Dr Jolanta Sławek

Nauka o współczesnym języku polskim (90 godz.)

Studia stacjonarne 3-letnie

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN

WSTĘP DO NAUKI O JĘZYKU

  1. Pojęcie znaku

  2. System i jego struktura

  3. Definicje języka

  4. Przedmiot badań językoznawczych

  5. Metodologie badań językoznawczych (założenia Ferdynanda de Saussure'a, strukturalizm praski i kopenhaski, deskryptywizm i dystrybucjonizm amerykański, generatywizm, kognitywizm)

  6. Język jako narzędzie komunikacji

  7. Funkcja znaku językowego w komunikacji

  8. Akt mowy jako zdarzenie komunikacyjne

  9. Teoria aktów mowy wg J. Austina i J. Searl'a

  10. Funkcje języka w ujęciu K. Bühlera i R. Jakobsona

  11. Funkcje języka i tekstu w świetle teorii aktów mowy wg R. Grzegorczykowej

FONETYKA

  1. Przedmiot i działy fonetyki.

  2. Pojęcie: głoski i kontekstu fonetycznego, nagłosu, śródgłosu i wygłosu wyrazowego.

  3. Podstawowe rozbieżności między pisownią a wymową (np. realizacja fonetyczna litery „ń” w określonym kontekście fonetycznym, wymowa samogłosek nosowych).

  4. Transkrypcja fonetyczna - alfabet slawistyczny.

  5. Budowa i funkcjonowanie narządów mowy i słuchu.

  6. Charakterystyka artykulacyjna i akustyczna głosek polskich.

  7. Koartykulacja: antycypacja i perseweracja artykulacyjna; typy upodobnień (wewnątrzwyrazowe i międzywyrazowe).

  8. Dwa typy wymowy: krakowsko-poznańska i warszawska.

  9. Fonetyka suprasegmentalna: pojęcie sylaby, akcent wyrazowy, wyrazy ortotoniczne, klityki, zestrój akcentowy, akcent główny i poboczny, reguły akcentowania, akcent zdaniowy, intonacja.

FONOLOGIA

  1. Przedmiot fonologii.

  2. Cechy głosek komunikacyjnie relewantne i nierelewantne.

  3. Pojęcie fonemu.

  4. Cechy dystynktywne i redundantne fonemów.

  5. Warianty fonemów.

  6. Różnorodność opisów fonologicznych współczesnej polszczyzny - inwentarz, warianty i cechy dystynktywne fonemów w systemie Rocławskiego
    (z komentarzem krytycznym oraz porównaniem rozwiązań kwestii spornych
    u Stiebera i Jassema).

  7. Opozycje i korelacje fonologiczne.

  8. Transkrypcja fonologiczna.

MORFONOLOGIA

  1. Przedmiot morfonologii.

  2. Pojęcie morfu i morfemu.

  3. Alternacje morfonologiczne.

4. Spółgłoski morfonologicznie miękkie.

CZĘŚCI MOWY

  1. Kryteria podziału wyrazów na części mowy (wg S. Jodłowskiego)

  2. Szczegółowa klasyfikacja zaimków (wg Z. Klemensiewicza) i modulantów (wg S. Jodłowskiego)

SŁOWOTWÓRSTWO

  1. Przedmiot słowotwórstwa; słowotwórstwo a fleksja.

  2. Pojęcie morfemu, funkcje morfemów.

  3. Rodzaje morfemów: morfemy rdzenne (leksykalne) oraz morfemy gramatyczne (słowotwórcze, formacjotwórcze i fleksyjne).

  4. Podział wyrazów na morfemy (przy formach czasownikowych obowiązuje szczegółowe nazewnictwo).

  5. Wyraz motywowany i wyraz niemotywowany.

  6. Problem synchronii i diachronii w słowotwórstwie.

  7. Pojęcie wyrazu pochodnego synchronicznie.

  8. Temat i formant słowotwórczy.

  9. Definicja strukturalna i słowotwórcza (parafraza).

  10. Typy formantów słowotwórczych: sufiks, prefiks, interfiks, postfiks, formanty paradygmatyczne, formanty alternacyjne, akcent w funkcji formantu.

  11. Funkcje formantów: strukturalna, semantyczna przedmiotowa i semantyczna jakościowa oraz syntaktyczna.

  12. Rodzaje derywacji: afiksalna (wszystkie typy), paradygmatyczna, wsteczna, alternacyjna, wymienna, syntaktyczna i prozodyczna.

  13. Typy derywatów: tautologiczne, transpozycyjne, modyfikacyjne i mutacyjne.

  14. Słowotwórstwo rzeczownika - przegląd kategorii słowotwórczych rzeczownika.

FLEKSJA

  1. Podstawowe pojęcia z zakresu fleksji: przedmiot fleksji, temat fleksyjny, końcówka fleksyjna, paradygmat fleksyjny, fleksja wewnętrzna, rodzaje wymian tematycznych.

  2. Deklinacja a koniugacja.

  3. Kategorie gramatyczne współczesnej polszczyzny: przypadek, liczba, rodzaj gramatyczny; osoba, czas, tryb, strona, aspekt.

  4. Odmiana rzeczownika: deklinacja rzeczowników rodzaju męskiego, żeńskiego
    i nijakiego (charakterystyczne cechy, przegląd form odmiany).

  5. Kryteria repartycji końcówek równoległych.

  6. Osobliwości w odmianie rzeczowników.

  7. Odmiana przymiotników.

  8. Odmiana liczebników.

  9. Odmiana zaimków.

  10. Odmiana czasowników: podstawowe typy koniugacyjne czasowników.

  11. Struktury afleksyjne, struktury fleksyjne, struktury aglutynacyjne i struktury analityczne form czasownikowych.

  12. Czasowniki nieregularne - ich odmiana.

SKŁADNIA

  1. Definicje składni.

  2. Funkcja składniowa wyrazu.

  3. Stosunek składniowy: parataksa, hipotaksa.

  4. Predykacja.

  5. Rodzaje składniowych jednostek wypowiedzi: wypowiedzenie, zdanie, równoważnik zdania, zawiadomienie, wykrzyknienie.

  6. Definicja części zdania.

  7. Typy modyfikatorów składniowych.

  8. Wielowyrazowe części zdania: zestawienia słowotwórcze i frazeologiczne; wyrażenia syntaktyczne.

  9. Składnia: rządu, zgody i przynależności. Zjawisko konotacji i akomodacji.

  10. Rodzaje podmiotów: gramatyczny, logiczny, epistemologiczny, konotacyjny, domyślny; zdanie bezpodmiotowe.

  11. Orzeczenie i jego rodzaje: proste, złożone; wypowiedzenia niewerbalne.

  12. Przydawka - klasyfikacja formalna i semantyczna.

  13. Dopełnienie - definicja dopełnienia, rodzaje dopełnienia (bliższe i dalsze).

  14. Okolicznik - klasyfikacja semantyczna.

  15. Określenie predykatywne.

  16. Wykresy zdań pojedynczych.

  17. Wypowiedzenia złożone (jednokrotnie i wielokrotnie).

  18. Rodzaje wypowiedzeń podrzędnie złożonych.

  19. Rodzaje wypowiedzeń współrzędnie złożonych.

  20. Wypowiedzenia złożone wielokrotnie - wykresy.

1