Lesz Stankiewicz - Zjawisko bezdomności. Etapy przechodzenia w stan bezdomności

Definicja i zakres problemowy bezdomności

W latach międzywojennych bezdomność została uznana za problem społeczny, odróżniająca zjawisko społeczne od bezdomności osoby.

W 1929 w polskim ustawodawstwie po raz pierwszy pojawiła się ta kwestia, nad którą toczona wiele dyskusji. Okres wojny i podziemne organizacje doprowadziły do tego, że starano się dotrzeć do wszystkich, którzy wymagali wsparcia i pomocy.

Oficjalnie do 1989 w Polsce bezdomność nie występowała, nie definiowało się jej (jedynie jako dysfunkcja uprawniająca do korzystania z pomocy społecznej). Po transformacji problem ten zaczął się wyraźnie ujawniać i wzrastać m.in. przez likwidację hoteli robotniczych. Później pojawiają się definicje:

• Bezdomni to ludzie bez wystarczającego schronienia, którzy żyją w schroniskach lub innych pomieszczeniach pomocniczych jako korzystający z nich bez umowy najmu. […] należą do grupy ze szczególnymi trudnościami społecznymi. (Jednak brak mieszkania to nie jedyny wyróżnik bezdomności).

• Zjawisko polegające na braku domu lub miejsca stałego pobytu gwarantującego […] poczucie bezpieczeństwa, zapewniającego schronienie przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb na poziomie uznanym […] za wystarczający. Bezdomność jest […] przedmiotem polityki społecznej państwa.

• Bezdomność to sytuacja osób, które z różnych przyczyn, czasowo lub trwale, nie są w stanie własnym staraniem zapewnić sobie schronienia spełniającego minimalne warunki pozwalające uznać je za pomieszczenia mieszkalne.

Ten kierunek powinien być uzupełniony jeszcze o skutki, które tę sytuację wywołują (charakteryzują bezdomność):

• Skutki kulturowe

• Skutki osobowościowe - zaakceptowanie w sobie osobowości bezdomnego

• Brak miejsca zamieszkania

Bezdomność dla społeczeństwa stanowi zagrożenie spokoju i bezpieczeństwa m.in. epidemiologiczne. Dotyczy ponad 300 tysięcy osób.

Przyczyny bezdomności

Każdy człowiek w określonych warunkach może stać się bezdomny!

Jednak ludzka odporność na sytuacje jest różna. Jedni walczą, inni proszą o pomoc a inni poddają się i jeszcze mnożą problemy. Oni najczęściej popadają w nałogi, powodują problemy rodzinne, zadłużają się, popadają w konflikt z prawem. Wraz ze zmianą sytuacji osób zmienia się ich osobowość - tracą ambicję i godność, żebrzą, grzebią w śmieciach. Oni najczęściej tworzą bezdomnych.

Trzy główne typy bezdomności:

• Spowodowana czynnikami obiektywnymi niezależnymi od człowieka np. pożar domu

• Dobrowolna, przyjęcie takiego stylu życia np. koczownictwo

• Wynikająca z rozwoju cywilizacyjnego np. urbanizacji, który nasila się m.in. w czasie bezrobocia

W Niemczech pod koniec lat 80-siątych wzrosła liczba bezdomnych, głównie przez niedostatek mieszkań, wzrost czynszów i brak tanich mieszkań. Ludzie nie mają pieniędzy by opłacić czynsz więc go nie płacą. Eksmisje są powodem ponad połowy przypadków bezdomności. Inne to sytuacje krytyczne, niezgodność użytkowania mieszkania czy zwalnianie np. z domów opieki. Akcentuje się też uwarunkowania jednostkowe (nałogi, problemy rodzinne, niskie dochody).

Wg A. Duracz-Walczak bezdomność jest spowodowana czynnikami:

• Społecznymi

(sytuacje społeczno-ekonomiczne: bezrobocie, likwidacja hoteli, brak miejsc w zakładach opiekuńczych i opieki społecznej, brak opieki nad wychowankami domów dziecka po 18 r. ż.)

• Związanymi z patologią i chorobami - (alkoholizm, przestępczość, prostytucja, psychopatia)

• Natury psychologicznej (epizody) - Świadomy wybór

• Natury prawnej - możliwość eksmiji

Etapy przechodzenia w stan bezdomności

Proces przechodzenia jest drogą długą. Trwa w czasie i ma swoją dynamikę.

Składa się z 5 etapów:

1. Załamanie się planu życiowego i rozpad rodziny np.

• zrywanie więzi

• utrata kwalifikacji zawodowych

• bezrobocie

• problemy zdrowotne

• trudności finansowe i zadłużanie się

• uleganie nałogom i patologii

• utrata poczucia bezpieczeństwa

Celem działania pracy socjalnej jest wzmocnienie w osobach celu rozwiązania problemu, przygotowanie alternatyw, ukazanie perspektyw, udostępnianie form wsparcia i możliwości zatrudnienia.

2. Ubóstwo np.

• Głód

• Zimno

• Brak pieniędzy

• Utrata bezpieczeństwa

Celem pracy jest tworzenie polityki lokalnej, koordynacja świadczeń, możliwości zatrudnienia, budowanie więzi, wartościowanie racjonalności.

3. Różne wymiary stawania się bezdomnym np.

• Akceptacja świadoma i emocjonalna utraty domu i upadku

• Nawyki wędrowca

• Nowi znajomi z kręgu

• Przystosowanie się do ubóstwa

• Patologia

• Brak planów życiowych

• Brak wartości

Celem dodatkowo jest opieka zdrowotna, leczenie uzależnień.

4. Przystosowanie się do bezdomności np.

• Akceptacja

• Nawyki żywieniowe, higieniczne itp.

• Znajomi

• Przystosowanie się

• Patologie

• Rezygnacja

• Brak perspektyw i wartości

Dodatkowo świadczenia w domach opieki, działania prewencyjne.

5. Bezdomność właściwa

• Osobowość bezdomnego

• Utrwalenie nawyków

• Akceptacja

• Patologie

• Wypalanie się

Programy wsparcia, mała szansa wyjścia.