|
Monoplacophora (jednopłytkowce) |
Polyplacophora (wielopłytkowce) |
Aplacophora (bezpłytkowce) |
Caudofoveata (tarczkonogi) |
Bivalvia (małże) |
Gastropoda (brzuchonogi) |
Scaphopoda (łódkonogi) |
Cephalopoda (głowonogi) |
Ilość gatunków |
8 |
550 |
200 |
70 |
20 000 |
105 000 |
350 |
700 |
Dłg. ciała |
3 mm - 5 cm |
3 mm - 43 cm (większość 2-8cm) |
1 - 30 mm |
3 mm - 15 cm |
1,5 mm - 1,5 m |
<1 mm - 60 cm (jeden 130 cm) |
2 - 5 cm (niektóre 4 mm i 13 cm) |
15 mm - 22 (30) m |
Środowisko |
- gł. 2 - 7000 m - morza pełnosłone - dno muliste |
- większość przybrzeżna (głębinowe do 4200 m) - morskie - podłoże skaliste |
- gł. 350 - 1000 m - wody pełnosłone - dno muliste |
- gł. 15 - 3600 m - wody pełnosłone - podłoże muliste |
- gł. do 100 m - głównie morskie (1/5 słodkowodna) - podłoże muliste lub piaszczyste, rzadko skaliste, drewno |
- wszystkie środowiska, wszystkie głębokości - większość morska - preferują podłoże skaliste, bogate w wapń |
- gł. do 7000 m - wody pełnosłone - podłoże piaszczyste
|
- głównie wody przybrzeżne, także głębiny - wody pełnosłone
|
Głowa |
Szczątkowa |
Brak |
- wyraźnie oddzielona od nogi - zaopatrzona w czułki |
- szczątkowa - zaopatrzona w czułki (kaptakule) |
- silnie rozwinięta
|
|||
Worek trzewiowy |
Szeroki i niski |
- rozpłaszczony - często podwinięty do góry |
Wydłużony względem osi przednio-tylnej |
- wydłużony wzgl. osi grzbietowo-brzusznej - trzewiopłaszcz |
Wydłużony względem osi przednio-tylnej |
- wydłużony względem osi grzbietowo-brzusznej |
||
Noga |
Szeroka |
Jest |
Szczątkowa |
- zredukowana - zmodyfikowana w tarczkę służącą do rycia |
- dobrze rozwinięta lub zredukowana - produkuje bisior |
- dobrze wykształcona - podzielona na protopodium, mezopodium i metapodium |
- niewielka - u niektórych wykształcona w tarczkę |
- tworzy ramiona lub czułki oraz lejek |
Ściana ciała |
- naskórek, tkanka łączna i mięśnie - mięśnie nie tworzą warstw |
- zróżnicowane mięśnie - mięśnie nie tworzą warstw |
- naskórek + mięśnie - wapienny oskórek - mięśnie nie tworzą warstw |
- naskórek + mięśnie
- oskórek - mięśnie tworzą warstwy |
- naskórek, tkanka łączna i mięśnie - gruczoły - mięśnie nie tworzą warstw |
- naskórek, tkanka łączna i mięśnie - liczne gruczoły, cerata - mięśnie nie tworzą warstw |
- naskórek, tkanka łączna i mięśnie - mięśnie nie tworzą warstw |
- naskórek, tkanka łączna i mięśnie - posiadają chromatofory i irydocyty - mięśnie nie tworzą warstw |
Szkielet |
- delikatna muszla zewnętrzna - warstwy konchiolinowa, porcelanowa i perłowa |
- zewnętrzny - 8-płytkowy
|
- chitynowy oskórek tworzy płytki (brak tradycyjnej muszli) |
- dwuklapowa muszla - warstwy konchiolinowa, porcelanowa i perłowa - posiada, działające antagonistycznie, więzadło i mięśnie zwieracze - posiada zamki |
- muszla o złożonej strukturze - trzy warstwy: periostrakum, ostrakum, hipostrakum - może posiadać wieczko lub epifragmę |
- muszla o kształcie ciosu słonia - warstwy konchiolinowa, porcelanowa i perłowa |
- u łodzików muszla zewnętrzna obejmuje całe ciało (warstwa porcelanowa + blaszki aragonitowe) - dwuskrzelne mają zredukowaną muszlę wewnętrzną (mątwy mają kość sepiową, a samica Argonauta ma muszlę zewnętrzną) o różnej budowie chemicznej - chrzęstny szkielet wewnętrzny
|
|
Układ nerwowy |
- prymitywny - 2 pary zwojów mózgowych + pnie okrężne: mniejszy i większy |
- brak zwojów mózgowych - obrączka okołogardzielowa + 2 pary pni podłużnych |
Para zwojów mózgowych + para pni bocznych + para pni brzusznych + zwoje podgardzielowe + zwoje rektalne |
3-6 par zwojów przedmózgowych + para zwojów mózgowych + nieparzyste pnie przełykowy i brzuszny + parzyste pnie boczne |
Parzyste zwoje: mózgowe + boczne (płaszczowe) + nożne + trzewiowe |
- 3 pary zwojów mózgowych + 3 pary zwojów nożnych + 3 pary zwojów płaszczowych + dwie pary zwojów: podtarkowych, ściennych + parzyste lub nieparzyste zwoje trzewiowe - chiastoneuria |
Para zwojów głowowych + para zwojów bocznych + para zwojów nożnych + para zwojów trzewiowych |
- u łodzików: pas nadprzełykowy (mózg) + obrączka przednia (nożna) + obrączka tylna (płaszczowa) - dwuskrzelne: zwoje mózgowe + zwoje trzewiowe + zwoje boczne + zwoje nożne + zwoje gwiaździste + zwoje wzrokowe, gębowe, żołądkowe itp |
Narządy zmysłów |
- czułki (chem) - narząd podtarkowy (chem) - statocysty (równ) |
- estety (foto) - worek podtarkowy (chem - smak) - osfradia (chem) |
Narządy: - nadgębowy (dotyk, chem) - grzbietowy (chem) |
- komórki zmysłowe tarczki (chem.-mech.) - chemoreceptor badający jakość wody |
- oczy - statocysty - osfradia - czułki i brodawki (dotyk.-chem.) |
- oczy - czułki (dotyk) - statocysty - brodawki (chem.) - wyrostki okołogębowe (smak) - rinofory (węch) - osfradia |
- czułki (dotyk) - organ podtarkowy (chem.) - statocysty |
- oczy - osfradia (u łodzików) - statocysty - narząd podtarkowy - brodawki węchowe |
Jama ciała |
- blastocel - celoma: worki grzbietowe, worki okołosercowe, światła gonad |
- blastocel - celoma: worek okołosercowy, światła gonad i metanefrydiów |
- blastocel - celoma: worek okołosercowy i światła gonad |
- blastocel - celoma: worek okołosercowy i światło gonady |
- blastocel - celoma: worek okołosercowy, światło gonad i metanefrydiów |
|||
Układ pokarmowy |
- Otwór gębowy + gardziel + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - tarka, szczęki, ślinianka, gruczoły cukrowe, gruczoł trzustkowo-wątrobowy, pręt krystaliczny |
- Otwór gębowy + gardziel + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - tarka, ślinianki, gruczoły cukrowe, gruczoł trzustkowo-wątrobowy |
- Otwór gębowy + gardziel + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - tarka (lub brak), ślinianka, gruczoł trzustkowo-wątrobowy (?) |
- Otwór gębowy + gardziel + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - tarka, ślinianki, gruczoł trzustkowo-wątrobowy |
Otwór gębowy + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - płaty gębowe, narząd sortujący, gruczoł trzustkowo-wątrobowy, wyrostek rylcowy |
- Otwór gębowy + jama gębowa + gardziel + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - tarka, szczęki, ślinianki, gruczoł trzustkowo-wątrobowy, pręcik rylcowy + tarka żołądkowa |
- Otwór gębowy + gardziel + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - tarka, szczęki, ślinianki (?), gruczoł trzustkowo-wątrobowy, gruczoły rektalne, płuco wodne |
- Otwór gębowy + gardziel + przełyk + żołądek + jelito tylne + otwór odbytowy - szczęki (dziób), tarka, ślinianki, gruczoł trzustkowo-wątrobowy, gruczoł czernidłowy |
Układ oddechowy |
5-6 par jednostronnych skrzeli |
6-88 par dwustronnych skrzel |
- skrzeli brak - czasem skrzela wtórne |
- jednostronne skrzela - mogą być wysuwane i chowane |
4 typy skrzeli: - grzebykowe - nitkowate - blaszkowate - poprzeczne |
- skrzela parzyste (prawe mniejsze) lub nieparzyste - jednostronne lub dwustronne - skrzela wtórne - ściana jamy płaszczowej |
- wewnętrzna część płaszcza - płuca wodne - brak typowego układu oddechowego |
- 2 lub 4 dwustronne skrzela |
Układ krwionośny |
- serce: 4 przedsionki, 2 komory - zatoki blastocelu - żyły i aorta |
- serce: 2 przedsionki, 1 komora - zatoki blastocelu - żyły i aorta |
- krótkie serce: przedsionek i komora - zatoki - tętnica komorowa, żyły |
- serce: komora (przebita jelitem), 2 przedsionki - serce dwukomorowe u Arcidae - zatoki - dwie tętnice, żyły - brak barwnika, rzadko hemocyjanina lub hemoglobina |
- serce: 1-2 przedsionków, komora (brak serca u Rhodope) - zatoki - żyły - dwuczęściowa aorta - osocze + amebocyty - hemocyjanina lub rzadziej hemoglobina |
- pęcherzykowate serce otwarte z obu stron - zatoki - brak naczyń krwionośnych - hemocyjanina, rzadko hemoglobina |
- prawie zamknięty - 2 lub 4 przedsionki (= l. skrzeli) i komora z niepełną przegrodą - tętnice głowowa i trzewiowa - zatoki blastocelu (lub brak u Illex) - żyły - serca skrzelowe - naczynia śródbłonkowo-mięśniowe - hemocyjanina |
|
Układ wydalniczy |
6 par metanefrydiów |
Para metanefrydiów |
brak |
Para metanefrydiów zwanych narządami Bojanusa |
Dwa lub jedno metanefrydium |
Para metanefrydiów (bez lejków) |
2 pary (łodziki) lub para metanefrydiów |
|
Układ rozrodczy |
- parzyste |
- głównie nieparzyste |
- parzyste lub nieparzyste |
- nieparzyste |
- parzyste |
- nieparzyste - prącie czasem na głowie - gruczoł palczasty, strzałka miłosna, gruczoł nitkowaty - dwa zespoły żeńskich dróg rodnych |
- nieparzyste - przyrośnięte do prawego metanefrydium |
- nieparzyste - mają gruczoły nidamentalne i kieszeń Needhama - samce mają hektokotylus lub spadix |
Rozmnażanie |
- rozdzielnopłciowe - zapłodnienie zewnętrzne |
- rozdzielnopłciowe (1 hermafrodytyczny) - zapłodnienie zewnętrzne - jajorodne lub jajożyworodne |
- hermafrodytyczne - zapł. zewn. lub wewn. - jajorodne |
- rozdzielnopłciowe - zapłodnienie zewnętrzne |
- rozdzielnopłciowe lub hermafrodytyczne - zapłodnienie zewnętrzne |
- rozdzielnopłciowe i hermafrodytyczne - zapłodnienie zewnętrzne lub wewnętrzne - jajorodne, jajożyworodne lub żyworodne |
- rozdzielnopłciowe - zapłodnienie zewnętrzne |
- rozdzielnopłciowe - zapłodnienie wewnętrzne - jajorodne lub żyworodne |
Rozwój |
Larwa ze spiralnie skręconą muszlą |
Trochofora |
Trochofora lub walcowata trochofora |
nieznany |
Walcowata trochofora i glochidium |
- trochofora wolna lub w osłonach jajowych - weliger |
Trochofora i weliger |
Brak larwy |
Dodatkowe właściwości |
|
- Cryptochiton stelleri - największy chiton wymieniony w książce |
- mogą być pasożytnicze (u jamochłonów) |
|
- wytwarzają perły - niektóre świecą
- mogą żyć - Anodonta cygnea - największy krajowy małż - Tridacna gigas - największy małż |
- mogą być pasożytnicze - moga świecić - żyją w symbiozie z glonami i wiciowcami - mogą wykorzystywać parzydełka (kleptoknidoza) i chloroplasty - torsja lub detorsja |
|
- mogą świecić - mają pamięć - oczy analogiczne do oczu kręgowców - bardzo inteligentne - do rodziny Architeuthidae należy największy mięczak na swiecie |
|
Gastropoda (brzuchonogi) |
||
|
Przodoskrzelne |
Tyłoskrzelne |
Płucodyszne |
Ilość gatunków |
>50% (20 PL) |
14 000 (4 PL) |
36 000 (200 PL) |
Dłg. ciała |
1 mm> - 60 cm (jeden 130 cm) |
||
Środowisko |
- wody słone - wody słodkie - ląd |
- wody słone - wody słodkie |
- ląd - wody słodkie - wody słone |
Głowa |
|
|
|
Worek trzewiowy |
- jama płaszczowa z przodu ciała |
- nieliczne pozbawione płaszcza |
- jama płaszczowa z wąskim wejściem |
Noga |
Do tylnej części nogi często przyrośnięte wieczko |
|
|
Ściana ciała |
|
|
|
Szkielet |
|
- dominują gatunki nagie - muszla cienka i delikatna |
- u niektórych muszla uległa zanikowi |
Układ nerwowy |
- zwoje są od siebie oddalone - ósemkowate skręcenie spoideł boczno-trzewiowych - u tyłoskrzelnych różny stopień detorsji spoideł boczno-trzewiowych |
Zwoje są do siebie zbliżone |
|
Narządy zmysłów |
- mają osfradia - para czułków |
- mają osfradia - dwie pary czułków |
|
Jama ciała |
|
|
|
Układ pokarmowy |
|
Mogą wykorzystywać chloroplasty |
- otwór odbytowy z przodu worka trzewiowego - Systellommatophora mają otwór odbytowy z tyłu worka tzrewiowego |
Układ oddechowy |
- lądowe bez skrzeli - skrzela parzyste lub tylko lewe |
|
|
Układ krwionośny |
Przedsionek z przodu komory |
- przedsionek z tyłu komory - jeden przedsionek |
- przedsionek z tyłu komory |
Układ wydalniczy |
- kanał wydalniczy krótki - otwiera się do tylnej części jamy płaszczowej po lewej stronie odbytu |
Kanał wydalniczy długi |
- kanały otwierają się z przodu worka trzewiowego - kanał wydalniczy długi |
Układ rozrodczy |
- u Archeogastropoda brak gonoduktów lub są skomplikowane |
- prącie na głowie (z prawej strony lub zamiast prawego czułka) |
|
Rozmnażanie |
- większość rozdzielnopłciowa - gonada obojnacza funkcjonuje następczo |
- większość hermafrodytyczna - gonada obojnacza funkcjonuje następczo |
- większość hermafrodytyczna - gonada stale obupłciowa |
Rozwój |
- wolna trochofora tylko u Archeogastropoda - trochofora i weliger - u większości brak wolnych larw |
Trochofora i weliger |
- u większości brak wolnych larw |
Dodatkowe cechy |
- Theodorus fluwiatilis - jedyny przedstawiciel Archeogastropoda w Polsce - Bythina tentaculata - najpospolitszy ślimak w Polsce - Viviparus viviparus - też dość pospolity - Mesogastropoda ma najwięcej gatunków z przodoskrzelnych - rodzina Conidae produkuje jady niebezpieczne dla człowieka |
- mogą być pasożytnicze (ektopasożyty parzydełkowców, wieloszczetów i małży) - Phyllirroee bucephala świeci - Limapontia capitata - przypomina wypławka |
- Physa fontinalis - pospolita w wodach słodkich Polski - Lymnaea stagnalis - największy polski brzuchonóg słodkowodny - Planorbarius corneus - pospolity i liczny polski brzuchonóg
|
Co ważniejsze różnice między poszczególnymi podgromadami brzuchonogów