Charakterystyka twórczoœci Norwida (1821 - 1883)

  1. Norwida okreœla się jako poetę refleksji i syntezy filozoficznej

  2. odmienny charakter twórczoœci wobec wyjątkowego momentu historycznego

  3. inny charakter emigracji. Niezwykły talent poety: rzeŸbiarz, malarz, rysownik, poeta, dramaturg

Cechy charakterystyczne poezji:

  1. program poetycki: odrzucenie romantycznej poezji nastroju, uczuć i marzeń, propagowanie poezji myœli œcisłej („Pióro")

  2. odmienny stosunek do przeszłoœci, wiara w pokolenie wnuków, które właœciwie ocenią jego twórczoœć. Œwiadomoœć dezaktualizacji idei romantycznej („Klaskaniem mając obrzękłe prawice")

  3. patriotyzm i internacjonalizm; inna jakoœć patriotyzmu, jego mniejsza zaœciankowoœć („Bema pamięci żałobny rapsod"); pieœni o bohaterach, złożenie im hołdu i podkreœlenie trwałej żywotnoœci idei wolnoœciowej, przez wszystkie epoki

  4. przykładem nowoczesnego pojęcia internacjonalizmu i tolerancji religijnej jest wiersz „Żydowie polscy"

  5. liryka emigracyjna („Moja piosenka")- wyraz tęsknoty do ojczyzny i okazanie osamotnienia

  6. protest przeciwko dyskryminacji rasowej i krzywdzie społecznej („Do obywatela Johna Browna") - zwycięstwo idei mimo poniesionych ofiar

  7. poglądy etyczne Norwida („Fortepian Szopena")

  8. specyficzne spojrzenie na sztukę wynikające z jego talentu

  9. o tragizmie twórcy niedocenionego przez współczesnych

  10. związek sztuki z pracą „bo piękno na to jest, by zachęcało do pracy"

  11. Norwid - rzecznik humanizmu: stworzył obraz artysty, który przestał być wieszczem; znaczenie poezji w życiu narodu

  12. szacunek dla człowieka pracy i nowatorski model patrioty

  13. poezja przemilczeń jako metoda artystyczna, symbolizm, aluzja, parabola, intelektualizm

  14. twórczoœć przesiąknięta jest ironią, poszukiwaniem sensu życia; oszczędna w słowa; pełna niedomówień i œrodków artystycznych

Norwid to romantyk stwarzający w kulturze polskiej sytuację wyjątkową. Już we wczesnej fazie twórczoœci poety powstał „Promethidion", poemat, nawiązujący tytułem do imienia Prometeusza, protoplasty sztuki i rzemiosła w rodzie ludzkim, a treœcią wyrażający przekonanie, że sztuka jest najwyższą formą pracy, a artysta - rzemieœlnikiem.

Norwid jest przeœwiadczony, że sztuka ma być elementem poœrednim między pracą umysłową a fizyczną, między odrębnoœcią narodową a uniwersalną kulturą ludzkoœci. Zadaniem sztuki jest łączyć cywilizacje. Odmiennymi kategoriami autor oceniał też bohaterów, ludzi nieprzeciętnych. W swojej twórczoœci głosił pochwałę tego rodzaju ludzi, pochwałę ich osobowoœci a nie romantycznego heroizmu („Do obywatela Johna Browna"). Generał Bem staje się dla Norwida bohaterem („Bema pamięci żałobny rapsod"), którego rola dziejowa nie kończy się w momencie œmierci. Podobnie ocenił autor Szopena („Fortepian Szopena", „Czarne kwiaty"), stawiając jego imię obok imion wielkich twórców antyku, a w muzyce dopatrując się ponadczasowych wartoœci moralnych. Twórczoœć Szopena staje się dopełnieniem piękna doskonałego. W treœci zarysowuje się odwieczny konflikt pomiędzy pięknem doskonałym, pojmowanym przez Norwida jako czyste dobro i historią realną, którą reprezentują żołnierze wyrzucający fortepian na bruk.

Program poetycki Norwida ma wiele aspektów. Chcąc zapewnić nieœmiertelnoœć propagowanych idei poeta dążył do ujmowania najgłębszych treœci w słowa możliwie proste, a jednoczeœnie wieloznaczne. Próbował stworzyć odmienną normę liryki polskiej, co często podkreœlał w wielu utworach (np. „Klaskaniem mając obrzękłe prawice"). Sam jest œwiadomy własnej oryginalnoœci a także nowatorstwa w zakresie nie tylko języka i stylu, lecz także twierdzeń, sprzecznych na ogół z panującymi ówczeœnie poglądami. Cała spuœcizna poety nie ma elementów naœladownictwa i to niewątpliwie przynosi mu chlubę.

Swój program poetycki Norwid najpełniej przedstawił w utworach lirycznych, które tworzą cykl pt „Vade - mecum" . Jest to poezja precyzyjna pod względem formalnym, oszczędna, skondensowana, wręcz lapidarna. Posługiwała się niedomówieniami, paradoksem, konceptem, aluzją literacką, wieloma odcieniami ironii. Operowała symbolem a szczególnie często parabolą. Z obrazowego realistycznego szczegółu wyprowadzała daleko posunięte uogólnienia.