ARCHEOLOGIA ŚREDNIOWIECZA I CZASÓW NOWOŻYTNYCH

Wprowadzenie

1. Pojęcie archeologii średniowiecza i czasów nowożytnych

• nauka wyodrębniona kilkadziesiąt lat temu jako jedna z dyscyplin badających kulturę średniowiecza. Inne to: historia, historia sztuki, historia architektury, paleozoologia, paleobotanika, antropologia, językoznawstwo, geografia osadnictwa

• histoire total - koncepcja Jaquesa Le Goffa. Jedna kultura średniowiecza badana różnymi metodami i przy wykorzystaniu różnych źródeł

• badania interdyscyplinarne i zintegrowane

• świadomość rozdziału kompetencji
  

2. Przedmiot badań - szeroko pojęta kultura średniowiecza i czasów nowożytnych

• 2.1. Archeologia osadnictwa - badania struktur osadniczych: miast, grodów, zamków, wsi, klasztorów. Badania pojedynczych elementów struktur osadniczych - budownictwo, zaopatrzenie w wodę. Badania cmentarzy i ich miejsca w strukturze osadniczej

• 2.2. Archeologia gospodarcza - badania rozwoju gospodarczego społeczeństw średniowiecznych - badania śladów produkcji i gotowych wyrobów, badania transportu, komunikacji, górnictwa

• 2.3. Badania kultury duchowej - możliwości i ograniczenia archeologii

• 2.4. Archeologia prawna - materialne relikty i konsekwencje uwarunkowań i egzekucji prawa

• 2.5. Badania życia codziennego na podstawie śladów materialnych

3. Źródła

Materialne ślady działalności człowieka. Ich cechą jest obiektywizm, nie powstały jako subiektywna ocena rzeczywistości. Inna jest w związku z tym krytyka źródeł archeologicznych - bierze się tu pod uwagę stan ich zachowania, sposób pozyskania, pozycję stratygraficzną, techniki zadokumentowania

• 3.1 zabytki nieruchome - warstwy , budynki drewniane, murowane, urządzenia gospodarcze, produkcyjne, techniczne, groby

• 3.2. zabytki ruchome

• 3.3. relacja do źródeł pisanych - różnice zakresu informacyjnego, problem korelacji
  

4. Metoda archeologii średniowiecza

• metody właściwe dla archeologii jako nauki historycznej. Pokrewieństwo z archeologią pradziejową

• stratygrafia

• analiza formalna

• analiza przestrzenna

• typologia

• analiza kulturowa

• metody statystyczne

• badania ikonografii

• problem analizy źródeł pisanych - samodzielnie czy z historykiem?

• analizy specjalistyczne (fizyko-chemiczne, geomorfologiczne, petrograficzne, antropologiczne, archeozoologiczne, dendrologiczne, genetyczne i in.) - archeometria
  
  
  
  

Korelacja z ustaleniami poczynionymi na gruncie innych nauk i ocena przydatności wyników

• Ocena możliwości poznawczych archeologii średniowiecza i czasów nowożytnych

• Wartość dorobku archeologii średniowiecza dla

• przedstawicieli nauk pokrewnych

• odbiorców spoza świata nauki
  

5. Zakres chronologiczny. Synchroniczne i diachroniczne pojmowanie dziejów

• Potrzeba badania zjawisk w ich pełnym przebiegu czasowym

• Systemy chronologiczne dla średniowiecza

• w archeologii brytyjskiej wczesne- i późne średniowiecze z przełomem w 1066 (bitwa pod Hastings)

• w archeologii francuskiej wczesne- i późne średniowiecze z przełomem w 1. poł. XI w.

• w Niemczech - wczesne średniowiecze - czasy karolińskie i ottońskie; pełne średniowiecze poł. XI-XIII w.; późne średniowiecze XIV-XV w.

• w Polsce - wczesne średniowiecze - VI-poł. XIII w.

• późne średniowiecze - poł. XIII- XV w.

Chronologia czasów nowożytnych

• Odniesienie do stylów w sztuce

• Renesans z manieryzmem

• we Włoszech - XIV-XIV w.

• w Niemczech i Niderlandach- pocz. XVI - poł. XVII w.

• w Rzeczpospolitej od 1506 r. do poł. XVII w.

• Barok

• we Włoszech - poł. XVI w. -poł. XVIII w.

• w Niemczech - poł. XVII w. - 3. cwierć XVIII w.

• w Rzeczpospolitej - poł. XVII - 3. ćwierć XVIII w.

6. Zakres terytorialny

• Średniowiecze jako pojęcie z zakresu historii Europy

• Renesans w świecie śródziemnomorskim i na północ od Alp

• Potrzeba badania zjawisk w ich pełnym zakresie terytorialnym

7. Historia badań

• 7.1. Badania przed II wojną

• Paul Grimm - badania opuszczonej osady Hohenrode w Harzu. Próby uporządkowania chronologicznego czyniono za pomocą ceramiki: K. Strauss [1932, 1939], E. Schirmer [1939], P. Grimm [1932, 1939]

• wykopaliska w miastach rzymskich w Europie na północ od Alp. Warstwy i obiekty średniowieczne jako uboczny cel badań

• Gabriel Leńczyk - badania zamków w Małopolsce

• Badania po II wojnie - intensywne badania miast, badania zamków niemieckich, szwajcarskich, czeskich.

8. Organizacja archeologii średniowiecza i czasów nowożytnych

• naukowe instytucje archeologiczne

• ośrodki konserwatorskie

• muzea

• inne instytucje i firmy prywatne

Serie wydawnicze i czasopisma naukowe poświęcone archeologii średniowiecza i czasów nowożytnych

• 8.1. Czasopisma i serie wydawnicze archeologii średniowiecza:

• w Wielkiej Brytanii od 1955 r. "Medieval Archaeology"

• w Holandii od 1968 r. "Rotterdam Papers. A contribution to medieval archaeology"

• we Francji od 1971 r."Archeologie Medievale"

• w Niemczech od 1972 Zeitschrift für Archäologie des Mittelalters

• w Szwajcarii od 1974 "Schweizer Beiträge zur Kulturgeschichte und Archäologie des Mittelalters

• w Czechach i na Słowacji od 1974 "Archaeologia Historica"

• w Italii od 1974 "Archaeologia Medievale"

• w Austrii od 1985 "Beiträge zur Mittelalterarchäologie in Osterreich"

• w Polsce od 1955 "KHKM",

• Archaeologia Historica Polona od 1995

• od 1964 "Chateau Gaillard"

• od 1972 "Forschungen und Berichte der Archäologie des Mittelalters in Baden-Württemberg"

• od 1978 „Lübecker Schriften zur Archäologie und Kulturgeschichte"

• od 1983 "Ausgrabungen in Schleswig. Berichte und Studien"

• od 1999 „Wratislavia Antiqua“

• i in. ...........

Literatura

• Fehring S. 2000, Die Archaeologie des Mittelalters. Eine Einfuehrung, wyd. 3, Darmstadt, Theis

• Le Goff J. 1994, Kultura średniowiecznej Europy, wyd. 2., Warszawa.

• Kajzer L. 1996, Wstęp do archeologii historycznej w Polsce, Łódź.

• Scholkmann B.1997/98, Archaeologie des Mittelalters und der Neuzeit heute:eine Standortbestimmung im interdisziplinaeren Kontext, „Zeitschrift fuer Archaeologie des Mittelalters”, Jg. 25/26, s. 7-18.

• Steuer H. 1997/98, Entstehung und Entwicklung der Archaeologie des Mittelalters und der Neuzeit in Mitteleuropa, „Zeitschrift fuer Archaeologie des Mittelalters”, Jg. 25/26, s. 19-38.

• Tabaczyński S. 1987, Archeologia średniowieczna. Problemy. Źródła. Metody. Cele badawcze, Wrocław.