden:

    • liczebnik, np. W pokoju stoi jeden stół.

    • zaimek przymiotny, np. Poznałam jednego (= pewnego) przystojniaka.

  • tysiąc, milion, miliard, bilion,… :

    • liczebnik, np. Napłynęło tysiąc listów.

    • rzeczownik, np. Przewodniczący otrzymał dwa tysiące listów.

Zbiorowy

2, 3,…, 10

dwoje, troje,…, dziesięcioro;

11,…, 19

jedenaścioro,…,

dziewiętnaścioro;

20, 30,…, 90

dwadzieścioro, trzydzieścioro, dziewięćdziesięcioro

  • przypadek

  • wyrażenia liczebnikowe typu „trzydzieścioro czworo” - konstrukcje składniowe (połączenia kilku leksemów);

  • występują w towarzystwie rzeczowników oznaczających:

    • zbiór składający się z osób obu płci;

    • istoty młode (najczęściej rzeczowniki zakończone na -ę);

    • pary małżeńskie (zwłaszcza na -stwo i -owie);

    • niektóre pluralia tantum (np. drzwi, sanie, grabie, skrzypce, imieniny, urodziny, nóżęta, oczęta, rączęta, państwo - w znaczeniu os.);

    • nieliczne rzeczowniki - np. oko, ucho, ramię, niebożę, rodzeństwo

Ułamkowy

pół, ćwierć, półtora

  • przypadek;

  • rodzaj

  • pół, ćwierć - odmiana czysto funkcjonalna, synkretyzm form;

  • półtora - odmiana przez rodzaj, a przez przypadek - czysto funkcjonalna;

  • ćwierć:

    • liczebnik, np. Ćwierć wiadra wylało się na podłogę.

    • rzeczownik, np. Podzielił jabłko na (cztery) ćwierci.

Porządkowy

pierwszy, drugi, trzeci,…

  • przypadek;

  • liczba;

  • rodzaj;

  • deprecjatywność

  • odmiana - jak u przymiotników, stąd we współczesnych gramatykach często zaliczane są do przymiotników

Wielokrotny

jednokrotny, dwukrotny, trzykrotny,…

Wieloraki

dwojaki, trojaki, czworaki,…