WSTĘP
Definicja niepełnosprawności
Światowa Organizacja Zdrowia wprowadziła następującą definicję niepełnosprawności, w której uwzględniła stan zdrowia pacjenta [11]:
„niepełnosprawność - każda utrata sprawności lub nieprawidłowość w budowie czy funkcjonowaniu organizmu pod względem psychologicznym;
niepełnosprawność - każde ograniczenie bądź niemożność (wynikająca z niesprawności) prowadzenia aktywnego życia w sposób lub zakresie uznawanym za typowe dla człowieka;
ograniczenia w pełnieniu ról społecznych - ułomność określonej osoby wynikająca z niesprawności lub niepełnosprawności, ograniczająca pełną realizację roli społecznej odpowiadającej wiekowi, płci oraz zgodnej ze społecznymi i kulturowymi uwarunkowaniami.”
Istnieją dwa kryteria, które cechują niepełnosprawność:
prawne - osoba posiada aktualne orzeczenie, które potwierdza jego niepełnosprawność. Orzeczenie to wydawane jest przez upoważniony do tego organ;
biologiczne - opiera się na samoocenie danej osoby w odniesieniu do zdolności wykonywania podstawowych czynności życiowych [10].
Niepełnosprawni w statystykach
Szacuje się, że na świecie jest około pół miliarda osób niepełnosprawnych, w samej Europie - około 50 milionów, natomiast w Polsce ich liczba wynosi ponad 5 milionów. Z tego większość z nich posiada schorzenia narządu ruchu [5].
Z badań dotyczących rozmiarów niepełnosprawności w Polsce przeprowadzonych w 2002 roku przez Główny Urząd Statystyczny wynika, że problem niepełnosprawności jest coraz bardziej powszechny. Według danych GUS-u, w 2002 roku było 5 456 700 niepełnosprawnych, co stanowiło 14,3 % ogółu społeczeństwa. Wynika z tego, że osobą niepełnosprawną był co siódmy Polak. Z danych jednocześnie wynika, że liczba osób upośledzonych wzrosła aż o 46,1 % w ciągu ostatnich 14 lat. Tak gwałtowny wzrost jest związany z procesem starzenia się naszego społeczeństwa. Prawie 60 % osób niepełnosprawnych to mieszkańcy miast, natomiast 40 % to ludzie mieszkający na wsi [10].
Ryc 1. Procent osób niepełnosprawnych oraz sprawnych wśród ogółu społeczeństwa polskiego wg Marii Czogały.
Wśród tych osób najwięcej jest ludzi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności - 28 %, a także o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - 26 %. Niepokojące dane dotyczą prawie 10-krotnego wzrostu liczby niepełnosprawnych dzieci w przedziale wiekowym 0 - 15 lat. Szacuje się, że jest ich obecnie około 135 tysięcy, gdzie w roku 1988 ich liczba wynosiła 13 900 [5].
Badania wykazały, że wśród osób niepełnosprawnych przeważają kobiety - ich liczbę oszacowano na około 2 888 500, co stanowi 52,3 % ogólnej liczby niepełnosprawnych. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż więcej jest niepełnosprawnych mężczyzn w przedziale wieku od 0 do 59 lat, natomiast w przedziale 60 - 69 lat liczba ta jest jednakowa zarówno w odniesieniu do kobiet, jak i do mężczyzn. Znaczna przewaga niepełnosprawnych kobiet występuje w wieku powyżej 70 lat. Wynika to z faktu, że długość życia kobiet jest statystycznie dłuższa niż mężczyzn. A więc kobiet w tym przedziale wiekowym jest więcej niż mężczyzn. Z badań przeprowadzonych przez GUS wynika, że najwięcej niepełnosprawnych znajduje się w województwie lubelskim i małopolskim (ponad 180 osób niepełnosprawnych na 1000 mieszkańców). Natomiast najmniej jest w województwie opolskim (około 100 osób na 1000 mieszkańców) [10]
Proces niepełnosprawności nasila się wraz wiekiem, o czym świadczą statystyki - prawie 60 % niepełnosprawnych to osoby w wieku poprodukcyjnym [5].
Źródło: www.gus.pl
Ryc.2 Osoby niepełnosprawne według płci oraz struktury wiekowej wg Marii Czogały.
Warto również zaznaczyć, że blisko 48 % niepełnosprawnych to niepełnosprawni
zarówno w aspekcie prawnym jak i biologicznym. 30 % to niepełnosprawni prawnie a 22 % to niepełnosprawni wyłącznie biologicznie (tab.1, 2, 3) .
Tab. 1. Osoby niepełnosprawne według ograniczenia sprawności
|
Ogółem |
Mężczyźni |
Kobiety |
Niepełnosprawni prawnie i biologicznie |
48,40 % |
24,12 % |
24,28 % |
Niepełnosprawni tylko prawnie |
29,23 % |
14,31% |
14,93 % |
Niepełnosprawni tylko biologicznie |
22,36 % |
7,38 % |
14,99 % |
Nie określono sprawności |
0,10 %
|
0,06 % |
0,03 % |
(Źródło: www.gus.pl)
Tab. 2. Osoby niepełnosprawne według ograniczenia sprawności mieszkający w mieście
MIASTO |
|||
|
Ogółem |
Mężczyźni |
Kobiety |
Niepełnosprawni prawnie i biologicznie |
48,45 % |
22,99 % |
25,46 % |
Niepełnosprawni tylko prawnie |
30,23 % |
14,57% |
15,66 % |
Niepełnosprawni tylko biologicznie |
21,32 % |
6,92 % |
14,40 % |
Nie określono sprawności |
0,07 %
|
0,05 % |
0,02 % |
(Źródło: www.gus.pl)
Tab. 3. Osoby niepełnosprawne według ograniczenia sprawności mieszkający na wsi
WIEŚ |
|||
|
Ogółem |
Mężczyźni |
Kobiety |
Niepełnosprawni prawnie i biologicznie |
48,34 % |
25,77 % |
22,56 % |
Niepełnosprawni tylko prawnie |
27,78 % |
13,92% |
13,86 % |
Niepełnosprawni tylko biologicznie |
23,88 % |
8,04 % |
15,83 % |
Nie określono sprawności |
0,14 %
|
0,08 % |
0,06 % |
(Źródło: www.gus.pl)
Tab. 4. Osoby niepełnosprawne w wieku 0 - 14 lat według ograniczenia sprawności
|
Ogółem |
0 - 4 lata |
5 - 9 lat |
10 - 14 lat |
Niepełnosprawni - razem |
82,00 % |
14,27 % |
22,74 % |
45,00 % |
Niepełnosprawni prawnie i biologicznie |
40,69 % |
6,56 % |
11,11 % |
23,03 % |
Niepełnosprawni tylko prawnie |
41,31 % |
7,66 % |
11,68 % |
21,97 % |
Niepełnosprawni tylko biologicznie |
18,00 % |
2,92 % |
8,57 % |
6,51 % |
Nie określono sprawności |
2,87 %
|
|
1,63 % |
1,24 % |