IV. Przyszłość demokracji

• rozszerzenie zakresu spraw władzy państwowej obniżenie znaczenia ciał ustawodawczych a wzrost władzy wykonawczej

• rozbudowa aparatu urzędniczego obsługa i funkcjonowanie systemu rządzenia

• następuje coraz szersza rozbudowa biurokracji i jej waga

• negatywne skutki tych zmian wpisywane były na koszt niezbędny dla rozwoju cywilizacyjnego

• zmiana sytuacji gdy keynesistowski model okazał się nieskuteczny

• po zamianach '89-90Fukuyama”kres historii”

• zyskują 3 stanowiska:

• socjaldemokratyczna wizja przemian demokratycznych wymiar doktrynalny

= koncepcja demokracji przedstawiona w doktrynie politycznej socjalistów francuskich

• liberalna

= stanowisko F.A. Hayek

• o charakterze ogólniejszym próba ponadideologicznej syntezy (Popper)

= koncepcja na wyższym poziomie abstrakcji (w warstwie teoretycznej)

= bardziej konkretna od 2 pozostałych (w sferze praktycznej)

Pojawiło się wiele pytań:

1. w jaki sposób zmienia się tożsamość ideowa lewicy i prawicy

2. jak kształtują się współczesne desygnaty tych pojęć

3. czy podział na lewice i prawice jest możliwy?

wg Michnika nie ma podziału;

wg Dahrendorf'a istnieje proces „zaniku lewicy”

taki podział istnieje ale trzeba użyć nowych kryteriów

Punktem odniesienia jest definicja lewicy i prawicy z lat 90 Touraine

• Prawica:

• zaufanie do racjonalności strategii rynkowych

• nieufność w stosunku do konstrukcji woluntarystycznych wizja społeczeństwa w ruchu

• wypowiada się na rzecz ekonomii oraz wyzwolicielskich skutków postępu technicznego

• Lewica:

• pożegnała się z wiarą, że w państwie istnieją narzędzia tworzenia nowego społeczeństwa i człowieka.

• powinna orientować się na obronę jednostek oraz grup przeciw potędze aparatów państwa i rynku

• jest personalistyczna i mówi raczej w imieniu duszy niż ciała

Oba nurty działają w obrębie tego samego pola kulturowego, reprezentując przeciwstawne a zarazem komplementarne elementy składowe współczesności ich współwystępowanie jest dowodem na rozwój dzisiejszych społeczeństw.

Obecnie prawica jest czynnikiem dynamicznym a lewica czynnikiem pasywnym, ochronnym, amortyzującym.

Wizja społeczeństwa samorządnego (autogestion)

• lata 70/80 Francuska Partia Socjalistyczna rozbudowała strategię samorządzenia (Piętnaście tez o samorządzenia; Wolności, Wolność; Projekt soch dla Francji lat 80tych)

• samorządzenia jako nowy globalny model demokracji

• autogestion oznacza pewną organizację społeczną, a nie tylko regulacje stosunków w przedsiębiorstwie

• niewystępowanie podziału na rządzonych i rządzących

• samorządność była rozumiana i jako cel (demokracja pełna) i jako środek (metody dojścia do niej)

• rozpatrując władzę socjaliści skupili się na socjologicznych i psychologicznych aspektach panowania i podporządkowania

• dyscyplina (np. szkolna) umacnia stosunki zależności i podporządkowania

• postawa podporządkowania kształtuje się już u dziecka ( w rodzinie socjalizacja)

• dlatego wyjściem nie jest likwidacja nierówności ekonomicznych lecz zmiana mechanizmu tworzenia autorytetów i kształtowania postaw podlegania władzy

• przy tezie o „uspołecznieniu władzy” zwrócono uwagę na konieczność likwidacji biurokratycznych i paternalistycznych metod rządzenia

• jedynym rozwiązaniemdemokratyzacja procesu sprawowania władzy

• podważanie, że ustrój demokratyczny może opierać się na rządach demokratycznie wybranej elity

• wg Chavenementa demokracja samorządowa powinna doprowadzić do sytuacji gdzie życie publiczne nie będzie zmonopolizowane przez nielicznych oraz że nie będzie podziału na osobistości publiczne i obywateli

• konieczna jest też demokratyzacja życia społecznego

• zmiany tedługotrwały proceskonieczne zmiany stwarzające warunki do rozwoju podmiotowości politycznej:

• demokratyzacja stosunków w instytucjach socjalizujących poprzez wprowadzenie w nich stosunków partnerskich nie znaczy to całkowitego odrzucenia autorytetu lecz jego depersonalizację

• odrzucenie „ideologii kompetencji” jedynie wybrane jednostki dysponują szeroką wiedzą, która umożliwia im sprawowanie władzy

• likwidacja „parcelacji władzy” każdy posiada pewna wiedzę na pewnym obszarze wiedzy

• należy odrzucić istnienie „informacji dla wybranych”; obieg informacji powinien być dwukierunkowy

• stopniowe znoszenie hierarchii zadań i dochodów jasne określenie kompetencji na każdym poziomie decyzja nie powinna być podejmowana nigdy na szczeblu wyższym niż jest to niezbędne

• nie chodzi tu o odrzucenie demokracji przedstawicielskiej lecz o stworzeniu nowych mechanizmów wyborów przedstawicieli i innym określeniu ich pozycji wobec wyborców + wymienialność

• postulat kontroli nie tylko fazy wykonawczej ale też na etapie decyzyjnym

• ważna rola partii - główne miejsce artykulacji między działalnością rządową i ruchem ludowym wewnętrzna demokratyzacja

• nowe podejście do problematyki państwa próba pokonania centralistycznej i interwencjonistycznej perspektywy i przeniesie części zadań państwa na różne wspólnoty samorządowe

• wizja skoncentrowana na człowieku

• ujmuje problematykę funkcjonowania mechanizmów demokratycznych z pkt. widzenia podmiotowości jednostki

Wizja neoliberalna (Hayek)

• problematyka demokracji jest powiązana z analizami ekonomicznymi

• demokracja nie jest celem samym w sobie lecz narzędziem umożliwiającym sprawne funkcjonowanie społeczeństwa liberalnego (oczywiście demokracja jest odpowiednio ograniczona)

• zasady określające istotę demokracji:

• nie jest nieograniczona (ograniczoność)

• rządy prawa gwarant respektowania wolności jednostki

• prawo - norma ogólna, która w takim samym zakresie może być stosowana wobec wszystkich jednostek

• zasada ograniczania działań prawotwórczych i działań władzy politycznej ramami wyznaczonymi przez powszechnie uznawane reguły postępowania i interes powszechny

• treść stanowionego prawa ogranicza go wspólne wyznawanie reguł postępowania, które ukształtowały się w wyniku doświadczeń historycznych i są powszechnie aprobowane

• odrzucenie „konstruktywizmu” - ustalenie arbitralnego ustalenia prawa, nie wynikającego z „naturalnej ewolucji społecznej”

• nie każda wola większości może stać się prawem warunek ten spełniony tylko wtedy gdy reprezentuje ona interes powszechny

• zasada rzeczywistego podziału władzy

• odejście od rządów prawa oraz podważenie zasady równości formalnej niebezpieczeństwo tkwi w negatywnych zjawiskach wzajemnie się warunkujących i nabierających specyficznej dynamiki

• wg Hayek'a demokracja nieograniczona jest demokracją przetargową nakręcanie spirali żądań przez związki zawodowe zakłóca to funkcjonowanie naturalnych praw ekonomicznych, rodzi inflację i deficyt budżetowy

• generalnie system współczesnej demokracji sprzyja rozwojowi egalitaryzmu

• system nieograniczonej demokracji opiera się na uznaniu woli większości za jedyna podstawę legalnego działania, zarówno w sferze stanowienia prawa jak i w podejmowaniu bieżących decyzji politycznych

• współcześnieżadna z tych zasad nie jest przestrzeganaźródło w interwencjonizmie państwowymsprzyja rozwojowi egalitaryzmu (który jest niemoralny wg Hayeka)

• obecnie wola większości to tak naprawdę wola silniejszych i nie jest zgodna z interesem powszechnym

• faktyczne nieistnienie podziału władzy miedzy rządem i większością parlamentarną, które zazwyczaj reprezentuje te same siły i są zainteresowane we wzajemnym popieraniu się

• Jak uzdrowić sytuacje?:

• zmniejszenie zakresu spraw podejmowanych przez władzę (ograniczenie intern państwa)

• porządek powinien być oparty na: pokoju, wolności i sprawiedliwości (rozumianych jednak w znaczeniu prawa od)

• by lepiej zrozumieć wady istniejącego systemuwłasna wizja ładu demokratycznego „utopia przemiany”

• państwa nie posiadające tradycji demokratycznych WAŻNA MYŚL Hayeka państwa te kopiując zachodnie instytucje demokratyczne, kopiują model rodzący konflikty i ograniczenia bez zbędnych amortyzatorów (amortyzatorów państwach zachodnich zawartych w tradycji)

• stworzenie oryginalnego modelu rozwiązań instytucjonalnych (by wyeliminować ten błąd)

• władza najwyższa nie może być władza nieograniczoną, musi ona opierać swój autorytet na postrzeganiu generalnych zasad, aprobowanych przez opinie publiczna

• przyszły ład demokratyczny miałby się opierać na dwóch rodzajach norm:

• prawie regulującym kwestie generalne wyrażające ciągłość społeczeństwa (Zgromadzenie Ustawodawcze):

• 45 - 60 lat,

• 15letnia kadencja,

• rotacyjność co roku zmiana 1/15 składu

• w skład wchodziłyby osoby zasłużone, nie wybierane wg klucza partyjnego, które działałyby w imię dobra powszechnego

• dyrektywach regulujących bieżące interesy:

• druga izba oraz powoływany przez nią rząd działałby zgodnie z zasadami regulującymi obecnie funkcjonowanie parlamentów i władzy wykonawczej

• zmniejszenie interwencjonizmu państwowego zniwelowanie negatywnych skutków dziania władzy

Liberalna wizja demokracji była konstruowana z myślą o zapewnieniu efektywności i innowacyjnościprawica jako siła dynamiczna i stymulująca zmiany

Wizja realistyczna (K. PopperSpołeczeństwo otwarte i jego wrogowie)

• jego teoria jest nijako ponad różnymi opcjami ideologicznymi ma wymiar uniwersalny

• nie używa w niej doniosłych, abstrakcyjnych słów takich jak: władza, wolność czy racja

• w historii problem sprowadzał się do tego, kto powinien rządzić państwem

• w systemach demokratycznychludrodziło to szereg dylematów:

• jak zapobiec sytuacji by wybrany przywódca nie został obdarzony władzą tyrańską?

• co uczynić by demokratyczne decyzje nie okazywały się niesłuszne?

• wniosek Popiera nie jest to możliwe, zatem należy zamienić pytanie _{kto powinien sprawować władzę} - innym pytaniem (połowa odkrycia) znalezienie zasady , która określałaby warunki prawidłowego funkcjonowania ustrojów demokratycznych:

• jak powinno być stworzone państwo, żeby można było pozbyć się złych władców bez uciekania się do przemocy?

• Odp: Najlepszym rozwiązaniem jest przyjęcie konstytucji stanowiącej, że większością głosów można zmienić rząd.

• nie mówimy tu, że większość ma rację lecz, że ta procedura jest najlepszą ze znanych

• odrzuca zatem rządy ludu bo to nie lud rządzi, są to raczej rządy prawa

• nie ma takiej większości (bez względu na jej wielkość) by zdolna była podważyć rządy prawa, będące podstawą pokojowej zmiany rządu

• można przeprowadzić podział ustrojów na demokracje i dyktatury

• teoria ludowładztwa rodzi system proporcjonalny a to jest złe (rozdrobnienie partyjne koalicje zanik odpowiedzialności)

• Popper bardzo krytycznie ocenia proporcjonalny system wyborczy i mechanizmy, które on utrwala jest przeciwnikiem istnienia zbyt wielu partii, nie będących w stanie tworzyć trwałych i wywiązujących się z przyjętych zobowiązań rządów

• Popper jest za dwupartyjnością (wprowadza to odpowiedzialność) stymuluje ciągły proces samokrytyki partii, stwarza warunki ich wzajemnej kontroli oraz zmienia się u steru władzy

• odpowiedzialność systemu dwupartyjnym wybory są „dniem sądu” rodzi to innowacyjność partii (poszukiwanie nowych rozwiązań i form działania)

• system dwupartyjny zwiększa podatność głównych partii na nowe rozwiązania

1

Teoria polityki - ćwiczenia 11 Justyna Abdank - Kozubska gr. A