\Pedagogiczne aspekty Fizjoterapii

Mc Murray pisał: „Nie można rozwinąć zdolności szybkiego diagnozowania choroby, nie rozwijając zarazem zdolności rozumienia człowieka chorego.

każdy terapeuta musi chcieć szukać swych powinności i chcieć je wypełnić. Tej woli sama wiedza medyczna nie gwarantuje, choć daje korzystne dla niej podłoże. Tę myśl doskonale oddaje wiersz nieznanego autora:

„Idź i szukaj ludzi chorych i ich rodzin, którzy cię potrzebują

Kochaj ich

Ucz się od nich

Układaj plan leczenia z nimi

Służ im

Zaczynaj od tego, co wiedzą na temat siebie i swej choroby

Buduj na tym, co posiadają

będziesz cenionym i poszukiwanym terapeutą.

Co to znaczy mieć powołanie?

można analizować „powołanie" na różnym poziomie, biorąc pod uwagę trzy momenty:

a) decyzję powołaniową (motywacja, etapy decyzji),

b) wytrwałość na tej drodze życia,

c) efektywność w pracy

Powołanie to rzeczywistość, którą muszę osiągnąć, a która sprowadza się do tego, że mam być dla drugiego człowieka wszystkim. Inteligencja — zdolności i talent umożliwiają mi wykonywanie danej pracy, tego, by wszystko, robić z sercem, z miłością.

Wymóg prawdziwej służby zakłada jedną ważną rzecz — powinniśmy służyć chorym nie w taki sposób, jak my chcemy czy jak nam się wydaje, ale tak, jak dyktują nam potrzeby chorych.

wYBRANE METODY W PEDAGOGICE SPECJALNEJ

Metoda dobrego startu

Metoda Bon Depart została opracowana we Francji w latach 40-50 przez fizjoterapeutkę Thea Bugnet. To metoda aktywizowania rozwoju psychomotorycznego i rehabilitacji psychomotorycznej. W Polsce rozpowszechniona przez M. Bogdanowicz, H. Jaklewicz.

Powstała ona z myślą o pracy z dzieckiem w wieku od 5 do 10 lat, toteż jest stosowana w przedszkolach, poradniach, klasach "0", zespołach wyrównawczych, a także w sanatoriach i szkołach specjalnych.

Założeniem metody jest jednoczesne rozwijanie funkcji językowych, funkcji spostrzeżeniowych: wzrokowych, słuchowych, dotykowych, kinestetycznych i motorycznych oraz współdziałania między tymi funkcjami czyli integracji percepcyjno-motorycznej. Są to funkcje, które leżą u podstaw złożonych czynności czytania i pisania. Usprawnianie w tym zakresie, jak również kształtowanie lateralizacji (ćwiczenia nad ustaleniem ręki dominującej) i orientacji w prawej i lewej stronie ciała jest wskazane dla dzieci przygotowujących się do nauki czytania i pisania, natomiast jest niezbędne dla dzieci, u których występują opóźnienia tych funkcji.

Ćwiczenia prowadzą do:

• większej harmonii rozwoju psychoruchowego,

• wyższego poziomu rozwoju,

• współdziałania funkcji intelektualnych (mowy, myślenia) i instrumentalnych (spostrzeżeniowo-ruchowych).

Wybrane metody w pedagogice specjalnej

Struktura zajęć przy korzystaniu z tej metody jest następująca:

1. Zajęcia wprowadzające - podczas zajęć wprowadzających dzieci koncentrują uwagę na rozpoczynających się zajęciach i usprawniają niektóre funkcje psychomotoryczne, głównie funkcje językowe, motorykę oraz orientację w schemacie ciała i przestrzeni.

2. Zajęcia właściwe

• Ćwiczenia ruchowe (usprawniają motorykę dużą i małą, aktywizują analizator kinestetyczno-ruchowy)

To zabawa ruchowa nawiązująca do treści piosenki, w której dzieci ćwiczą umiejętność utrzymywania równowagi i sprawność ruchową całego ciała oraz usprawniają ruchy rąk.

• Ćwiczenia ruchowo-słuchowe (te ćwiczenia są bardziej złożone, bo mają aspekt ruchowy i dźwiękowy, zaangażowane są tu dwa analizatory: kinestetyczno-ruchowy i słuchowy)

Podczas tych ćwiczeń dzieci śpiewając piosenkę wystukują jej rytm na bębenku, na woreczkach z grochem, wałeczku z sypkim materiałem (ziarna, piasek) itp.

• Ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe (to najbardziej złożona forma ćwiczeń ponieważ mają aspekt ruchowy, dźwiękowy i wizualny; angażują trzy analizatory: kinestetyczno-ruchowy, słuchowy i wzrokowy)

To uczenie wykonania wzorów (figur geometrycznych lub liter) w rytm jednocześnie śpiewanej piosenki.

3.Zajęcia końcowe - na zakończenie przeprowadzamy krótkie ćwiczenia relaksacyjne, stosujemy zajęcia wyciszające, takie jak delikatny masaż i ćwiczenia oddechowe.

Zajęcia są metodą zazwyczaj prowadzone z grupą dzieci. Grupa ta może mieć różną wielkość i może obejmować:

• całą klasę „0” lub „I” w szkole masowej

• grupę integracyjną w przedszkolu lub klasę integracyjną („0”, „I”)

• grupę 6-8 dzieci o dysharmonijnym rozwoju

• grupę 6-8 dzieci z upośledzeniem umysłowym, pracujących z nauczycielem i osobą wspomagającą

• grupę 3-4 dzieci pracujących w parach z dorosłymi osobami np. w przypadku dzieci autystycznych.

Metoda Weroniki Sherborne

W.Sherborn wypracowała w latach 60-tych własny system ćwiczeń. Ma on zastosowanie we wspomaganiu prawidłowego rozwoju dzieci i w korygowaniu jego zaburzeń. Ćwiczenia te wywodzą się ze szkoły Labana i z własnych doświadczeń.

Podstawowe założenia metody to rozwijanie przez ruch:

• świadomości własnego ciała i usprawniania ruchowego

• świadomości przestrzeni i działania w niej

• dzielenia przestrzeni z innymi i nawiązywania z nimi bliskiego kontaktu

W swoim programie ćwiczeń Ruchu Rozwijającego Weronika Sherborne wyróżnia następujące grupy ćwiczeń wspomagających rozwój dziecka:

• ćwiczenia prowadzące do poznania swojego ciała

• ćwiczenia pomagające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa w otoczeniu

Metoda ta może być przydatna do pracy z dziećmi z zaburzeniami intelektualnymi, motorycznymi, emocjonalnymi i trudnościami w nawiązywaniu kontaktów społecznych.

Metoda jest wykorzystywana w Polsce w placówkach oświatowych i służby zdrowia dla dzieci z różnymi zaburzeniami rozwoju i różnorodnymi potrzebami edukacyjnymi:

• dzieci upośledzonych umysłowo

• dzieci autystycznych

• dzieci z wczesnym mózgowym porażeniem dziecięcym

• dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi i zaburzeniami zachowania

• dzieci z niekorzystnych środowisk wychowawczych np. domów dziecka

• dzieci niewidzących i niesłyszących

Rolę „osób dorosłych” podczas zajęć w niektórych ośrodkach pełnią nauczyciele, terapeuci, wolontariusze lub rodzice dzieci.

Zajęcia z wykorzystaniem metody Weroniki Sherborne można z powodzeniem stosować jako oddziaływania indywidualne oraz w formie zajęć grupowych.

Ważne jest by zajęcia odbywały się systematycznie .Minimum raz w tygodniu, lepiej gdy odbywają się częściej. Czas trwania jednego spotkania powinien wynosić około 1 godziny.

Korzyści płynące z metody:

• daje pozytywne odczucie w kontakcie z innym człowiekiem

• wyzwala swobodę zachowań i naturalność

• daje okazję do rozładowania energii

• daje radość

• wyzwala zaangażowanie

• daje możliwość zaspokojenia własnych potrzeb

• daje pewność siebie

• zbliża do siebie uczestników zajęć

• daje radość z działania w grupie

• przyjemność dawania innym radości

• daje okazję do bliskiego kontaktu fizycznego bez uruchamiania sfery seksualnej

• daje poczucie harmonii z innymi

• daje poczucie bezpieczeństwa

• daje poczucie partnerstwa

• możliwość odczuwania przyjemnych doznań płynących z własnego ciała

• nie jest ograniczona wiekiem uczestników.

Zabawy paluszkowe

Do zabaw paluszkowych zaliczamy zabawy: idzie rak, idzie kominiarz, warzyła sroczka jagiełki. Zaletą zabaw paluszkowych jest to, że można je przeprowadzać wszędzie i może je przeprowadzać każdy (nie musi to być specjalnie przygotowany terapeuta). Zabawy paluszkowe można włączyć w terapię indywidualną i grupową. Są one przede wszystkim przeznaczone dla dzieci.

Wielkość tych zabaw polega również na tym, że nie ma w nich elementu oceniającego i sprawdzającego. Zabawy paluszkowe mogą być dobrym sposobem nawiązania kontaktu z dzieckiem, okazania zainteresowania jego osobą. Dla dziecka z głęboką niepełnosprawnością intelektualną, które przebywa na terenie domu pomocy społecznej i ma za sobą niejednokrotnie odrzucenie emocjonalne i brak zadowalającego kontaktu z osobą dorosłą, takie komunikaty są bardzo ważne.

Program aktywności:

Świadomość Ciała, Kontakt, Komunikacja zostały opracowane przez Christophera Knilla i jego, nieżyjącą już, żonę Mariannę Knill. Programy te są owocem pracy terapeutycznej z ludźmi z zaburzeniami w rozwoju ruchowym, poznawczym i społecznym. W swoich programach twórcy odwołują się do wczesnego kontaktu, jaki ma miejsce pomiędzy matką a małym dzieckiem.

Mariannę i Christopher Knill przygotowali sześć programów. Każdy z nich jest dostosowany do odpowiedniego typu zaburzenia: jest program dla dzieci niepełnosprawnych ruchowo, dzieci z zespołem Downa i dzieci z innymi zaburzeniami. Program to zestaw ćwiczeń ruchowych, które dziecko powinno wykonywać w obecności terapeuty. Każdy program ma odpowiedni podkład muzyczny, który został dobrany przez autorów. Program powinien być prowadzony przez osobę, która w ciągu dnia ma najczęściej kontakt z dzieckiem. Najbardziej optymalna sytuacja, to taka, w której dziecko w programie, dostosowanym do jego możliwości, uczestniczy codziennie. Programy aktywności mogą być realizowane w ramach terapii indywidualnej i grupowej.

Metoda Dennisona

Paul Dennison, pedagog, dr psychologii pracujący na Uniwersytecie Kalifornijskim jest twórcą „kinezjologii edukacyjnej".

Kinezjologia zajmuje się badaniem ruchu ludzkiego ciała. To praktyczny i dynamiczny system, który posługuje się prostymi ruchami ciała dla zintegrowania funkcji mózgu. W swojej metodzie Paul Dennison opiera się na prostych ćwiczeniach ruchowych, często wywodzących się z różnych metod znanych od wieków tj. akupresury, jogi, ćwiczeń rozluźniających opartych na osiągnięciach współczesnej neurofizjologii i dostosowanych do współczesnego odbiorcy. Ćwiczenia te przyczyniają

Dennison za pomocą ruchu i dotyku uaktywnia rożne części i obszary mózgu tworząc połączenia między nimi w celu uzyskania poprawy określonej sfery zdolności: umysłowej, ruchowej, emocjonalnej, społecznej. Dla każdej z tych sfer twórca „gimnastyki mózgu" proponuje zestawy ćwiczeń wspierających naturalny proces uczenia się.

Efekty pracy metodą Dennisona

* właściwe przygotowanie przedszkolaków do podjęcia obowiązku szkolnego (profilaktyka dysleksji, kształtowanie właściwych umiejętności społecznych);

* zdecydowana poprawa wyników w nauce;

* znaczne obniżenie poziomu agresji;

* redukcja zachowań pogłębiających zagrożenie niedostosowaniem społecznym;

* wspomaganie leczenia ADHD, nadruchliwości oraz autyzmu;

* skuteczna terapia dzieci z dysleksją

* znaczące rezultaty osiągane w pracy z dziećmi niepełnosprawnymi ruchowo oraz intelektualnie.

Ćwiczenia z zakresu „gimnastyki mózgu" dzielą się na 4 grupy:

1. Ćwiczenia lateralne- mają za zadanie zwiększyć ilość połączeń nerwowych pomiędzy lewą i prawą półkul ą mózgową.

2. Ćwiczenia uaktywniające- uaktywniają połączenia nerwowe pomiędzy przednią częścią mózgu (płatami czołowymi), a tylną częścią mózgu (płatami potylicznymi, móżdżkiem a pniem mózgu.

3. Ćwiczenia energetyzujące- mają na celu zabezpieczyć i stabilizować prędkość i intensywność przebiegu procesów nerwowych między komórkami nerwowymi

4. Ćwiczenia pogłębione- celem tych ćwiczeń jest zwiększyć pozytywne nastawienie,

zmniejszyć stres.

Może być stosowana wśród dzieci i młodzieży, u dzieci o obniżonej sprawności intelektualnej i specjalnych potrzebach edukacyjnych, u osób dotkniętych chorobami neurologicznymi oraz z ludźmi starszymi.