Naród to powstała w toku historycznego rozwoju wspólnota ludzi, który obiektywnie i w swej świadomości uznają:

-dany język za swój ojczysty

-określone terytorium za swoją ziemię ojczystą

-są przekonani o wspólnocie swego pochodzenia

-tworzą własną kulturę

-posiadają lub dążą do posiadania uznanej za swoją organizację polityczną (państwa)

Tak więc naród jest przede wszystkim tworem społecznym- świadomościowym, istniejącym przez identyfikację grupową jednostek. Występuje wiele postaci społeczności narodowych i ich relacji względem społeczeństwa ogólnego czy też tzw. społeczeństwa globalnego.

Spotykamy:

1. Społeczeństwa jednonarodowe- w których niemal wszyscy mieszkańcy danego kraju czują się członkami jednego tego samego narodu (oczywiście poza cudzoziemcami, obcokrajowcami),

2. W większości występują społeczeństwa względnie jednorodnie z tzw. mniejszościami narodowymi, w których część ludności, najczęściej przybyłe z sąsiedzkiego kraju, żyje i mieszka na innym terytorium narodowym czy państwowym, zachowując w różnym zakresie elementy kultury innego, własnego narodu (np. mniejszość niemiecka, czy ukraińska w Polsce),

3. Społeczeństwo Wielonarodowościowe lub Wielonarodowe- w granicach jednego państwa żyje i rozwija się w pewnych zakresach swe kultury wiele narodów, nazywa się je wtedy narodowościami,

Społeczeństwo Wielonarodowe składa się z wielu narodów o wykształconych, odrębnych kulturach narodowych.

4. Społeczeństwa Wieloetniczne w ich skład wchodzi wiele grup etnicznych. Grupa etniczna jest to forma integracji ludności, która dokonuje się na podstawie tylko częściowej odrębności kulturowej.

Dwojaka postać grup etnicznych:

1. Autochtoniczne grupy etniczne (Indianie w Ameryce),

2. Emigracyjne grupy etniczne (polska, włoska, i inne grupy etniczne w USA),

Wielość form życia narodowego pociąga za sobą różne koncepcje, czyli ogólne konstrukcje teoretyczne w analizie socjologicznej narodu.

Koncepcja narodów:

1. Koncepcje naturalistyczne

Naród jest ujmowany jako grupa genetyczna uwarunkowana biogennie (jest to twór społeczny uwarunkowany właściwościami środowiska geograficznego, w jakim pewna grupa rasowa przez wieki zamieszkiwała i żyła, przechowując swe właściwości psychofizyczne następującym po sobie generacją.

2. Koncepcja politologiczna

Jest najbardziej żywotna. W tego ujęciu naród- to wspólnota polityczna. Wedle tej koncepcji wspólnoty plemienne w miarę swego wzrostu tworzą instytucje państwowe (odrębne od organizacji plemiennych). Państwo (czyli instytucje państwowe, które obejmują wiele grup postplemiennych), tak wytworzone państwo zabiega o ukształtowanie w swych ramach narodu.

3. Koncepcja kulturowa (S. Ossowski, J. Chałasiński, F. Znaniecki)

Naród wyłania się ze społeczności, które kształtują się w toku rozwoju historycznego. Tworzą własną kulturę. W tych społecznościach członkami narodu, uczestniczą w kulturze narodowej, która obejmuje: język, obyczaje, sztukę i naukę , działalność gospodarcza., tradycje i inne dziedziny aktywności.