Działania niepożądane leków

1961r.- pismo „Lancet” - działanie niepożądane talidomidu -> wady wrodzone płodów

Choroby serca 750.000 zgonów/rok

Choroby nowotworowe 530.000

Udary mózgu 150.000

Działania niepożądane leków 100.000

Wypadki samochodowe 38.000

Działanie niepożądane - reakcja szkodliwa i niezamierzona, pojawiająca się w dawkach normalnie stosowanych u ludzi do celów profilaktyki, diagnozowania lub leczenia choroby albo modyfikowania funkcji fizjologicznej.

Podział działań niepożądanych:

A) dające się przewidzieć; związane z mechanizmem działania (np. NLPZ niszczące śluzówkę żołądka)

B) toksyczne, będące następstwem przedawkowania (np. paracetamol powoduje uszkodzenie wątroby)

C) niezależne od dawki, o podłożu immunologicznym, genetycznym, zależnym od płci, wieku (np. alergicy)

Znaczenie kliniczne działań niepożądanych:

• Nieprzyjemne, przykre (np. nudności)

• Uciążliwe (np. uporczywy suchy kaszel po inhibitorach konwertazy angiotensynowej; wymioty)

• Upośledzona sprawność psychofizyczna chorych lub czynność narządów w małym stopniu (np. po przeciwpadaczkowych - fenobarbital -> senność; po przeciwhistaminowych I generacji; penetrują do OUN -> senność, koordynacja ruchowa)

• Zagrażające zdrowiu/życiu; teratogenne, karcinogenne (np. cytostatyki)

• Uzależniające (np. opioidy, benzodiazepiny, fenacetyna)

Leki:

• W pełni bezpieczny; stosowany w lecznictwie ponad 15 lat; powoduje objawy uciążliwe

• W dużym stopniu bezpieczny; stosowany w lecznictwie ponad 5 lat; powoduje w miernym stopniu upośledzenie czynności psychofizycznej

• Lek o ograniczonym, ale akceptowanym stopniu bezpieczeństwa; stosowany w lecznictwie ponad 5 lat; objawy upośledzające sprawność w stopniu zmuszającym do odstawienia leku

• Lek o ograniczonym, ale dopuszczalnym stopniu bezpieczeństwa; stosowany w lecznictwie od roku; objawy w stopniu zmuszającym do odstawienia występują u 0.1-1%

• O nieokreślonym jeszcze stopniu bezpieczeństwa; stosowany w lecznictwie poniżej roku; dane odnośnie częstotliwości objawów zmuszających do odstawienia są sporne

• Niebezpieczny; stosowany w lecznictwie ponad 5 lat; objawy zmuszające do odstawienia leku są częste (ponad 1%); duży potencjał uzależniający

• Bardzo niebezpieczny; stosowany w lecznictwie powyżej roku; objawy zagrażające zdrowiu i życiu występują u ponad 1%.

Rofecoxib (Viox) - selektywne inhibitory COX-2 zwiększały ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych (czy inne coxiby też?)

Olanzepina - zaburzenia naczyniowe mózgu i zwiększona śmiertelność u osób z demencją (nie stosować u osób powyżej 65rż)

Paroksetyna, Fluoksetyna (leki przeciwdepresyjne hamujące wychwyt serotoniny) - nie stosować u chorych z tendencją samobójczą, ani u dzieci i młodzieży

Czynniki sprzyjające występowaniu działań niepożądanych:

• Niepohamowana reklama leku

• Polipragmazja (paracetamol = apap = panadol)

• Starzenie się społeczeństwa

• Wzrost popularności samoleczenia

• Wydanie pacjentowi niewłaściwego leku

Zapobieganie w/w:

• Systemowe monitorowanie działań niepożądanych i szybkie reagowanie administracyjne:

Wycofywanie leków

Kontrola nad reklamą

Racjonalne samoleczenie

• Edukacja i propagowanie schematów leczenia w oparciu o fakty

Metody rejestracji działań niepożądanych:

• Kontrolowane badania eksperymentalne fazy I-IV

• Raportowanie spontaniczne

• Nakazowe raportowanie spontaniczne (tzw. żółta karta)

• Badania kohortowe

• Badania kliniczno-kontrolne

• Rejestrowanie sprzężone

Działania niepożądane:

22% - chemioterapeutyki

13% - choroby układu krążenia

11% - środki kontrastowe

4% - środki do znieczuleń

0.4% - salicylany -> zespół Rey`a

Mało - NLPZ (mimo, że tak często stosowane…)