Zagrożenia Batalion

Batalion, Rożeniec, Kulik wielki, Siweczka obrożna

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku zmian reżimu hydrologicznego rzek, zmieniających częstość i długość zalewów w dolinach rzecznych;

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku deniwelacji powierzchni dolin rzecznych (zasypywania starorzeczy i zagłębień terenu okresowo wypełnianych wodą);

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku ograniczenia powierzchni nadrzecznych pastwisk o stosunkowo niskiej obsadzie bydła. Wskutek zmniejszenia intensywności wypasu pastwiska zarastają wysoką roślinnością, a także są zajmowane pod zabudowę mieszkalną lub rekreacyjną. Lokalnie zagrożeniem może być zbyt wysoka obsada bydła na pastwiskach nadrzecznych;

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku odstępowania od wolnego wypasu bydła na rozległych wygonach, na korzyść wypasu kwaterowego na niewielkich działkach, a także zwiększania obsady bydła i przyspieszania terminu jego wyprowadzania na pastwiska;

• niska udatność lęgów w wyniku wzrostu intensywności ruchu turystycznego

na terenach nadrzecznych i plażach nadmorskich. Obecność ludzi powoduje ciągłe płoszenie wysiadujących ptaków, co prowadzi do większych strat w lęgach, pisklęta pozbawione są dostępu do preferowanych żerowisk, rozpędzane są stadka rodzinne, a w upalne dni pisklęta i jaja narażone są na przegrzanie. Zagrożenie stanowisk zlokalizowanych na nadrzecznych

pastwiskach i przybrzeżnych odsypiskach jest spotęgowane przez powszechny zwyczaj dojeżdżania samochodami w miejsce odpoczynku, najczęściej nad samą rzekę;

• wysokie straty w lęgach zakładanych w siedliskach antropogenicznych, powodowane przez prace podejmowane w trakcie sezonu lęgowego (napełnianie stawów i zbiorników zaporowych, zmiany miejsca eksploatacji kruszywa w obrębie czynnych żwirowni);

• niska udatność lęgów spowodowana przez skrzydlate (wrona siwa, sroka, kruk, mewa srebrzysta) i czworonożne drapieżniki (lis, jenot, norka amerykańska i inne łasicowate)

• dzika eksploatacja kruszywa (żwiru, piasku) z terenów nadrzecznych muraw i odsypisk, niszcząca siedlisko gniazdowe gatunku;

• w okresach wędrówek: zmniejszanie powierzchni naturalnych terenów zalewowych w dolinach rzek niżowych, regularnie podtapianych w okresie wiosennym;

• w okresach wędrówek: kurczenie się powierzchni mulistych i piaszczystych ławic w nurcie i odsypisk przybrzeżnych, odsłanianych latem i jesienią w korytach rzek, wynikające z regulacji i pogłębiania koryt;

• w okresach wędrówek: kurczenie się dostępnej dla ptaków powierzchni mulistego dna stawów rybnych, spuszczanych i napełnianych bez uwzględnienia okresów wędrówki;

• w okresach wędrówek: zanik otwartych, płytkowodnych nadmorskich obszarów, zlokalizowanych przede wszystkim przy ujściach rzek, gdzie z roku na rok podczas wędrówki

jesiennej gromadzą się w dużych ilościach ptaki siewkowe;

• w okresach wędrówek: płoszenie przez ludzi (spacerowiczów) i psy stad zatrzymujących się ptaków, zarówno na wybrzeżu, jak i na śródlądziu.

• niska udatność lęgów w wyniku osuszania okresowych zabagnień, stanowiących kluczowe

rozbudowa sieci utwardzonych dróg kołowych w dolinach rzecznych i zwiększanie intensywności ruchu samochodów na istniejących drogach przylegających do lęgowisk gatunku;

• w okresach wędrówek: płoszenie przez ludzi (spacerowiczów) i psy stad zatrzymujących się ptaków, zarówno na wybrzeżu, jak i na śródlądziu.

• utrata siedlisk w wyniku osuszania torfowisk i niecek jeziornych;

• wzmożona turystyka (również kwalifikowana turystyka ekologiczna) oraz nadmierny i niekontrolowany rozwój infrastruktury w sąsiedztwie lęgowisk.

• utrata siedlisk w wyniku zmniejszania się powierzchni ekstensywnie użytkowanych łąk i pastwisk w dolinach rzecznych na rzecz pól uprawnych.

• poważnie odgraniczyć plany zabudowy hydrotechnicznej dolin rzecznych i plany przekształceń reżimu hydrologicznego rzek;

• wprowadzić (w miarę możliwości) korekty instrukcji gospodarowania wodą na zbiornikach

już istniejących, tak by w dolinie rzeki poniżej piętrzenia utrzymane zostały okresowe zalewy wiosenne;

• użytkować doliny rzeczne zgodnie z dotychczasową ewidencją gruntów;

• w dolinach rzek utrzymać wysoki poziom wód gruntowych, podtopienie powierzchni w okresie marzec-kwiecień, obecność płytkich zagłębień terenu, z wodą stagnującą w maju i czerwcu;

• objąć obszary pastwiskowe i łąki stanowiące lęgowiska gatunku programami rolno środowiskowymi, promującymi ekstensywny system wypasu, oraz odpowiednim systemem i terminami ich koszenia.

• odstąpić od budowy (lub rozbudowy) sieci melioracyjnej. W przypadku istnienia sieci melioracyjnej zahamować zbyt szybki odpływ powierzchniowy poprzez budowę´ zastawek

• zahamować sukcesji trzciny i krzewów oraz drzew na tereny łąkowe.

• ograniczać dostęp ludzi do lęgowisk gatunku w okresie 1 kwietnia-31 lipca, w szczególności uniemożliwić dojazd samochodów na nadrzeczne łąki i pastwiska, z ewentualnym wskazaniem miejsca zastępczego na biwakowanie

• Podjąć redukcji´ liczebności drapieżników naziemnych

• zapewnić spokój wędrującym ptakom na terenach ich największych koncentracji, tak na wybrzeżu, jak i na śródlądziu, ograniczając ich użytkowanie turystyczne i rekreacyjne w okresie czerwiec-październik.

• zanik siedlisk lęgowych w wyniku ograniczenia/zaniechania wypasu zwierząt na nadmorskich łąkach solniskowych,

stanowiących podstawowe lęgowiska gatunku. Tereny te zarastają w szybkim tempie, przez co stają się dla biegusów nieprzydatne,

• zanik siedlisk lęgowych w wyniku niska udatność siedlisk lęgowych spowodowana przez drapieżniki skrzydlate (kruk, wrona siwa, sroka) czworonożne (łasica, kuna, norka amerykańska, itp.) niszczące lęgi.

• w okresach wędrówek: zmniejszanie oraz degradacja powierzchni naturalnych terenów zalewowych w dolinach rzek niżowych, regularnie podtapianych w okresie wiosennym;

• w okresach wędrówek: płoszenie przez ludzi (spacerowiczów) i psy stad zatrzymujących się ptaków, zarówno na wybrzeżu, jak i na śródlądziu.

Najpoważniejszymi zagrożeniami dla populacji orła przedniego w Karpatach są:

• utrata siedlisk ˝żerowania wynikającą z zaniechania rolniczego

użytkowania gruntów, czego bezpośrednim skutkiem jest ich zalesianie bądź też zarastanie roślinnością krzewiastą i drzewiastą, w wyniku sukcesji;

• utrata bazy pokarmowej w wyniku spadku liczebności potencjalnych ofiar w łowiskach orła;

• utrata siedlisk gniazdowych, w wyniku wycinania starych drzewostanów na terenach trudno dostępnych, które są ostojami gatunku;

• napowietrzne linie energetyczne, o które ptaki rozbijają się lub zostają śmiertelnie porażane prądem;

• niepokojenie ptaków w łowiskach i miejscach gniazdowych w wyniku zagospodarowania turystycznego terenów górskich i wzmożonej penetracji ludzkiej.

• opracować i wdrożyć strategię zagospodarowania terenów ważnych dla populacji orła przedniego;

• na obszarach występowania orła odtworzyć łąki i pastwiska, które w ciągu ostatnich 20 lat podlegały zarastaniu krzewami;

• na obszarach występowania orła zabezpieczyć tereny otwarte przed zalesianiem i naturalną sukcesją roślinności przez podjęcie ich koszenia i objęcie wypasem;

• na obszarach występowania orła doprowadzić do zwiększenia stanu liczebnego zwierzyny drobnej, jak i ssaków kopytnych;

• ograniczyć i ukierunkować ruch turystyczny w rejonach występowania orła.

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku zmian reżimu hydrologicznego rzek, zmieniających częstość i długość zalewów w dolinach rzecznych;

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku deniwelacji powierzchni dolin rzecznych (zasypywania staro rzeczy i zagłębień terenu okresowo wypełnianych wodą);

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku intensyfikacji gospodarki rybackiej na stawach hodowlanych;

• utrata siedlisk w wyniku zmniejszania się powierzchni ekstensywnie użytkowanych łąk i pastwisk w dolinach rzecznych na rzecz pól uprawnych.

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku niekontrolowanego pozyskiwania trzciny na obszarach lęgowych bączka;

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku wiosennego, nielegalnego wypalania szuwarów trzcinowych;

• utrata siedlisk lęgowych w wyniku wycinania zakrzewień

• opracować i wdrożyć zasady przyjaznego ptakom pozyskiwania trzciny na zbiornikach wodnych;

• degradacja niektórych terenów łowieckich rybołowa jako skutek różnych form aktywności człowieka (niepokojenie ptaków poprzez wzmożony ruch turystyczny, zabudowa brzegów zbiorników wodnych);

• degradacja terenów łowieckich spowodowana eutrofizacja wód prowadząca do spadku ich przezroczystości;

• kolizje z napowietrznymi liniami energetycznymi; z elektrowniami wiatrowymi;

• niedostatek dogodnych miejsc lęgowych, szczególnie sosen w wieku ponad 150 lat;

• prowadzenie prac leśnych w pobliżu gniazd w sezonie lęgowym.

• podjąć program instalowania koszy gniazdowych na nieczynnych słupach energetycznych (zabieg z powodzeniem stosowany w Niemczech);

• przeciwdziałać eutrofizacji jezior prowadzącej do spadku przejrzystości wody.

Gatunek zagrożony w skali globalnej. Na legowiskach w Polsce jest zagrożony przede wszystkim wskutek:

• zmian siedliskowych spowodowanych melioracją i zarastaniem dolin rzecznych, bagien i torfowisk niskich. Obecnie na większości stanowisk melioracje nie są już prowadzone, jednak wyraźny jest negatywny wpływ działania realizowanych w przeszłości. Na większości obszarów podmokłych, w tym na terenach obecnie chronionych, największym zagrożeniem jest zarastanie trzciną i roślinnością drzewiastą na skutek zaniechania tradycyjnych sposobów koszenia i wypasu;

• lokalnie - głównie w rejonie Pomorza Zachodniego - występuje zagrożenie związane z rozwojem plantacji trzcinowych kosztem siedlisk właściwych dla wodniczki. Brak renaturalizacji i możliwości stworzenia odpowiednich siedlisk, poza obecnymi wyspowymi stanowiskami lęgowymi uniemożliwia wzrost populacji i odtwarzanie zasięgu gatunku.

• wprowadzić czynną ochronę gatunku. Znaczenie ma wyłącznie zapewnienie wystarczającej ilości odpowiednich siedlisk, zarówno w obrębie lęgowisk, jak i w miejscach regularnego zatrzymywania się na trasie przelotu;

• aktywnie zatrzymać postępującą degradację siedlisk i dalszą fragmentację większych skupisk lęgowych na całym krajowym areale. Działania te powinny być realizowane

jednocześnie w całym kraju i skoordynowane z działaniami podejmowanymi w innych krajach posiadających jeszcze stosunkowo liczne populacje wodniczki, tj. przede wszystkim na Białorusi i Ukrainie;

• podjąć próby renaturalizacji zdegradowanych stanowisk historycznych - istnieją przykłady skutecznych działań zwiększających liczebność i zasięg występowania lokalnych populacji (Węgry). W Polsce szczególnie pilnej ochrony wymaga populacja zachodniopomorska, gdzie

należy podjąć działania obejmujące cały region, w tym stanowiska w Niemczech;

• niski sukces rozrodu wynikający z dużej wrażliwości na niepokojenie i porzucania znacznej liczby lęgów (lokalnie do 50%);

• utrata siedlisk w wyniku melioracji i zmian użytkowania gruntów, prowadzących do zaniku terenów otwartych, będących ważnym miejscem zdobywania pokarmu, jak i stanowiących Środowisko życia dla preferowanych przez puchacza ofiar (np. karczownik, kaczki);

• lokalny zanik ssaków Średniej wielkości (jeż, królik, karczownik, itp.), stanowiących preferowaną zdobycz;

• bezpośrednie prześladowanie ze strony człowieka, cięgle jeszcze postrzegającego puchacza jako konkurenta polującego na łowne gatunki zwierząt;

• nasilona turystyka, szczególnie nieskanalizowany ruch wspinaczkowy.

• prowadzić ochronę strefową miejsc gniazdowych (stanowiska czynne i stanowiska alternatywne - strefy z lat ubiegłych);

• utrzymać w stanie niezmienionym tereny wykorzystywane przez puchacze do łowów - unikać zmian w krajobrazie, zwłaszcza w przypadku przestrzeni otwartych (wycinania drzew stanowiących czatownie, zabudowy, zmiany użytkowania gruntów itp.)