Postêpowy charakter polskiej publicystyki oœwieceniowej.

Publicyœci pochodzili g³ównie ze stronnictwa patriotycznego, tote¿ propagowali oni reformy, zniesienie liberum veto i wolnej elekcji, ograniczenia samowoli magnatów, wzmocnienia armii i w³adzy królewskiej, opodatkowania szlachty na rzecz armii;

Stanis³aw Staszic: otrzymawszy solidne wykszta³cenie zagraniczne, zebrawszy spory maj¹tek i nie maj¹c szans na ¿adne stanowisko pañstwowe, postanawia zabraæ siê za publicystykê i filantropiê; w swoich utworach "Uwagi nad ¿yciem Jana Zamoyskiego" oraz "Przestrogi dla Polski" prezentuje nam swoje przemyœlenia nad systemem edukacyjnym, prawodawstwem, systemem pañstwa oraz mo¿liwoœciami reform; w edukacji proponuje upañstwowienie i wprowadzenie do nauczania nauk œcis³ych, historii oraz WF; krytykuje liberum veto, g³osowanie przez jednomyœlnoœæ, elekcji (jako daj¹cej mo¿liwoœæ ingerencji z zewn¹trz), samowoln¹ magnateriê; jest oczywiœcie gor¹cym patriot¹, samo przejœcie przez granicê daje mu uczucie podniesienia na duchu, jednak szczêœcie to jest zaburzone przez niesprawiedliwoœæ i zaniedbania; jako mieszczanin, domaga siê praw dla siebie; mimo wszystko nie zaproponowa³ rozwi¹zania problemu ch³opskiego, ale zauwa¿y³ ich uciskanie;

Hugo Ko³³¹taj: szlachcic, pose³ na Sejm Czteroletni z ramienia stronnictwa patriotycznego; twórca KuŸnicy Ko³³¹tajowskiej, skupiaj¹cej najbardziej radykalnych pos³ów; napisa³ "Do Stanis³awa Ma³achowskiego, referendarza koronnego, o przysz³ym sejmie Anonima s³ów kilka" oraz "Prawo polityczne narodu polskiego", w których zawar³ swoje postulaty, podobne do tych Staszica, do tego doda³ postulaty: ogólnego opodatkowania, stworzenia dwóch izb parlamentu dla mieszczan i szlachty oraz rozwi¹zania sprawy ch³opskiej poprzez ich uwolnienie i ich pracê na zasadzie dzier¿awy;