WSPÓŁCZESNE KONCEPCJE EMOCJI

Klaus Scherer - Teoria emocji jako procesu złożonego

Czym jest emocja:

Sekwencja wzajemnie powiązanych i zsynchronizowanych zmian wszystkich subsystemów organizmu (przetwarzania inf., poznania, pobudzenia fizjologicznego, motywacji, działania, subiektywnego odczuwania)

• Emocja powstaje w odpowiedzi na OCENĘ bodźca jako ważnego dla centralnych ZADAŃ organizmu

• Jest EPIZODEM (a nie stanem) - jej składowe ulegają wielokrotnie synchronizacji i desynchronizacji, zmianom, ocena ma charakter ciągły

Pięciofazowa sekwencja oceny bodźca:

• czy bodziec jest nowy

• czy jest sam w sobie przyjemny

• jak wpływa na realizację celów

• czy można sobie z nim poradzić

• jak się ma do własnego „ja” i norm

Istnieje nieskończona liczba możliwych stanów emocjonalnych.

Emocje modalne to typowe wzory oceny i innych składowych

- dotyczą powszechnych sytuacji

- mają nazwę.

Richard Lazarus: Poznawczo - motywacyjno - relacyjna koncepcja emocji

• U podstaw emocji leży OCENA relacji człowieka z otoczeniem

• MOTYWACJA określa, co jest dla człowieka ważne, więc decyduje o ocenie („reguła motywacji”)

• Relacja między osobowością a otoczeniem decyduje o rodzaju emocji

Podstawowe tematy relacyjne - przykłady:

Gniew - nieuzasadniona obraza osoby odczuwającej

Lęk - zagrożenie egzystencjalne

Poczucie winy - złamanie standardów moralnych

Czym jest podstawowy temat relacyjny:

• Jest istotą prototypowej emocji, określa główną szkodę lub korzyść wynikającą z danej relacji człowieka z otoczeniem

• Związek między danym znaczeniem relacyjnym a emocją jest wrodzony i specyficzny dla gatunku

• Jak człowiek odczyta sytuację - zależy od człowieka i kultury

Schemat powstawania emocji:

Bodziec → ocena pierwotna → korzyści → emocje dodatnie

lub

→ szkody i zagrożenia → emocje ujemne → ocena wtórna (przewartościowanie lub wybór strategii działania)

Teoria Josepha LeDoux

• Emocje służą przetrwaniu

• Nie istnieje jeden układ emocjonalny w mózgu - jest ich wiele

• Odczucie emocji powstaje, gdy aktywność tych NIEŚWIADOMIE DZIAŁAJĄCYCH układów jest reprezentowana w świadomości

Schemat powstawania:

Bodziec → mechanizm oceny(nieświadomej)

→ schemat reakcji ewolucyjnie korzystnej

→ odczucie emocji

Pamięć o dawnych emocjach jest zapisywana w dwóch odrębnych systemach:

„pamięć emocjonalna” - ukryta, jest wynikiem warunkowania (ciało migdałowate), może uruchomić emocje z powodów, których nie rozumiemy

„pamięć emocji” - deklaratywna, świadoma, bardziej zapominalska

Jak powstaje emocja - przykład dotyczy lęku

widzisz węża - wiesz, że to wąż i że jest niebezpieczny

• wg kognitywistów - powstaje strach

• wg LeDoux - konieczne jest pobudzenie układu niebezpieczeństwa (ciało migdałowate), wtedy powstaje pełnoobjawowa reakcja emocjonalna:

1. c.m.* wpływa na pamięć i uwagę, pojawia się świadomość pobudzenia c.m. (wiemy, że dzieje się coś dobrego - złego)

2. c.m. aktywuje niespecyficzny układ pobudzenia (wiemy, że dzieje się coś ważnego)

3. c.m. aktywizuje specyficzne zachowania, reakcje AUN, hormonalne.

Reakcje somatyczne wpływają na odczucia świadome

Reakcje trzewne mogą modyfikować emocję (cielesne sprzężenie zwrotne)

DeDoux krytykuje dominujące obecnie teorie poznawcze:

• Zajmują się werbalizowanymi powodami a nie rzeczywistymi przyczynami emocji. Człowiek w ocenie własnego stanu emocjonalnego może się mylić

*ciało migdałowate

RODZAJE PROCESÓW EMOCJONALNYCH:

• Emocje i uczucia (tylko u ludzi)

• Emocje steniczne (wzrost pobudzenia) i asteniczne (spadek)

• Afekty (silne i krótkotrwałe), nastroje (słabe i długotrwałe), namiętności (silne długotrwałe).

• Podstawowe, specyficzne (o charakterze bezwarunkowym i warunkowym), ogólne (McLean)

Podstawowe (pochodzą od potrzeb somatycznych i bb. w interoceptorach),

specyficzne (związane z bb. zewnętrznymi: o charakterze bezwarunkowym i warunkowym),

ogólne (powstają za pośrednictwem procesów umysłowych-myślenie)

• „Rodziny” emocji: strach, złość, smutek, zadowolenie, miłość, zdziwienie, wstręt, wstyd

• afiliatywne (zbliżają ludzi do siebie) i unikania

Nastrój:

• Dłuższy czas trwania, stale obecny

• Bardziej rozmyty, globalny charakter

• Nie jest skierowany na konkretne obiekty

• Bez zmian autonomicznych i specyficznego wyrazu mimicznego

• Przyczyny: pogoda, brak snu, pożywienia, miesiączka, poprzednio przeżyte emocje

• Funkcje: nadaje koloryt temu, co robimy, wpływa na sądy zupełnie z nim nie związane, ułatwia pojawienie się zgodnych z nim emocji