DEKLINACJA ZAIMKÓW RODZAJOWYCH

ODMIANA MĘSKA I NIJAKA I ŻEŃSKA W LICZBIE MNOGIEJ

Przypadek

Rodzaj

Końcówka

Przykłady

Komentarz

M

męski

-i

ovi, ti, oni, naši, moji

  • W zakresie rodzaju męskoosobowego dziedziczy końcówkę i//y

  • Do XVII w. występuje ona w ogóle dla rodzaju męsko-żywotnego, a w dobie staropolskiej nawet dla rodzaju nieżywotnego (jeśli rzeczownik ma końcówkę pierwotnie mianownikową)

  • Poza tym zakresem końcówka -e (z mkkt.)

  • Wyjątek: prawidłowe końcówki naszy, waszy (oćcowie naszy) wychodzą z użycia do XVII w. i zastępują je nowotwory nasi, wasi (na wzór końcówki przymiotników męskoosobowych)

żeński

-y / -ě

ovy, ty, ony, našě, mojě

  • Mkkt. posiadają nieprzerwanie końcówkę -e

  • Twrdtt. końcówka -y//i (po k, g) do XVII w.

  • Po XVII w. wszystkie końcówka -e (jest to też końcówka przymiotników)

nijaki

-a

ova, ta, ona, naša, moja

  • W zabytkach średniowiecznych stara końcówka -a (ta ista słowa)

  • Zdarza się upodobnienie do M męskiego nieżywotnego i żeńskiego z końcówką -y (ony drzewa, wszytki zwierzęta)

  • Zaimki mkkt. przyjmują końcówkę -e

  • Od XVII w. tylko końcówka -e (też dla ttmt.) - trwa do dziś

D = Msc

m., ż., n.

-ěxъ / -ixъ

ověxъ, těxъ, oněxъ, mojixъ, jixъ

  • Zachowują bez zmiany końcówkę ych//ich (po k,g) w twrdtt., jest to nowotwór - dążność do upodobnienia twardot. do miękkot.

  • oraz końcówkę ich//ych (po f. miękkich) dla mkkt.

C

m., n.

-ěmъ /

-imъ

ověmъ, těmъ, oněmъ, mojimъ, jimъ

  • Końcówka -ym//im dla twrdt. - nowotwór jak w D.

  • Końcówka -im//-ym dla mkkt. - pierwotna

  • Tak jak w N l.poj. i mn. notowana jest chwiejność samogłosek i, y, e przed m (wszytkiem, którem)

B

męski,

żeński

-y / -ě

ovy, ty, ony, našě, jě

  • W zakresie mkkt. do dziś końcówka -e - pierwotna

  • W twrdt. do XVI w. kontynuant -y//i (po k,g), po XVI w. końcówka -e (wyrównanie do mkkt.)

nijaki

-a

ova, ta, ona, naša, ja

  • W średniowieczu szczątkowa końcówka -a (wszytka słowa)

  • Już w najdawniejszych zabytkach pojawiają się końcówki z r. męskiego i żeńskiego: -y//-i dla twrdt., -e dla mkkt.

  • W XVI w. formy z -y ustępują a rozpowszechnia się końcówka -e

(właściwa dla wszystkich zaimków i przymiotników)

N

m., ż., n.

-ěmi / -imi

ověmi, těmi, oněmi, jimi, našimi

  • Przed XVI w. końcówka -imi//ymi dla mkkt., -ymi//-imi dla twrdt. (nowotwór, wyrównanie na wzór form moimi, naszymi)

  • Od XVI w. coraz częściej wymawia się -emi (silnie obniżona artykulacja -i, -y)

  • Ortografia XIX w. reguluje sztucznie zakres użycia: -ymi/imi dla r. męskoosobowego, -emi dla żeńskiego i nijakiego

  • XX w. - tylko -ymi, -imi (choć -emi żyje w j. mówionym)