5 Charakterystyka roślin motylkowych

Bobowate (Fabaceae) - rodzina roślin należąca do rzędu bobowców, dawniej nosiła nazwę motylkowate. Obejmuje w tropikach rośliny drzewiaste, w klimacie umiarkowanym - rośliny zielone oraz introdukowane drzewa, krzewy oraz rzadko pnącza. Motylkowe rosną na suchych, obfitujących w wapń glebach. Symbioza z bakteriami brodawkowymi umożliwia wykorzystanie azotu

Atmosferycznego. Dzielimy je także na rośliny drobnonasienne i strączkowe.

Cechy charakterystyczne(strączkowe):

• W siewach mieszanych pełnią role rośliny podporowej

• Działa strukturotwórczo na glebę

• Dostarczają do gleby substancji organicznej w postaci resztek pożniwnych

• Dobrze rozwinięty system korzeniowy pobiera trudno dostępne związki pokarmowe z głębszych warstw gleby(Ca i P) przenosząc je do warstw wierzchnich

• Współżyją w symbiozie a bakteriami Rhizobium, wzbogacając glebę w azot(20-200 kg/ha)

• Uprawiany na zielony nawóz

• Są bardzo dobrym przedplonem dla roślin następczych

• Zwiększa aktywność biologiczną gleby

• Wykorzystywana w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym i włókienniczym

• Ochrona gleby przed erozją wietrzną oraz degradacja terenów czasowo podmokłych

Rośliny strączkowe odgrywają ważną rolę w płodozmianie:

• Przerywają następstwo zbóż

• Po zbiorze nasion pozostawiają masę organiczną w postaci resztek pożniwnych-mają znaczenie nawozowe, zwiększają kompleks sorpcyjny gleby

• Wywierają bardzo korzystny wpływ na glebę w ciągu następnych lat

Rośliny strączkowe posiadają polowy system korzeniowy z bardzo lub mniej rozwiniętymi korzeniami bocznymi.

- łubin ma najbardziej rozwinięty system korzeniowy

- wyka i groch mają słabo rozwinięty system korzeniowy

- bobik ma najsłabszy system korzeniowy.

Liście mogą być:

• Złożone

• Dłoniaste(łubin)

• Nieparzystopierzaste (robinia akacjowa)

• Parzystopierzaste (groch, wyka, lędźwian)

• Trójlistne(soja, fasola)

U motylkowych występują także przylistki, które mogą być częścią asymilacyjna przy redukcji blaszki liściowej(groszek). Przekształcone części liści mogą tworzyć także wąsy czepne(groszek, groch lub wyka)

Łodyga:

• Sztywna (łubin, bobik, soja)

• Wiotka (groch, wyka, soczewica, lędźwian)

Kwiaty:

Są to tzw. kwiaty motylkowe o specyficznej budowie. Są grzbieciste, zebrane w grona. Działek kielicha jest 5, zrośniętych ze sobą. Płatki korony ustawione w układzie zstępującym (tzn. płatek górny nachodzi na boczne, a te z kolei na dwa dolne) nadają "motylkowaty" pokrój kwiatu. Płatki różnią się od siebie - płatek górny jest największy i jest nazywany żagielkiem, dwa boczne płatki ze względu na ich kształt są nazywane wiosełkami lub skrzydełkami a dwa dolne tworzą łódeczkę. Ewolucja kwiatu motylkowatych idzie w kierunku zrastania się płatków. U większości gatunków płatki są wolne z wyjątkiem dwóch tworzących łódeczkę, które są brzeżnie zrośnięte ze sobą na pewnym odcinku. U wyki zrośnięte są łódeczka i skrzydełka w środkowym odcinku tych płatków, natomiast ich nasady są wolne. Koniczyna ma wszystkie płatki zrośnięte ze sobą. Pręcików jest 10, ich nitki się ze sobą zrastają i tworzą rynienkę, do której ścieka nektar. Mogą być w ten sposób zrośnięte wszystkie pręciki, lub tylko 9, a jeden, górny jest wolny (u grochu)W rynience z nitek położony jest słupek o charakterystycznym kształcie - posiada długą, wąską zalążnię i zakrzywioną szyjkę słupka. Słupek zrasta się z jednego owocolistka. Drugi kierunek ewolucji prowadzi do silnej redukcji czterech płatków, pozostaje jedynie silnie rozrośnięty żagielek. Gatunków reprezentujących tę tendencję w naszej florze nie ma.

Owoc:

Owocem u motylkowych jest strąk wielonasienny, suchy, pękający z dwoma szwami. Odmianą tego owocu jest przewęzisty rozpadający się na jednonasienne fragmenty(seradela), u jednonasiennych niepękający owoc-orzeszek(koniczyna)

Nasiona;

• Duże, bezbielmowe

• Różnego kształtu, wielkości, barwy

• Na nasionach znajduje się znaczek, który jest blizną w miejscu przyczepienia nasiona do strąka.

Cechy charakterystyczne (drobnonasienne):

• Zwiększają żyzność gleby i jej strukturę

• Zostawiają dużą masę organiczną N i Ca

• Sucha masa reszt pożniwnych jest dość spora (korzenie, ścierń, opadłe liście i inne części roślin)

Rośliny drobnonasienne należą do bardzo dobrych przedplonów, ale w warunkach niedoboru opadów mogą przesuszać górną warstwę gleby, a to bardzo utrudnia w przygotowaniu roli dla roślin następczych. Zaletą tych roślin jest też współżycie z bakteriami brodawkowymi. Symbioza ta zapewnia roślinom azot, dlatego nie stosuje się pod te rośliny nawozów azotowych, jeśli tak to w minimalnych ilościach. Maja duże znaczenie miododajne.

Motylkowe drobnonasienne mają silnie rozbudowany system korzeniowy. Na korzeniach znajdują się brodawki, w których są bakterie Rhizobium wiążące azot atmosferyczny z powietrza.

Łodygi są wzniesione, prosto stojące (esparceta, koniczyna czerwona, koniczyna perska i białoróżowa), wyprostowane lub wyrastające ukośnie (lucerna), wzniesione lub płożące (koniczyna biała, seradela).

Większość ma liście trójlistkowe (koniczyna, lucerna, nostrzyk), 3-5dzielne (komonica), pierzaste (esparceta, seradela).

Kwiatostanem może być główka lub grono.

Owoc: strąk (jedno- lub wielonasienny).

Nasiona różnią się kształtem, barwą, masą. Najczęściej mają kształt sercowaty, owalny, nerkowy. Zabarwienie od żółtego do ciemnożółtego i ciemnobrunatnego.