dr Małgorzata Marszałek
Literatura obowiązkowa:
Wybrane rozdziały powiązane z tematyką wykładów:
Władysław Tatarkiewicz, „Historia filozofii”, PWN, Warszawa 2009r.
Bertrand Russell, „Dzieje filozofii Zachodu”, Fundacja Aletheia, Warszawa 2000r.
Otfried Hőffe, „Mała historia filozofii”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 200 r.
Literatura,
wybrane rozdziały powiązane z tematyką wykładu:
1. Tadeusz Gadacz, "Historia filozofii XX wieku", Wyd. Znak, Kraków 2009r.,
2. Marcin Król, "Filozofia polityczna", Wyd. Znak, Kraków 2008r.,
3. Bertrand Russell, "Dzieje Filozofii Zachodu", Aletheia, 2000r.
I. Filozofia nowożytna
1. Cechy charakterystyczne okresu.
2. Wybrane osobowoœci i koncepcje wpływające na umysłoœć w okresie nowożytnoœci.
N. Machiavelli, Kartezjusz, Blaise Pascal, T. Hobbes, J. Locke, Dawid Hume, Adam Smith, Wolter, Monteskiusz, J.J. Rousseau, I. Kant.
II. Egzystencjalizm
S. Kierkegaard, M. Heidegger, K. Jaspers, A. Camus, J. P. Sartre.
III. Filozofia życia
A. Schopenhauer, F. Nietzsche, H. Bergson, Z. Freud, O. Spengler, Jose Ortega y Gasset.
IV. Filozofia polityczna
a. Koncepcje natury ludzkiej.
b. "człowiek dąży do przyjemnoœci..."
c. "człowiek z natury jest dobry..."
d. "człowiek z perspektywy liberalnej..."
e. "człowiek z perspektywy konserwatywnej..."
Ponowoczesnoœć.
dr Małgorzata Marszałek
Literatura: Bertrand Russell, „Dzieje Filozofii Zachodu”, przełożyli Tadeusz Baszniak, Adam Lipszyc i Michał Szczubiałka, Fundacja Aletheia, Warszawa 2000r.
TRZECI OKRES FILOZOFII STAROŻYTNEJ
W tym czasie Akademia Platońska i Arystotelesowski Likeion („liceum”) istniały i rozwijały się nadal. Powstały jednak trzy nowe: szkoła stoicka, epikurejska i sceptycka. Tych pięć szkół złożyło się na filozoficzne dzieje epoki. Nie brakowało sporów i walk między szkołami, zwłaszcza między trzema ostatnimi, ale nie brakowało też prób szukania zgody i tworzenia eklektycznej filozofii. Eklektyzm nigdy nie miał tak wielu zwolenników jak wówczas.
Sceptycyzm jako pierwszy głosił Pirron, który służył w armii Aleksandra i zawędrował z nią do Indii. Pirron (376-286) był malarzem, który w dojrzałym wieku poœwięcił się filozofii.
Sceptycyzm powstał mniej więcej w tym samym czasie, co stoicyzm i epikureizm.
Sceptycy swych przeciwników nazywali „filozofami twierdzącymi”, czyli „dogmatykami” siebie zaœ:
- „wstrzymującymi się od sądu”,
-„szukającymi”,
-„rozpatrującymi” (sceptycy). Ta ostatnia nazwa przyjęła się i sceptycyzm oznacza stanowisko zaprzeczające możliwoœci poznania prawdy. W starożytnoœci stanowisko to od imienia jego twórcy zwane było „pirronizmem”.
Poprzednikami sceptycyzmu byli sofiœci z Protagorasem na czele, ich relatywizm przygotował podłoże do sceptycyzmu.
Przechowały się jedynie pisma póŸnego przedstawiciela szkoły Sekstusa o przezwisku Empiryk.
Ważne dla sceptyków:
względnoœć spostrzeżeń.
sceptycyzm etyczny.
z czasem charakter nauki sceptyków uległ zmianie: straciła swój radykalizm i zbliżyła się do zdrowego rozsądku. Trzeba jednak jakoœ żyć i z innymi współżyć. Sceptycy nie uznawali żadnych zasad poznania, kierowali się tym, do czego każdego skłaniają naturalne popędy i obyczaje. W życiu praktycznym nie potrzebowali pewnoœci, wystarczało im rozsądne prawdopodobieństwo.
ataraksja.
równosilnoœć sądów.
EPIKUREJCZYCY
Epikur urodził się w 342 - 341 roku p.n.e., całe życie cierpiał z powodu złego zdrowia. Utrzymywał, że człowiek może być szczęœliwy mimo cierpienia.
Filozofia Epikura jak wszystkie doktryny jego epoki, miała przede wszystkim za zadanie zapewnić spokój ducha.
- Według Epikura szczęœcie polega na doznawaniu przyjemnoœci a nieszczęœcie na doznawaniu cierpienia.
- Są cztery rzeczy unieszczęœliwiające człowieka, cztery obawy:
Lęk przed niemożnoœcią osiągnięcia szczęœcia. Radoœć, która jest jedynym dobrem jest łatwa do zdobycia, jeœli człowiek żyje rozumnie.
Lęk przed cierpieniem. Cierpienie będąc złem, jest łatwe do zniesienia, bo gdy jest silne, to nie jest długotrwałe, a gdy jest długotrwałe to nie silne. Zresztą to nie cierpienie dokucza ludziom, lecz lęk przed nim.
Lęk przed bogami. Bogów nie ma co się lękać, bo nie mieszają się do życia ludzkiego. Epikur nie był ateistą: bogowie istnieją, są wieczni, szczęœliwi, ale nie wtrącają się do losów œwiata.
Lęk przed œmiercią. Epikur leczył ów lęk mówiąc, że œmierć nie jest straszna, gdyż dopóki żyjemy to jej nie ma, a gdy nadejdzie, to nas już nie ma człowiek nigdy się z nią bezpoœrednio nie styka.
- Dusza jest zniszczalna, wraz ze œmiercią kończy się jej istnienie.
Uznając, że wiara w nieœmiertelnoœć jest złudzeniem, wyzbędziemy się lęku przed œmiercią, przed perspektywą nieskończonego cierpienia i skoncentrujemy się na życiu doczesnym, jedynym jakie jest nam dane, będziemy je odpowiednio wykorzystywać by osiągnąć szczęœcie, do którego nieœmiertelnoœć nie jest potrzebna.
Ważne pojęcia:
Ataraksja.
„Czwórmian leczniczy” (tetramarphakos): to 4 recepty, które pomagają człowiekowi, w osiągnięciu szczęœcia.
„Żyj w ukryciu”: u Epikura oznacza, że człowiek może być szczęœliwy, ale musi unikać rozgłosu i wycofać się z polityki.
STOICYZM
Jego założyciel Zenon urodził się w Kition na Cyprze, był materialistą, a jego doktryna była kombinacją cynizmu, filozofii Heraklita i wykazywała skłonnoœć do eklektyzmu.
Stoicy wierzyli, że œwiat jest materialny.
W ciałach istnieją dwa pierwiastki: czynny i bierny, odpowiadające Arystotelesowskiej materii i formie.
Bieg wydarzeń w przyrodzie został ustalony przez Prawodawcę, który był zarazem dobroczynną Opatrznoœcią. Całoœć aż do najmniejszych szczegółów została zaplanowana.
Bóg nie jest oddzielony od œwiata, jest jego duszą, a każdy z nas ma w sobie cząstkę Boskiego Ognia. Każda rzecz jest częœcią systemu zwanego Naturą, życie jednostki jest dobre jeœli pozostaje w harmonii z Naturą.
Ideałem osobowym, wzorem dla stoików był mędrzec, który nie buntuje się przeciwko naturze ani nie pozbawiają go wewnętrznego spokoju żadne zrządzenia losu, przeciwnoœci. Jako mędrzec doskonale rozumie, że nic co pochodzi od natury nie może być złe.
Oziębłoœć w stoickiej koncepcji cnoty.
Eklektyzm: to metoda polegająca na zapożyczeniu od kilku różnych doktryn zasad, które następnie stapia się w jednolity system.
Panteizm w koncepcji stoików/
Przedstawicielem stoicyzmu był Marek Aureliusz.
FILOZOFIA CHRZEŒCIJAŃSKA
Ludzie poszukiwali nowych religii, które miały pomóc zwłaszcza ludziom należącym do najniższych warstw społecznych w rozwiązywaniu ich problemów życiowych (niewolnicy, biedota). Pierwsza wspólnota chrzeœcijańska powstała w Jerozolimie ok. 30 r. n.e. (skupiona wokół apostołów z Piotrem na czele). Ostatnie przeœladowania miały miejsce w 303r. za panowania Dioklecjana, w 313r. cesarz Konstantyn zwany Wielkim zdecydował o równouprawnieniu religii chrzeœcijańskiej.
Wyróżnia się dwa okresy rozwojowe:
Okres patrystyki (z łac. patres ojcowie, II - IV w n.e.)
Okres scholastyki (z łac. schola szkoła)
Okres patrystyki za swoje najważniejsze osiągnięcie uznaje system filozoficzny œw. Augustyna, który był ostatnim osiągnięciem całego okresu filozofii starożytnej.
œw. AUGUSTYN (354-430)
Urodził się w miejscowoœci Tagasta (obecna Tunezja). Mając 33 lata przyjął chrzest. Nawiązując do hellenistycznej filozofii życia uznającej, że celem życia ludzi jest osiągniecie szczęœcia - dla œw. Augustyna szczęœcie to po prostu Bóg.
Poznanie prawdy jest możliwe tylko dzięki aktom boskiego oœwiecenia (iluminacji). Jest to poznanie bezpoœrednie, wprost bez rozumowania, jest ono darem łaski ze strony Boga.
Konsekwentny teocentryzm. Bóg jest najwyższym bytem, on jeden istnieje z własnej natury i jego istnienie jest konieczne. Wszystkie byty pochodzą od Boga, ale nie dorównują swemu Stwórcy.
Ugruntował chrzeœcijańską koncepcję kreacjonizmu wedle której œwiat został stworzony przez Boga z nicoœci.
W koncepcji człowieka uznał, że to „dusza która włada ciałem” (wpływ Platona). Dusza nie ma nic wspólnego z funkcjami biologicznymi człowieka, jest więc doskonalsza od ciała, bliższa Bogu, nieœmiertelna.
Poglądy etyczne Augustyna zawierają dwa elementy: teodyceę i naukę o łasce.
Augustyn był zwolennikiem teorii predestynacji, czyli przeznaczenia. Według której poœmiertny los człowieka (zbawienie lub potępienie) jest z góry ustalony przez wolę i łaskę Boga, niezależnie od czynów człowieka.
Zbawieni tworzą „Państwo Boże”, potępieni „państwo ziemskie”. Zmagania tych dwóch państw składają się na dzieje œwiata, które zakończą się Sądem Ostatecznym.
W częœci swej doktryny, œw. Augustyn zajmował się zwalczaniem herezji pelagiańskiej.
œw. TOMASZ
Umysłowoœć œredniowieczna.
Relacja Koœciół - Państwo.
Podobieństwa i różnice w poglądach œw. Augustyna i œw. Tomasza.
Miejsce człowieka wœród żyjących bytów.