Czy „byty ukryte” są charakterystyczne tylko dla nauk humanistycznych? Stefan Nowak

Wskaźniki

Wskaźniki definicyjne

• Nazwy wskaźników definiują treść pojęcia; wskaźniki wchodzą w skład definicji pojęcia;

• Czynność wprowadzania wskaźnika jest tożsama z definiowaniem odpowiedniego pojęcia. np. pieniądze wskaźnikiem bogactwa / definicja bogactwa = posiadanie dużej ilości pieniędzy

• Związek wskaźników definicyjnych ze stanowiskiem operacjonizmu

• Wskaźnik definicyjny może stanowić warunek wystarczający bądź konieczny zjawiska desygnowanego przez termin

• Gdy stanowi warunek wystarczający dla terminu Z to zjawisko uznane za wskaźnik jest zarazem desygnatem Z; natomiast nie można stwierdzić czy zjawiska spoza zakresu występowania wskaźnika są desygnatami pojęcia.

• Gdy wskaźnik stanowi warunek konieczny dla terminu Z to nie wystąpienie wskaźnika wskazuje na nie-Z.
  

Wskaźniki rzeczowe

• wskaźnik ma charakter pojęciowo zewnętrzny wobec zjawiska , połączony jest z nim więzią rzeczową wskaźnik jest zależny od danego zjawiska, jest z nim jakoś związany
  
  

Wskaźniki inferencyjne

• Indicatum nie może być stwierdzone na drodze bezpośredniej obserwacji;

• związek między wskaźnikiem a indicatum ma charakter pośredni, wynika z obserwowanych korelacji i założeń teoretycznych; np. staranie się pracownika, studenta jest wskaźnikiem postawy wobec pracy, studiowania, postawa ta jest z kolei wskaźnikiem inferencyjnym chęci bycia dobrym studentem
  
  

Wskaźniki empiryczne

• wskaźniki empiryczne to zjawiska obserwowalne w pełni.
  
  

Wskaźniki pojęć syndromatycznych

• np. wysoki poziom konsumpcji: samochód, dom, ubrania, rozrywki etc.... w tej sytuacji wskaźnik taki jak posiadanie luksusowego auta jest definicyjnym wskaźnikiem całości syndromu i rzeczowym wskaźnikiem każdego z elementów syndromu.

• Wskaźnik to coś [także nieobserwowalnego jak np. nietolerancja], co pozwala stwierdzić, że zaszło inne zdarzenie [w skład którego wskaźnik wchodzi bądź nie]
  
  
  
  

Rozumowanie wskaźnikowe

RODZAJE ZJAWISK WYKORZYSTYWANYCH JAKO WSKAŹNIKI W BADANIACH SOCJOLOGICZNYCH.

ZACHOWANIA

INDICATUM:

Przeżycia, uczucia, motywy, wartości normy, wzory zachowań, kultury etc., znaczenie tych zachowań dla ludzi

Wskaźniki definicyjne bardziej złożonych zachowań

Wskaźniki inferencyjne nieobserwowalnych elementów

• Np.. Lęk, nietolerancja, agresja- współwystępują jako wskaźniki pewnego nastawienia

CECHY PSYCHICZNE

Jako skutek, przyczyna bądź korelat zachowań.

• Zachowanie wojskowego: posłuszeństwo, zdyscyplinowanie etc.

• Współwystępowanie korelacja konserwatyzmu i religijności

STRUKTURY I KULTURY ZBIOROWOŚCI

• Określone zachowania mogą być wskaźnikami definicyjnymi cech strukturalnych, stosunków społecznych, barier kontaktów między grupowych

• Zachowania jako wskaźniki inferencyjne kultury i struktury

• Np. dyskryminacja płci, rasowa tzn. niezatrudnianie kobiet, kolorowych;

• Niekontaktowanie się z członkami zajmującymi niskie pozycje
  

WYPOWIEDZI

• Mogą być wskaźnikiem faktu [wypowiedź o fakcie w ankiecie jest wskaźnikiem tego faktu]

• Wskaźnik definicyjny zachowań `słownych'

• Wskaźnik inferencyjny wyrażonych postaw uczuć, myśli

• Wskaźnik empiryczny zdarzeń o których informuje wypowiedź

• Wskaźnik faktów dostępnych obserwacji
  

PRZEDMIOTY MATERIALNE jako wskaźniki

• Znaczenie przedmiotu w społeczności, zbiorowości;

• Przedmiot jak skutek postaw i zachowań Pośrednie skutki warunków społecznych w jakich żyli wytwórcy przedmiotu

• Przedmiot jak przyczyna postaw i zachowań [krzyż]

• Przedmioty jako wskaźniki postaw zachowań jako korelaty pełnienia ról, posiadania pozycji w grupie czy przynależności grupowej

PROBLEM I MIARY TRAFNOŚCI WSKAŹNIKÓW

ZAKRESY POJĘĆ WSKAŹNIKA I INDICATUM

WSKAŹNIK W MA DOSKONAŁĄ [RÓWNĄ 1] MOC ODRZUCANIA [MO] ZE WZGLĘDU NA DANE INDICATUM I, GDY WSZYSTKIE PRZEDMIOTY MAJĄCE WŁASNOŚĆ W MAJĄ ZARAZEM WŁASNOŚĆ I LUB GDY ISTNIENIE LUB ZAJŚCIE

WSKAŹNIKA W JEST W STANIE `ODRZUCIĆ' WSZYSTKIE NIE-I, W TYM MOŻLIWE RÓWNIEŻ JEST ODRZUCENIE ZDARZEŃ TYPU I;

WSZYSTKIE W SĄ ZARAZEM I , ALE NIE ODWROTNIE.

MO = 1MZ < 10 < MR < +1

WSKAŹNIK W STANOWI DEFINICYJNE WARUNEK WYSTARCZAJĄCY ALE NIE KONIECZNY ZJAWISKA I

MOC ZAWIERANIA I MOC ODRZUCANIA

• MOC ODRZUCANIA =1: ZAKRES WSKAŹNIKA ZAWIERA SIĘ W ZAKRESIE INDICATUM W<I [ODRZUCA WSZYSTKIE NIE-I].

• MOC ZAWIERANIA = 1 : ZAKRES INDICATUM ZAWIERA SIĘ W ZAKRESIE WSKAŹNIKA I<W [ZAWIERA WSZYSTKIE I].

NP. WSKAŹNIK ZAMOŻNOŚCI, WYSOKIEGO STATUSU: POSIADANIE BARDZO DROGIEGO SAMOCHODU-

• WSZYSCY LUDZIE , KTÓRZY POSIADAJĄ DROGI SAMOCHÓD SĄ BOGACI, „ODRZUCA” BIEDNYCH BO BIEDNI NIE POSIADAJĄ DROGIEGO SAMOCHODU; ALE NIE WSZYSCY BOGACI MAJĄ BARDZO DROGI SAMOCHÓD

WSKAŹNIK W MA DOSKONAŁĄ [RÓWNĄ 1] MOC ZAWIERANIA [MZ[

• GDY W ZAKRESIE WYDZIELONYM PRZEZ WSKAŹNIK W ZNALAZŁY SIĘ WSZYSTKIE PRZEDMIOTY TYPU I, NAWET GDY ZNALAZŁY SIĘ TAM PRZEDMIOTY NIE-I.

• WSZYSTKIE I SĄ ZARAZEM W, ALE NIE ODWROTNIE.

• MO < 1MZ = 10 < MR < +1WSKAŹNIK W STANOWI DEFINICYJNE WARUNEK KONIECZNY ALE NIE WYSTARCZAJĄCY ZJAWISKA I

NP. WSKAŹNIK RELIGIJNOŚCI

• WSZYSCY KTÓRZY CHODZĄ DO KOŚCIOŁA, NAWET CI, KTÓRZY MAJĄ WĄTPLIWOŚCI CO DO WIARY, GDY CHODZI NAM O SIŁĘ ODDZIAŁYWANIA INSTYTUCJI, LUB PRZYWIĄZANIE DO TRADYCJI, BĄDŹ OBECNOŚĆ SPOŁECZNEJ KONTROLI W SFERZE RELIGIJNOŚCI.

• Do kościoła chodzą również ludzie niereligijni, niewierzący [NIE-I].

WSKAŹNIK AKCEPTACJI DLA DEMOKRACJI

• UCZESTNICTWO W WYBORACH PARLAMENTARNYCH

• CZĘŚĆ WYBORCÓW CHODZIĆ MOŻE Z INNYCH POWODÓW NA WYBORY. CHODZĄCY NA WYBORY STANOWIĄ WSKAŹNIK DEFINICYJNY POJĘCIA AKCEPTACJI DA DEMOKRACJI - JAKO FORMA UCZESTNICZENIA W SPRAWOWANIU WŁADZY, FORMA ZAINTERESOWANIA SPRAWAMI PUBLICZNYMI.

• 3. WSKAŹNIK W MA DOSKONAŁĄ [RÓWNĄ +1] MOC ROZDZIELCZĄ [MR] KIEDY ZARAZEM ODRZUCA ON POZA SWÓJ ZAKRES WSZYSTKIE NIE-I ORAZ ZAWIERA - WŁĄCZA DO SWEGO ZAKRESU- WSZYSTKIE I, LUB INACZEJ - KIEDY ZAKRESY WSKAŹNIKA W I INDICATUM I SĄ IDENTYCZNE:

WSZYSTKIE I SĄ W I WSZYSTKIE W SĄ I
NP. WSKAŹNIKI DEFINICYJNE

• WSKAŹNIK INDYWIDUALIZMU - PRZEKONANIE, ŻE DZIECI POWINNY ZAMIESZKIWAĆ ZE SWYMI RODZICAMI DO CZASU GDY ZAŁOŻĄ WŁASNE RODZINY.

• WSKAŹNIK WIĘZI RODZINNEJ / KOLEKTYWIZMU: PRZEKONANIE, ŻE STARZEJĄCY SIĘ RODZICE POWINNI ZAMIESZKIWAĆ W JEDNYM DOMU ZE SWYMI DOROSŁYMI DZIEĆMI

BATERIA WSKAŹNIKÓW

• BATERIA WSKAŹNIKÓW - TO ZESPÓŁ WSKAŹNIKÓW ZJAWISKA I

• INDEKS - WSKAŹNIK SYNTETYCZNY WŁASNOŚCI.

• STOSOWANIE BATERII I INDEKSÓW POZWALA PODNIEŚĆ TRAFNOŚĆ, BATERIE I INDEKSY SĄ NA OGÓŁ BARDZIEJ TRAFNE OD POJEDYNCZYCH WSKAŹNIKÓW.

• WSKAŹNIK ALIENACJI POLITYCZNEJ - SYNDROM- BATERIA WSKAŹNIKÓW, KTÓRE SĄ ZE SOBĄ SILNIE WEWNĘTRZNIE SKORELOWANE [WSPÓŁCZYNNIK ZGODNOŚCI WEWNĘTRZNEJ ALFA CRONBACHA = 0,80-0,90];

• WSKAŹNIK ALIENACJI TO ŚREDNIA ODPOWIEDZI NA POSZCZEGÓLNE POZYCJE SKALI- WYŻSZY WYNIK ŚWIADCZY O WIĘKSZYM NATĘŻENIU ZJAWISKA ALIENACJI; WSKAŹNIK JEST STOPNIOWALNY, POZWALA NA ILOŚCIOWE UPORZĄDKOWANIE BADANYCH NA BARDZIEJ I MNIEJ WYALIENOWANYCH:

• BEZSILNOŚĆ: LUDZIE TACY JA, NIE MAJĄ ŻADNEGO WPŁYWU NA TO , CO ROBI RZĄD

• ANOMIA: NIGDY NIE MOŻNA SIĘ ZORIENTOWAĆ CZY POCIĄGNIĘCIA WŁADZ POLITYCZNYCH SĄ SŁUSZNE I WŁAŚCIWE, CZY TEŻ SĄ POZBAWIONE SENSU
  

RZETELNOŚĆ I TRAFNOŚĆ

• RZETELNOŚĆ - ZDOLNOŚĆ DO OKREŚLENIA PRAWDZIWEJ WARTOŚCI BADANEGO WYMIARU LUB CECHY; O ZDOLNOŚCI TEJ ROZPROSZENIE UZYSKIWANYCH WARTOŚCI WOKÓŁ WARTOŚCI PRAWDZIWEJ PRZY POWTARZANYM POMIARZE- IM WIĘKSZE ROZPROSZENIE WOKÓŁ `PRAWDZIWEJ' WARTOŚCI TYM MNIEJSZA RZETELNOŚĆ;

• RZETELNOŚĆ NARZĘDZIA JEST TO MIARA ROZPROSZENIE WYNIKÓW UZYSKIWANYCH PRZY POWTARZANIU POMIARU.

• TRAFNOŚĆ: CZY wskaźnik MIERZY TO, CO BADACZ PRAGNIE ZMIERZYĆ
  

SPRAWDZANIE TRAFNOŚCI

• EKSPERCI, GRUPY O ZNANYCH WŁAŚCIWOŚCIACH, PROGNOSTYCZNA, TEORETYCZNA

• W SOCJOLOGII WIĘKSZOŚĆ POJĘĆ TO POJĘCIA ZŁOŻONE WIELOWYMIAROWE. CECHY OKREŚLANE PRZEZ POJĘCIA SKŁADAJĄ SIĘ Z WIELU WYMIARÓW CZĄSTKOWYCH

• [NP. INTEGRACJA SPOŁECZNA

• ZADOWOLENIE Z PRACY,

• POZYCJA SPOŁECZNA],

• TYM SAMYM POJĘCIE JEST WYPADKOWA CECH - BEZPOŚREDNIO NIEOBSERWOWALNĄ.