Bruno Schulz ("Sklepy cynamonowe"):

Opowiadania Schulza pełne sąbaœniowej, onirycznej atmosfery - obrazów z podœwiadomoœci i wyobraŸni człowieka. To niby opis miasta z dzieciństwa, ale jakże inny od realistycznych fotografii, wyzwalający mitycznąrzeczywistoœć, pełną symboli. Jest tu obraz miasta, mit ojca, motyw dojrzewania, tęsknota za egzotyką dorosłoœci, filozoficzne poszukiwanie prawdy o człowieku.

Akcja spełnia tu rolę drugorzędną, prozę Schulza zaliczamy do awangardowych pomysłów międzywojnia. Jej konstrukcja i interpretacja wymaga technik psychoanalizy, odczytania symboli i surrealistycznej poetyckiej kreacj i przestrzeni.

Maria Dąbrowska ("Noce i dnie"):

Dzieje miłoœci i romansu Zenona Ziembiewicza wyglądająz pozoru na zwykły banał, oparty o trójkąt: mąż-żona-kochanka, i to w dodatku schemat: panicz uwodzi służącą z ludu. Niejest tak - ów romans to pretekst do podjęcia:

  1. problematyki społecznej (obraz ziemiaństwa, inteligencji miejskiej, ludu)

  2. problematyki moralnej (pytanie o granicę moralną, której przekroczyć nie wolno, o ocenę czynów postaci)

  3. problematyki filozo icznej (pytanie: jakimjest człowiek czy takimjak postrzega siebie, czy takimjak widzągo inni?)

  4. problematyka obyczajowa (konformizm bohatera)

Chwyt kompozycyjny umieszczenia w początku powieœci - jej rozwiązania, finału nieszczęœliwego romansu, pozwala odrzucić czytelniczą ciekawoœć i skupić się na analizie kolejnych etapów zdarzeń i przernian w psychice postaci. Jest to zatem fabuła retrospektywna. Pisarka stosuje też chwyt zderzenia różnych perspektyw widzenia i oceny tych samych osób i zdarzeń.

Witold Gombrowicz ("Ferdydurke"):

Opowieœć o Józiu, któryjako trzydziestoletni mężczyzna zostaje sprowadzony do ławy szkolnej i od nowa przemierza szkołę, pensję, wieœ -jest w istocie filozoficznąrozprawąo człowieku i kategorii Formy. Józio poszukuje tego, co w człowieku prawdziwe, rzeczywiste, a nie narzucone przez społeczny schemat. Znajduje: formę, konwencję, stereotyp. Jest to powieœć:

  1. gra - poszukiwanie autentyzmu , · komedia oœmieszająca wszelkie wartoœci

  2. bunt przeciw Formie

  3. satyra na szkołę, mieszczaństwo i ziemiaństwo · drwina ze œwiatajako rekwizytorni form.

Awangardowa powieœć Gombrowicza posiada wiele cech powieœci, która wykrystalizuje się po wojnie i otrzyma nazwę "noveau roman". Jest to m.in. pierwszoosobowa narracja, która przedstawia œwiat widziany oczyma bohatera, poprzez jego poszukiwania i wrażenia. Pełno tu absurdu, scen groteskowych, paradoksu i postaci karykaturalnych. Pisana specyficznym "gombrowiczowskim" stylem: przestawienie szyku zdań

neologizmy - pupa, gęba, chwyt podglądania i przedrzeŸniania.

Stefan Żeromski ("Przedwioœnie"):

Dzieje Cezarego Baryki, który wychowywał się w Baku i tam jako młody chłopak był œwiadkiem rewolucji, potem zaœ wrócił do Polski, by tu rozpocząć dorosłe życie - są pretekstem do poruszenia kilku ważnych tematów:

  1. obraz i siła rewolucj i

  2. dyskusja o koncepcjach naprawy Polski

  3. dylematy dojrzewania i poszukiwania autorytetów przez młodego człowieka

  4. charakterystyka różnych œrodowisk polskich

Powieœć polityczna. Uważana jest za najdojrzalsze dzieło Żeromskiego. Utrzymana w tradycyjnej konwencji, trzecioosobowej narracji,jest "przeglą dem" kolejnych scen przestrzeni, które spina biografia bohatera. Żeromski operuje tu oszczędniejszym stylem, lecz wprowadza symbole: sąnimi np. słynne szklane domy, o których marzył stary Baryka. Finał powieœci wskazuj e na kompozycj ę otwartą

Saga rodzirma - bo sąniądzieje Bogumiła i Barbary Niechciców, oraz ich dzieci kończy się w momencie wybuchu I wojny œwiatowej (lata 1884-1914). Jak to w panoramicznym utworze bywa, znajdziemy bogactwo tematów i złożonąproblematykę:

  1. psychologiczną (kontrast postaci, psychika Barbary Niechcicowej)

  2. patriotyczna (motyw powstania, pracy, obraz polskiego domu)

  3. obyczajowa

  4. społeczna .

  5. filozoficzna

Tradycja sagi rodzinnej sięga XIX wieku, jest to też tzw. powieœć-rzeka, która przedstawia losy postaci przez wiele lat, ogarnia wiele œrodowisk, miejsc, ukazuje przemiany społeczno-obyczaj owe. Utrzymana w konwencj i realistycznej, z przezroczystą narracją Kreacja głównych postaci opiera się na kontraœcie .

Zofta Nałcowska ("Granica"):

Dzieje miłoœci i romansu Zenona Ziembiewicza wyglądają z pozoru na zwykły banał, oparty o trójkąt: mąż-żona-kochanka, i to w dodatku schemat: panicz uwodzi służącą z ludu. Nie jest tak - ów romans to pretekst do podjęcia:

  1. problematyki społecznej (obraz ziemiaństwa, inteligencji miejskiej, ludu)

  2. problematyki moralnej (pytanie o granicę moralną, której przekroczyć nie wolno, o ocenę czynów postaci)

  3. problematyki filozoficznej (pytanie: jakimjest człowiek - czy takimjak postrzega siebie, czy takimjak widzągo inni?)

  4. problematyka obyczajowa (konformizm bohatera)

Chwyt kompozycyjny umieszczenia w początku powieœci -jej rozwiązania, finału nieszczęœliwego romansu, pozwala odrzucić czytelniczą ciekawoœć i skupić się na analizie kolejnych etapów zdarzeń i przemian w psychice postaci. Jest to zatem fabuła retrospektywna. Pisarka stosuje też chwyt zderzenia różnych perspektyw widzenia i oceny tych samych osób i zdarzeń.

goldpm@polbox.com