współczesność

Dekalog moralny człowieka w czasach zagrożenia (Czesław Miłosz „Traktat moralny”, Zbigniew Herbert „Przesłanie pana Cogito”, Albert Camus „Dżuma”, Andrzej Szczypiorski „Początek”, „Przed nieznanym trybunałem” Jan Józef Szczepański).

„Przesłanie pana Cogito”

• człowiek powinien myśleć, nie dać sobą kierować jednostkom brutalnym

• należy wznieść się ponad relatywne otoczenie,

• stworzyć własne zasady, których nie wolno będzie zdradzić

• myślenie zobowiązuje do czynu - należy być aktywnym, mieć określony stosunek do rzeczywistości, rozwijać się

• tylko poprzez wyprostowaną postawę, tzn. wierność własnym zasadom dowodzi się swojego człowieczeństwa; nie wolno żebrać o łaskę, być biernym ani poddać się

• rozum może zawieść, ale odwaga cywilna zawsze świadczy o szlachetności człowieka

• gniew rodzi zło, które trudno jest powstrzymać; jest wyrazem naszej bezsilności i poddawania się; musi działać dopingująco

• gniew rodzi pogardę, która ułatwia poddanie się i przejście na służbę do wrogiego obozu

• skompromitowanie donosicieli, zdrajców - nie przedstawiają żadnych wartości

• pokora wewnętrzna

czystość duchowa, miłość rzeczy prostych, eklektyzm, czerpanie z religii

„Przed nieznanym trybunałem”

• każdy człowiek jest w służbie Wielkiego Armatora - Boga, pod Jego rozkazami

• współczesny człowiek powinien słuchać się swojego sumienia i walczyć

• należy siebie dowartościować

• nie wolno ulec panice, która sieje destrukcję i włada ludzkimi umysłami

„Dżuma”

• należy przyjąć określoną postawę; wobec zła - ciągły bunt

• ofiarność i bezinteresowne poświęcenie się dla idei ratowania człowieka

• umiejętność zrezygnowania ze spraw osobistych w imię dobra wspólnego

• solidarność z zagrożonymi, pomoc upadłym i tym, którzy mogą przegrać

• umiejętność konfrontowania własnej postawy z warunkami oraz potrzebami chwili i innych ludzi; zmiana swoich poglądów zawczasu, gdy jest szansa na ratunek dla siebie lub innych ludzi

• walka z niesprawiedliwościami

• praktyczne zastosowanie własnych umiejętności i możliwości

• na pierwszym planie - pomoc drugiemu człowiekowi

„Początek”

• w sytuacji zagrożenia człowiek powinien zatroszczyć się także o dobro innego; nawet, gdyby groziło to niebezpieczeństwem

• nikogo nie wolno jednoznacznie określać czy jest katem, czy ofiarą

• zaangażowanie, solidarność społeczna, odwaga

• Polska jako od wieków kraj tolerancyjny - przeciwstawienie się ksenofobii jako ciemnej stronie dziedzictwa sarmatyzmu

• budowanie trwałych stosunków między narodami z uwzględnieniem błędów z przeszłości

• odrzucenie stereotypów i mitologizacji cech ujemnych (obcy) czy dodatnich (Polacy)

• jednoznaczny sprzeciw wobec jakiegokolwiek totalitaryzmu