Główne rodzaje zmiennych są wymienianie w temacie pracy magisterskiej.

1] Może zdarzyć się tak, że w temacie pracy zostanie podana tylko jedna zmienna. Celem badań jest wtedy stwierdzenie sposobu przejawiania się tej zmiennej, częstości lub intensywności jej występowania w danej populacji (diagnostyczne określenie stanu rozwoju danej zmiennej), np.:

Rodzaje i częstość powstawania błędów na lekcjach języka polskiego w klasie VI szkoły podstawowej.

Zachowania agresywne chłopców w młodszym wieku szkolnym.

Wyobrażenia dotyczące przyszłości młodzieży piętnastoletniej.

Zamierzenia i plany zawodowe młodzieży kończącej szkołę średnią.

2] Zdaniem Z. Skornego, głównym celem badań naukowych jest wykrycie zależności występujących między badanymi zjawiskami.

a) Związki zmiennej z wiekiem można stwierdzić, poznając jej stan lub rozwój w określonym przedziale czasowym, np.:

Sprawność intelektualna dzieci siedmio- i dziesięcioletnich.

Aspiracje dotyczące założenia rodziny u młodzieży rozpoczynającej i kończącej studia.

Rozwój trwałości uwagi uczniów szkoły podstawowej.

Rozwój pojęć abstrakcyjnych młodzieży w wieku 15 i 18 lat.

b) Porównując częstość występowania, nasilenie lub poziom rozwoju wybranej zmiennej w dwóch populacjach, określamy jej zależność od różnicujących je czynników, np.:

Poziom neurotyzmu dzieci zdrowych i wykazujących ograniczoną wadę serca. (czynnik różnicujący - ...................)

Główne kierunki zainteresowań młodzieży uczęszczającej do szkół ogólnokształcących oraz zasadniczych szkół zawodowych. (czynnik różnicujący - ................)

Aspiracje zawodowe młodzieży miejskiej i wiejskiej. (czynnik różnicujący - ...................)

c) Tematy, w których wymieniono dwa rodzaje zjawisk, spełniających funkcję zmiennej zależnej i niezależnej:

Osiągnięcia w nauce a sytuacja rodzinna uczniów klas IV szkoły podstawowej.

Wpływ wychowawczy postaw rodziców na agresywne zachowanie się dzieci.

Przyczyny frustracji doznawanych przez dzieci w młodszym wieku szkolnym.

Aktywność społeczna dorastającej młodzieży a samoocena.

d) W temacie może być uwzględniona zmienna zależna, niezależna i pośrednicząca. Objęcie badaniami trzech rodzajów zmiennych pozwala na pełniejsze poznanie prawidłowości kierujących danym rodzajem zjawisk.

Wpływ sukcesów i niepowodzeń na poziom aspiracji młodzieży a samoocena.

Model badanych zjawisk:

sukcesy (niepowodzenia) → samoocena → poziom aspiracji

zmienna niezależna zmienna pośrednicząca zmienna zależna

Celem badań opartych na powyższym modelu byłoby stwierdzenie, czy wpływ sukcesów i niepowodzeń na poziom aspiracji jest uzależniony od samooceny (np. u osób z wysoką samooceną po doznanym sukcesie poziom aspiracji może podwyższać się, zaś przy niskiej samoocenie obniżać).

Reagowanie na trudności napotykane w działaniu a poziom neurotyzmu.

Model badanych zjawisk:

trudności w działaniu → poziom neurotyzmu → reagowanie na trudności

zmienna niezależna zmienna pośrednicząca zmienna zależna

Uwzględniając powyższy model, na podstawie przeprowadzonych badań należałoby stwierdzić, czy sposób reagowania na trudności napotykane w działaniu zależy od poziomu neurotyzmu. Można przypuszczać, że u osób wykazujących wysoki poziom neurotyzmu występujące trudności powodują dezorganizację działania lub nawet przerwanie go.

Z.Skorny, Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki, Warszawa 1984.