NOWOTWORY GARDŁA

1. Niezłośliwe

• rzadko

1. WŁÓKNIAK

2. BRODAWCZAK

3. GRUCZOLAK

2. Złośliwe

• częstsze

Objawy:

• ból (przy połykaniu)

• utrudnione oddychanie

• krwioplucie

1. RAK PŁASKONABŁONKOWY (CA PLANOEPITHELIALE)

2. NABŁONIAK LIMFATYCZNY (LYMPHOEPITHELIOMA)

3. CHŁONIAK ZŁOŚLIWY (LYMPHOMA MALIGNUM)

CHŁONIAKI

• gł. w migdałkach

NABŁONIAK LIMFATYCZNY

• w migdałkach

• ogniska kom. nabłonkowych otoczone limfocytami

MĘŚNIAK MIĘSAKOWY PRĄŻKOWOKOMÓRKOWY EMBRIONALNY (RHABDOMYOSARCOMA EMBRYONALE)

NOWOTWORY KRTANI

1. Niezłośliwe

1. BRODAWCZAK (PAPILLOMA)

2. Złośliwe

1. RAK KRTANI (CA. LARYNGIS)

2. CHŁONIAK ZŁOŚLIWY (LYMPHOMA MALIGNUM)

3. MIĘŚNIAK MIĘSAKOWY PRĄŻKOWOKOMÓRKOWY EMBRIONALNY (RHABDOMYOSARCOMA EMBRYONALE)

4. CHRZĘSTNIAK (CHONDROSARCOMA)

BRODAWCZAK

1. u dzieci

• drobne, czerwone guzki

• utrudnione oddychanie, chrypka

• cofa się samoistnie

• nie złośliwieją (chyba, że były leczone promieniami X)

• u dorosłych

• pojedynczy, szaro-różowy

• rogowacenie na powierzchni

• stan PRZEDRAKOWY

RAK KRTANI

• najczęściej są to raki płaskonabłonkowe

• częściej u mężczyzn

• czynniki sprzyjające:

• palenie

• alkohol

• promieniowanie X

• stany przedrakowe:

1. brodawczak

2. leukoplakia

3. modzelowatość krtani

4. przewlekłe zapalenie

• objawy:

• chrypka

• ból

• duszność

• najczęstsza lokalizacja: fałdy głosowe

Makroskopowo:

• guz z masami rogowymi na fałdzie głosowym

• guz nacieka fałd i okolice krtani

• powierzchnia guza jest nierówna, ziarnista, czasem owrzodziała

Mikroskopowo:

• często rogowacenie

Przerzuty: do ww. szyi

NOWOTWORY PŁUC = OSKRZELI

Klasyfikacja:

1. NABŁONKOWE

1. ŁAGODNE

2. DYSPLAZJA, CA IN SITU

3. ZŁOŚLIWE

2. Z TKANEK MIĘKKICH

3. Z MIĘDZYBŁONKA OPŁUCNEJ

1. MIĘDZYBŁONIAK ŁAGODNY (MESOTHELIOMA)

2. MIĘDZYBŁONIAK ZŁOŚLIWY

1. NABŁONKOWY

2. WRZECIONOWATOKOMÓRKOWY

3. DWUFAZOWY (i podścielisko łącznotkankowe i formy nabłonkowe)

4. INNE

1. ŁAGODNE

2. ZŁOŚLIWE

1. CARCINOSARCOMA

2. BLASTOMA

3. MELANOMA MALIGNUM

4. CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE

5. INNE

CA PULMONIS = CA BRONCHI

częściej u mężczyzn

między 40-70 r.ż.

tylko 2% przed 40 r.ż.

Etiologia

• palenie tytoniu (policykliczne węglowodany aromatyczne - czynnik inicjujący, pochodne fenolu - czynnik promujący), nikotyna, aldehyd mrówkowy, cyjanowodór, akroleina - uszkadzają rzęski, benzopiren - kancerogen

• średnio po 35 latach palenia

• zagrożenie rakiem zmniejsza się po 2-3 latach od zaprzestania palenia, do normy powraca po 13

• rzadko u palących < 10 lat

• radon

• ekspozycja na azbest, promieniowanie

• choroby płuc -> blizny płucne, włóknienie płuc

• predyspozycje genetyczne

• zaburzenia immunologiczne

Patogeneza (palenie tytoniu):

Zmiany wczesne

1. wytwarzanie czynnika wzrostu w płucu

2. postępujące uszkodzenia genetyczne (­ onkogenów, Ż genów supresyjnych)

3. ucieczka spod nadzoru immunologicznego

Zmiany późne

1. proliferacji guza

2. zablokowanie apoptozy

Końcowy efekt

1. kom. neo wydzielają czynnik wzrostu i czynnik pobudzający angiogenezę

Obraz kliniczny

Typowy chory: mężczyzna, 60-70 r.ż.

Objawy:

• kaszel, krwioplucie

• zap. płuca (guzy położone centralnie)

• śluzotok oskrzelowy z odkrztuszaniem dużych ilości plwociny

• ból w kl. piersiowej

• duszność

• zesp. Pancoasta - now. umiejscowiony w szczycie płuca nacieka nn., naczynia, mm. i kości obręczy górnej

• chrypka

• zespół ż. gł. górnej (przekrwienie twarzy, szyi i ramion na skutek ucisku na ż. gł. górną)

• objawy związane z przerzutami (gł. do CUN)

Zespoły paranowotworowe - ogólnoustrojowe objawy nowotworu nie związane z obecnością przerzutów nowotworowych:

• wyniszczenie

• palce pałeczkowate i osteoartropatia przerostowa

• niebakteryjne zakrzepowe zap. wsierdzia

• wędrujące zap. żył

• związane z ektopowym wydzielaniem hormonów prze kom. guza:

• hiperkaliemia

• ADH

• zesp. Cushinga

• akromegalia

• ginekomastia

U 10% chorych: brak objawów klinicznych - gł. gdy guz zlokalizowany obwodowo

RAK PŁUCA - klasyfikacja:

1. RAK PŁASKONABŁONKOWY - CA. PLANOEPITHELIALE

wariant: RAK WRZECIONOWATOKOMÓRKOWY (CA. FUSOCELLULARE)

2. RAK DROBNOKOMÓRKOWY (CA. MICROCELLULARE) | najczęściej dają

1. OWSIANOKOMÓRKOWY (CA. AVENOCELLULARE) = OAT CELL CA | objawy

2. POŚREDNIOKOMÓRKOWY (CA. INTERMEDIOCELLULARE) | paranowotworowe

3. MIESZANY OWSIANOKOMÓRKOWY (CA. AVENOCELLULARE MIXTUM)

3. GRUCZOŁOWY - ADENOCARCINOMA

1. ZRAZIKOWY (AD. ACINARE)

2. BRODAWCZAKOWATY (AD. PAPILLARE)

3. OSKRZELIKOWO-PĘCHERZYKOWY (AD. BRONCHILO-ALVEOLARE)

4. LITY WYTWARZAJĄCY ŚLUZ

4. WIELKOKOMÓRKOWY - CA. MACROCELLULARE

1. JASNOKOMÓRKOWY (CA. CLAROCELLULARE)

2. OLBRZYMIOKOMÓRKOWY (CA. GIGANTOCELLULARE)

5. GRUCZOŁOWO-PŁASKONABŁONKOWY (CA. ADENO-PLANOEPITHELIALE)

6. RAK GRUCZOŁÓW OSKRZELOWYCH

1. CA. ADENOIDES CYSTICUM = CYLINDROMA

2. CA. MUCOEPIDERMALE

7. RAKOWIAK (CARCINOID)

8. INNE

Ponad 95% wszystkich pierwotnych neo stanowią 4 typy histologiczne:

• rak płaskonabłonkowy

• rak drobnokomórkowy

• rak gruczołowy

• mieszany

RAK PŁASKONABŁONKOWY

- należy do NIEDROBNOKOMÓRKOWYCH

- 40-50% raków w Polsce

- nie leczony daje najdłuższe przeżycie - ponad 1 rok

- późno daje przerzuty

- związany z paleniem tytoniu

- powstaje z kom. nabłonka pokrywającego śluzówkę oskrzeli, najczęściej na podłożu zapalenia

przewlekłego i uszkodzenia nabłonka oskrzelowego

- nieleczony daje najdłuższe przeżycie

- późno daje przerzuty

Lokalizacja: oskrzela DUŻE

Zmiany w nabł. oskrzela:

zap. przewlekłe -> metaplazja kom. nabłonka ->

dysplazja -> ca in situ -> rak inwazyjny

Mikroskopowo:

- obecność mostków międzykomórkowych

- wysoce dojrzały

- rogowacenie komórek

- perły keratynowe zbudowane z blaszek ułożonych okrężnie

- silna reakcja zapalna -> powstają zrosty, poprzez które może naciekać struktury sąsiadujące

Makroskopowo:

- zgrubienie na powierzchni bł. śluzowej oskrzela wpuklające sie do światła

- rozrost nowotworu do światła oskrzela

- zmiana kierunku ekspansji - naciekanie przez ciągłość ściany oskrzela i przestrzeni

okołooskrzelowych

- naciek do ww. chłonnych okołooskrzelowych, następnie ww. wneki płuca

Objawy:

- przewlekłe zap. miąższu płuca

- rozszerzenia oskrzelowe

- ropnie

- zesp. Hornera - nerwobóle ze strony splotu barkowego - objawy tego zespołu mogą występować w

guzie Pancoasta

RAK DROBNOKOMÓRKOWY

- szybki wzrost i przerzuty - NAJZŁOŚLIWSZY NOWOTWÓR PŁUCA

- wrażliwy na chemioterapię i radioterapię

- 20-25% raków

- związany z paleniem tytoniu

- powstaje z kom. KULCZYCKIEGO - prymitywne kom. endokrynalne mające zdolność do przekształcania

się w kierunku kom. neuroendokrynnych

Lokalizacja: centralna, przywnekowa, ok 10% obwodowo, duże oskrzela

Makroskopowo:

- guz duży, miękki

- rozległe pola martwicy i wylewy krwi

Mikroskopowo:

- kom. małe, jednolite, owalne

- cytoplazma skapa

- jądro okrągłe

- liczne mitozy

- kom. tworzą sznury, grona lub układy mostkowe

Charakter wzrostu:

- szerzy się w błonie podsluzowej oskrzela

- rośnie szybko - zajmuje tkankę okołoskrzelową i płucną we wszystkich kierunkach

- znaczne zajęcie śródpiersia

- szybko daje przerzuty odległe:

- wątroba

- szpik, kości

- nadnercza

- CUN

RAK GRUCZOŁOWY

- 10-40% raków

- częściej u kobiet

- wywodzi się z gruczołów ściany oskrzelowej

- rosnie do światła i nacieka ścianę oskrzela

- najmniejszy związek z paleniem tytoniu

- sprzyjają mu patologiczne stany miąższu płuca:

- włóknienie

- gruźlica

- zawał

- przewlekłe zapalenie śródmiąższowe

- zmiany w przebiegu scklerodermii

- rozstrzenie oskrzeli

- przewlekłe stany zapalne -> zmiany o typie "plastra mipdu"

- pochodzi z kom. nabłonka gruczołowego gruczołów bł. śluzowej DUŻYCH i ŚREDNICH oskrzeli

- postać oskrzelikowo-pęcherzykowa - z nabł. oskrzelików, przewodzików pęcherzykowych i nabł.

pęcherzyków płucnych

Makroskopowo:

- guz lub guzek położony obwodowo, podopłucnowo z wciągnięciem opłucnej

- najczęściej w płatach górnych

- granice nieostre, zaokraglone, zrazikowe

Mikroskopowo:

- kom. owalne lub cylindryczne

- jądra okragłe

- wyraźne jąderko

- struktury gruczołowe, brodawkowate z obecnością śluzu

Charakter wzrostu:

- rośnie najwolniej ze wszystkich raków płuc

- doskonale unaczyniony -> szybkie przerzuty (mózg i wątroba)

RAK OSKRZELIKOWO-PĘCHERZYKOWY

- 2-6 %

- powstaje na pograniczu części przewodowej i oddechowej płuc

- lokalizcja obwodowa

- w rtg imituje zapalenie płuc

Mikroskopowo:

- kom. walcowate, urzesione

- tapetują dystalne przestrzenie oddechowe

- tk. śródmiąższowa nienaruszona - służy jako zrąb dla rosnącego raka

Charakter wzrostu:

- szybki wzrost

- szerzenie się drogami limfatycnymi i droga powietrzną - wewnatrzoskrzelową do okolicy miąższu

tego samego i drugiego płuca

- kom. wydzielają b. dużo śluzu: 2-3 l/dobę

- często himeryczny wzrost - z jednoogniskowej zmiany - wieloogniskowe lub rozległe naciki i szybko

daje odległe przerzuty

RAK WIELKOKOMÓRKOWY

- 5%

- złośliwy, pierwotny

- podtyp - rak olbrzymiokomórkowy - zbudowany z kom. olbrzymich, pleomorficznych, wielojądrowych

- w cytoplazmie krwinki

Makroskopowo:

- guz duży, średnica >3cm

- miękki

- rozległe pola martwicy

- lezy obwodowo (typowo) lub centralnie

Charakter wzrostu:

- bardzo szybko rośnie

- przerzuty bardzo wcześnie

RAKOWIAK OSKRZELOWY

Makroskopowo:

- leży w oskrzelu głównym, płatowym lub segmentowym, zwykle przy rozgałęzieniu

- pokryty nabłonkiem wyściełającym oskrzela

Mikroskopowo:

- jak w jelicie cienkim

- ziarnistości nie wybarwiają się pod wpływem Ag

- zrąb utworzony z delikatnej sieci włókien retikulinowych

- obecność cewek gruczołowych z kom. wytwarzających śluz

- zwykle nie wywołuje zesp. rakowiaka

Powikłania raka płuca:

- postać przywnękowa:

- zakażenie

- zgorzel

- nadżarcie tętnicy płucnej

- zesp. żyły gł. górnej

- pericarditis exudativa haemorrhagica

- raki obwodowe:

- naciekanie opłucnej

- zesp. Pancoasta - ból lub zanik mięśni kończyny górnej po stronie zajętej

- zesp. Hornera - nerwobóle ze strony splotu barkowego

Diagnostyka:

1. CYTOLOGICZNA

- mat. złuszczony

- plwocina - bloczek parafinowy !!!

- popłuczyny oskrzelowe - rozmaz !!!

- z bronchofiberoskopii

- płyn wysiękowy z opłucnej i osierdzia

- BAC pod kontrolą USG lub CT z guza lub jego ogniska przerzutowego

2. MATERIAŁ TKANKOWY

- wycinek ze zmiany pobrany podczas badania bronchoskopowego

- materiał z tkanki guza

- ognisko przerzutowe

11