Aleksander Fredro,

Dożywocie. Komedja we trzech aktach, wierszem,

oprac. Stanisław Windakiewicz

WSTĘP

1. Okoliczności powstania.

• powstał między r. 1829 a 1835.

• była to praca poprzedzająca lub kończąca szczytowy wysiłek jego umysłu (Śluby panieńskie, Pan Jowialski, Zemsta).

• Fredro zakorzenił swą sztukę w Molierowym Skąpcu.

2. Stosunek do Skąpca Moliera.

• podobieństwa:

• Łatka i Harpagon lubią obdarzać dłużników zbytecznymi fantami.

• obaj chcą się żenić, obdarowują narzeczoną złotą obrączką przy pierwszym spotkaniu; tak też czyni syn Harpagona, by pozyskać dla siebie względy narzeczonej ojca.

• Łatka, podobnie jak Harpagon, odstępuje narzeczoną osobie trzeciej, aby nie ponieść strat materialnych.

• różnice:

• w Dożywociu brak otoczenia domowego skąpca (dom, powóz, ogród, służba), Łatka jest prowincjonalnym lichwiarzem, swobodnym kawalerem.

• Łatka nie jest doskonałym wyobrażeniem skąpstwa, ale komicznym niewolnikiem zysku.

• w Dożywociu postaci Birbanckiego, Twardosza, braci Lagenów.

• Dożywocie - wierszem, Skąpiec - prozą.

• Dożywocie wydane w piątym tomie Komedyj (Lwów 1838).

TEKST

1. AKT.

• Łatka martwi się hulaszczym życiem Leona Birbanckiego.

• rozmowa Michała, Rafała i Leona; Michał i Rafał boją się swoich żon, stracili wszystkie pie-niądze, jeden z nich powinien był kupić żonie lożę w operze.

• Michał stwierdza, że żona tygodniami będzie mu wypominać to, iż stracił pieniądze.

• Leon pisze liściki do żon Michała i Rafała, aby załagodzić sytuację.

• Łatka przesyła prezent Leonowi: kaftanik, pończochy i szlafmycę; dedykacja: „Szanuj zdrowie należycie,/ Bo jak umrzesz, stracisz życie”.

• Leon mówi, że od ponad roku ktoś się nim opiekuje, czuwa nad nim; myśli, że to jakaś kobie-ta, nazwał ją „Sylfidą”.

2. AKT.

• Orgon i jego córka Rózia zatrzymują się w hotelu, posyłają po Łatkę, który ma być przyszłym mężem Rózi.

• Rózia nie chce przyjąć złotej obrączki.

• Rózia jest „spłatą długu”, jaki jej ojciec zaciągnął u Łatki.

3. AKT.

• rozmowa z Twardoszem.

• Leon czyta w gazecie o locie balonem, chce zgłosić się na ochotnika; Łatka - przerażony za-myka Leona w pokoju (przypadkiem jest też tam Rózia).

• przychodzi Orgon, chce wejść do pokoju, służący otwiera drzwi.

• okazuje się, że Orgon zna Leona; Leon prosi o rękę Rózi - Orgon się nie zgadza.

• Michał i Rafał chcą zabić Leona, gdyż ten zamiast wstawić się za nimi w liścikach do żon, za-żartował sobie z nich, pisząc jakieś bzdury; Łatka odwodzi ich od tych zamiarów.

• Leon dowiaduje się od Filipa, że to Łatka jest jego Sylfidą i to on boi się o życie Leona, ponie-waż ma jego „dożywocie”.

• pomysł Leona: pisze liścik niby do Rózi, ale chce, żeby Filip dał go Łatce, w nim grozi, że się zabije, bo życie bez Rózi nie ma sensu; jednocześnie pisze liścik do Rózi, zdradzając jej swój podstęp.

• Łatka oddaje Rózię Leonowi; kiedy Leon stwierdza, że broń nie była nabita i że „żyć miło”, Ła-tka pada na krzesło.

1