WARZYWA CEBULOWE

• wszystkie należą do rodzaju Allium (400 gatunków), rodzina liliowate - Liliaceae

• dwie grupy:

1. tworzące jadalną cebulę (cebula zwyczajna, cebula kartoflanka, szalotka, cebula perłowa, cebula wielopiętrowa, por, czosnek)

2. nie tworzące jadalnej cebuli (szczypiorek i siedmiolatka)

• rośliny trwałe, w Polsce najczęściej dwuletnie

• wieloletnie: szczypiorek, siedmiolatka, cebula piętrowa

• jednoroczna: czosnek

• część jadalna: szczypior, cebula

• I rok uprawy: tworzą cebulę (skórzana łodyga, mięsiste pochwy liściowe)

• cebula jadalna może składać się z drobnych cebulek tworzących gniazda lub ząbki (czosnek)

• liście rurkowate lub płaskie (czosnek, por)

• płytki system korzeniowy, główna masa korzeni w warstwie ornej

• w II roku uprawy tworzą pęd kwiatostanowy, kwitną i owocują

• kwiatostan: kulisty baldach otoczony osłonkami

• kwiaty 6-dzielne

• owadopylne (pszczoły)

• owoc: sześcionasienna torebka, nasiona czarne, trójkanciaste

• czosnek i cebula wielopiętrowa nie tworzą nasion (rozmnażane z małych cebulek)

• rośliny dnia długiego, stanowisko słoneczne, szczypiorek i siedmiolatka znoszą zacienienie

• niewielkie wymagania klimatyczne, znoszą dobrze niskie temperatury

• średnie wymagania wodne, w okresie suszy wymagają nawadniania

• wysokie wymagania glebowe

• uprawiane w II roku po oborniku, na słabych glebach w I roku po oborniku

• znaczenie: specyficzny zapach i smak - olejki eteryczne (działanie antyseptyczne), głównie rośliny przyprawowe, cebula i por jako warzywa, surowiec dla przemysłu mięsnego, rybnego, warzywnego i farmaceutycznego

• CEBULA ZWYCZAJNA - Allium cepa var. cepa

• uprawiana juz w starożytności

• słaby system korzeniowy, korzenie przybyszowe (20-25szt.) do 20cm, promień 15-20cm

• liście na obwodzie wierzchołka wzrostu

• pierwsze 5-6 liści: pochwy liściowe błoniaste, cienkie - odpadają

• liście 7-10: pod koniec wegetacji tworzą łuski ochronne

• wewnętrzne 3-4 liście nie tworzą blaszek liściowych, są najgrubsze

• w kątach liści na piętce są pączki, gdy rozwija się więcej niż jeden następuje rozszczepienie cebuli

• rurkowate blaszki liściowe: szczypior

• górne części pochew liściowych tworzą szyjkę

• bączastość - opóźnia zasychanie szyjki, wynika to ze zbyt późnego siewu, lub nadmiernego nawożenia azotem

• MTN 2.7-4g

• znaczenie gospodarcze: na bezpośrednie spożycie, dla zamrażalnictwa, przemysłu owocowo-warzywnego, na export

• wartość odżywcza: związki o charakterze odżywczym i biologicznie czynnym (kwas maleinowy, cytrynowy, szczawiowy, olejki eteryczne, siarkowe, flawonowe)

• roślina klimatu umiarkowanego

• wymagania: termiczne niewielkie, kiełkuje juz przy 2 stopniach, temperatura optymalna 18-20ºC, siewki znoszą przymrozki do -3ºC, temperatura przechowywania >16-20ºC ogranicza rozwój organów generatywnych, jarowizacja w temp 4-10 stopni; wymagania wodne umiarkowane, niski współczynnik transpiracji (300-350), wrażliwa na suszę - słaby system korzeniowy, okresy krytyczne: wschody i faza intensywnego wzrostu, pod koniec wegetacji sucho, ciepło i bezdeszczowo: dobrze dojrzewa i dosycha; bardzo duże wymagania glebowe, gleby najlepsze I i II klasa bonitacyjna, wrażliwa na zachwaszczenie

• rejonizacja uprawy cebuli: przy uprawie z siewu - długi okres wegetacji (120-160 dni), rejony o wczesnej wiośnie i długim okresie wegetacji, izoterma czerwca>7ºC, VIII>16.5ºC

• uprawiana zwykle w II roku po oborniku, na glebach słabych w I roku, mało wrażliwa na przedplon, pole odchwaszczone, po sobie 3-4 lata, uprawa gleby staranna

• metody uprawy: z siewu nasion wprost na pole (80%), z rozsady, z dymki

1. siew 1-2 dekada IV, norma 2.5-6kg/ha, głębokość 2-3cm, siew rzędowy lub wstęgowy, rzędy co 30-45cm

2. siew II/III w inspektach

3. drobne cebulki w II roku po posadzeniu dymki - właściwy plon, przechowywanie dymki: średnia i duża 18-20ºC, dymka drobna (0.5-1cm) nie jaryzuje się - temperatura dowolna, zbiór: wczesne - początek V, na użytek jesienny i do przechowywania: w fazie dojrzałości fizjologicznej

• cebule przemarzają przy temperaturze -3ºC

• CZOSNEK - Allium sativum

• łodyga rzekoma - głąbik

• główka 4-20 cebulek - ząbków (liść ochronny - sucha łuska, liść spichrzowy, liść ochraniający, liście właściwe)

• niektóre typy wydaja pęd kwiatostanowy wys. 20-120cm, kwiaty białawe lub różowe, wegetatywne cebulki, nie tworzą nasion

• znaczenie: przyprawa do potraw, świeży, surowy, kiszony, marynowany, dla przemysłu spożywczego i farmaceutycznego; działanie bakteriobójcze, grzybobójcze, przeciwmiażdżycowe, wzmacniające (składnik czynny: tallicyna)

WYMAGANIA KLIMATYCZNO - GLEBOWE

• termiczne: umiarkowane, klimat wilgotny i suchy kontynentalny, przechowywany w temp >20ºC nie tworzy główek

• duże wymagania świetlne

• wymagania wodne wysokie, okres krytyczny V-VI

• duże wymagania glebowe

• stanowisko: szczególnie wrażliwy na zmianowanie

• rozmnażany wegetatywnie z ząbków i cebulek powietrznych

• POR - Allium ampeloprasum ssp. porrum

• nie występuje w stanie dzikim

• roślina dwuletnia

• liście płaskie, lancetowate, dołem tworzą rzekoma łodygę

• cebula ma jeden wierzchołek wzrostu

• system korzeniowy silnie rozwinięty, większość korzeni w warstwie górnej

• warzywo przyprawowe, do surówek, na susz

• wymagania termiczne niewielkie, temperatura optymalna 15-20ºC, maksymalna 28ºC

• duże wymagania świetlne (roślina dnia długiego)

• wysokie wymagania wodne, okres krytyczny: kiełkowanie i wschody oraz intensywny wzrost; niewskazany nadmiar wody pod koniec wegetacji

• odmiany wczesne maja cieńszą i dłuższą łodygę rzekomą, są łagodne

• uprawa z siewu lub z rozsady

• sadzenie: na płask, w bruzdach, na redlinach, w otworach

• SZCZYPIOREK

• wysoka zawartość witaminy C