ROMANTYCZNA REFLEKSJA NAD LITERATURĄ W WIELKIEJ BRYTANII I AMERYCE

• 3 ciche rewolucje (XVIII w. - rewolucja purytańska):

→ Świat profesji odpada od Kościoła

→ Świat literacki odpada o świata profesji (mieszczańska) 1775 - Ameryka

→ świat dziennikarstwa odpada od literatury (Rewolucja Francuska).

• M. Wollstonecraft (1775-97) Obrona praw kobiet. Prekursorka dekonstrukcjonizmu. Pismo to jest pierwszym manifestem feministycznym. Piękno kobiece oznacza podrzędność, podporządkowanie kobiet. Kobiety mają takie samo prawo, jak mężczyźni rozwijać się bez skrępowania.

• Otwarcie na coś nowego - sentymentalizm.

• Metodyzm → wybierają jednostki (np. więźniów) i rozmawiają z nimi, aby ich nawrócić. Otwarcie na coś nowego.

• M. Schelley → córka Wollstonecraft - napisała Frankensteina → otwarcie się na nowe. Połączenie sentymentalizmu (potwór chce potworzycy) z gotycyzmem.

• Maria Wollstonecraft chciała otwarcia na inność, czyli kobiecość. Ona krytykowała powieści sentymentalne, które ukazywały kobietę jako anioła. Taka powieść wychowuje kobiety. Polemika z Miltonem (kobieta dla Boga w Adamie, mężczyzna dla Boga).

• Zaślubiny nieba i piekła Blake William. Dzieło profetyczne, gdzie Blake nie boi się mówić, że Milton popierał szatana. Akceptacja wyobraźni ludzkiej, czegoś, co związane ze zmysłami. Miłość wynika z wyobraźni. Miłość cielesna jest realizacją miłości kosmicznej.

• Samuel T. Coleridge Wykłady o geniuszu Szekspira. Biographia literalia. - zwolennik idealizmu. Nie widzi antagonizmu pomiędzy poezją a filozofią. Jest pod wpływem niemieckich teoretyków. Uprawiać krytykę, to zajmować się sprawami egzystencjalnymi. Bycie poetą, to bycie filozofem. Bez filozofowania nie można osiągnąć szczytu w poezji. Symbol (romantycy) nie jest równy alegorii (klasycyści).

Archetypem geniusza jest Szekspir. Dostarcza uczucia muzycznej rozkoszy. Jego umysł zachowuje swoją jedność.

• Wordsworth → poeta powinien czuć z ludźmi

• Coleridge → przeciwny prostocie

• Biographia literalia → r. 13 - wyobraźnia to „ja” nieskończone, unosi w rejony nieskończoności. Wyobraźnia odtwórcza związana ze stereotypami.

→ imaginations (symbol, uniwersalność)

→ funcy (partykularność, alegoria)

• Wordsworth → wstęp do II edycji Ballad lirycznych; idee demokratyczne, broni prostego języka. Poezja → spontaniczny wylew silnych uczuć, jest ekspresją psychy.

Poeta jest bardziej wrażliwy od innych, bo rzeczy nieobecne mogą wywoływać w nim uczucia. Język w balladach to metryczne podporządkowanie rzeczywistego języka ludzi.

• William Hazlitt - podkreślenie znaczenia Rewolucji Francuskiej (wolność - równość - braterstwo).

• P. Schelley (1792-1822) Obrona poezji (1821, wyd. 1840). Odpowiedź na Peacokt → przegląd rozwoju literatury, zakreślony obraz upadku poezji. Schelley zaś uważa, że poezja rozwija się, łączy mądrość z rozkoszą, zwiększa ilość dobra w społeczeństwie. Poezja poprzez wyobraźnię jest w stanie przezwyciężyć historyczność. Poeta = prorok; uczestniczy w wieczności, nieskończoności, jedności.

• Rozkosz islamu - poezja to emanacja geniuszu, wzniesienie ku ideałowi, osiąga idelaność poprzez zbliżenie się do absolutu.

• Tomasz Carlyle → charakterystyka symboli w Sartor resartus. Cnota milczenia i zachowania tajemnicy to chwali. Symbo zewnętrzny - alegoria, symbol wewnętrzny - symbol właściwy.

Ameryka

• Ralph Waldo Emerson (1803-1882) - miał wpływ na E. Dickinson, Witmann, Nitschego.

→ Transcendenta - obrona samowystarczalności, ale jednocześnie uznanie, że mamy związek ze światem nadprzyrodzonym.

→ Poeta - esej, który jest portretem wizjonera, który wyzwala czytelnika z powszedniego życia. Powszednie życie jest niewolnicze, złe.

→ Amerykański uczony - esej. Mowa o kreatywnym czytaniu. Prawdę trzeba przynosić ze sobą do tekstu. Każde pokolenie musi wypracować swój własny kanon (język, doświadczenia, książki).

• Edgar Allan Poe - romantyczny ekstremizm. Mnóstwo w nowelach horroru i dziwności. Jest też krytykiem własnej twórczości.

→ Filozofia kompozycji - esej. Najważniejsze jest przemyślenie efektu dzieła, aby ukazać jego ton. Istotny moment kulminacji w nowelach.

→ Zasada poetycka - wykład (wyd. 1850) - dyskusje z herezją dydaktyki. Poemat mówi sam za siebie, tłumaczy. Stwarzanie piękna przez rym poezji.

2