NURT CHŁOPSKI W PROZIE
Odrębność tzw. nurtu chłopskiego w literaturze była równie akcentowana, co negowana. Dla niektórych debiuty ukazujące się w sposób oryginalny i autentyczny dokonujące się zmiany w życiu wsi, procesy migracji ludności wiejskiej do miast, jej przeobrażenie się w ludność miejską i rodzące się na tym tle dramaty i konflikty były zjawiskiem odrębnym i oryginalnym. Krytykiem, który konsekwentnie bronił tej tezy był HENRYK BEREZA, który w Książe pt. „Związki naturalne” (1972) dał wyraz poglądom na ten temat.
Krytycznie do nurtu chłopskiego odnieśli się Kornhauser i Zagajewski. Przyczyną ich ataku była zasadniczo miejska orientacja obu autorów, uważających, że procesy najistotniejsze dla Polski rozgrywają się poza wsią.
Uzasadnieniem krytyki może być fakt, że apogeum nurtu chłopskiego przypadło na lata 1962-1968, natomiast na początku następnej dekady nadszedł kryzys, przejawiający się w dorobku malejącym pod względem ilości i znaczenia utworów.
Prozę chłopską - tworzoną przez pisarzy kilku pokoleń, mocno zróżnicowaną pod względem technik literackich i rozwiązań stylistycznych - łączyło pochodzenie autorów i najogólniej pojęta tematyka wiejska. Mieściło się tu wiele zagadnień:
Świat kultury chłopskiej z jej obyczajowością, obrzędami, mitologią, symboliką (Vincenz, Nowak, Piętak)
Przemiany tradycji wiejskiej (Myśliwski)
Wykorzenienie chłopa spowodowane społecznym awansem (Kawalec)
Migracja ludności wiejskiej do miast, narodziny nowych wspólnot wiejskich (Trziszka)
Ironicznym podsumowaniem nurtu chłopskiego jest „Konopielka” E. Redlińskiego - stylizacyjny majstersztyk, powieść ukazująca wkroczenie cywilizacji do mitycznej wioski jako początek rozpadu zamkniętej, samowystarczalnej gospodarki
i niezmiennego obyczaju.
Arcydziełem okazała się powieść Myśliwskiego „Kamień na kamieniu”, która pojawiła się dopiero w 1984 roku i należała do wielu nurtów: chłopskiego, psychologicznego, mityzacyjnego.
Pomiędzy pastiszem Redlińskiego a powieścią Myśliwskiego nurt chłopski podlegał jednak stopniowej konwencjonalizacji, nabierając coraz większej ogłady literackiej i powielając te same tematy: wpływu cywilizacji na wspólnoty wiejskie, wydziedziczenia chłopa przeniesionego do miasta, trwałości podstawowych języków symbolicznych w kulturze wiejskiej.
1968 - T. Nowak: „A jak królem a jak katem będziesz”
1970 - W. Myśliwski: „Pałac”
1973 - E. Redliński: „Konopielka”, „Awans”
1984 - W. Myśliwski: „Kamień na kamieniu”