Norman Goodman - Rozdział I - „Czym jest socjologia”:

Nauki społeczne:

• Natura ludzkiego zachowania, związków międzyludzkich i ich rezultaty.

• Socjologia,

• Antropologia - fizyczna i kulturowa,

• Ekonomia - jak produkujemy, nabywamy i konsumujemy

niezbędne dobra; PNB,

• Nauki polityczne - analiza źródła, rozdział i wykorzystanie władzy

w społeczeństwie.

• Psychologia - podstawy i konsekwencje zachowania jednostki.

Perspektywa socjologiczna:

• Istnieje wiele różnych „szkół myśli”,

• Socjologia - bada ludzkie zachowania społeczne, związki między ludźmi i rezultaty działalności społecznej.

• „Egzystencja ludzka jest egzystencją społeczną” - główna myśl socjologiczna.

• C. Wright Millis 1959 użył wyrażenia „wyobraźnia socjologiczna”.

• Emil Durkheim - badania nad samobójstwem - samobójstwo jest funkcją stopnia zintegrowania jednostki z grupą społeczną.

• Dane empiryczne - fakty, dane statystyczne.

Twórcy socjologii:

• Rozwinęła się na początku XIX wieku - 200 lat temu.

• August Comte (1798 - 1857):

• francuski filozof - twórca socjologii,

• w 1838 roku ukuł termin „socjologia”,

• statyka społeczna - porządek i stabilizacja życia społecznego,

• dynamika społeczna - zmiany społeczne,

• Herbert Spencer (1820 - 1903):

• Porównał społeczeństwo do żywego organizmu,

• Prekursor szkoły „strukturalistyczno-funkcjonalistycznej”,

• Interesowało go „przetrwanie najlepiej przystosowanych”,

• Darwinizm społeczny - w społeczeństwie uwolnionym od interwencji rządu „nieprzystosowani” musieliby zniknąć.

• Karol Marks (1818 - 1883):

• Niemiecki filozof, jago poglądy są fundamentem „szkoły konfliktu”,

• Społeczeństwo dzieli się na tych co mają i nie mają, co prowadzi do „konfliktu klasowego”,

• Materializm dialektyczny - sprzeczności tkwiące w np: kapitalizmie wywołują kryzysy ekonomiczne, które dają początek nowym strukturom społecznym, a każda kolejna jest lepsza od poprzedniej.

• Emil Durkheim (1858 - 1917):

• Interesował się problemem porządku społecznego,

• Solidarność mechaniczna - łączenie przez podobieństwo, plemiona,

• Solidarność organiczna - związek polegający na wzajemnym wsparciu i na współzależności, dzisiejsze wyspecjalizowane społeczeństwa,

• Max Weber (1864 - 1920):

• Niemiecki socjolog, polemizował z Marksem,

• Interesowały go: wartości, przekonania, zamiary i postawy, które kierują naszym zachowaniem - verstehen (rozumienie lub wgląd),

• Stworzył typ idealny - konstrukcja pojęcia dowolnego zjawiska,

• Połączył powstanie kapitalizmu z wartościami protestantyzmu.

• Georg Simmel (1858 - 1918):

• Odrzucił Spencerowską analogię społeczeństwa do organizmu,

• Uważał społeczeństwo za „skomplikowaną pajęczynę wielokrotnych relacji pomiędzy jednostkami, które pozostają ze sobą w ciągłej interakcji” - socjologia formalna.

• Badana nad „typami społecznymi”, analiza zjawiska „obcego” - formalny członek grupy, nieakceptowany, brak integracji.

Współczesna socjologia amerykańska:

• Teorie makropoziomowe - koncentracja na społeczeństwie - organizmie społecznym (Comte i Spencer).

• Teorie mikropoziomowe - koncentracja na małych tworach jak grupy czy pary (Weber i Simmel).

Teorie makropoziomowe:

• Ujęcie strukturalistyczno-funkcjonalistyczne:

• Określona przez: Bronisława Malinowskiego, Talcotta Parsona, Roberta K. Merona i Kingsleya Davisa.

• Istnienie funkcji - różne zjawiska i struktury społeczne można wyjaśnić w konsekwencji ich istnienia, magia by panować nad pogodą,

• Pojęcie systemu - różne elementy społeczeństwa są związane z sobą, tak że zmiana w 1m prowadzi do zmian w innych.

• Merton: organizacja ma funkcje jawne i ukryte, dysfunkcje - konsekwencje negatywne i efunkcje - konsekwencje pozytywne.

• Teoria konfliktu:

• Podstawą dzieła Marksa, nacisk na konflikt i współzawodnictwo.

• Simmel - występują naciski asocjacyjne - łączące i dysocjacyjne.

• Lewis A. Coser - konflikt spełnia często pozytywną funkcję.

Teorie mikropoziomowe:

• Badają interakcje zachodzące miedzy jednostkami.

• Interakcjonizm symboliczny:

• Pozostaje pod wpływam Webera, duży dorobek George`a Herberta Meada z Chicagowskiego uniwers.

• Interakcja - podstawowy proces społeczny, odbywa się poprzez symbole o ustalonym znaczeniu.

• Podstawowe pojęcia: jaźń (self) nie nadają się do pomiarów.

• Etnometodologia:

• Prace Alfreda Schulza i Harolda Garifnkela,

• Nie istnieje uporządkowany świat społeczny, chyba że jego uczestnicy zgodzą się co do tego.

• Głównym badaniem jest „analiza rozmów” wyjaśnia rutynowe sprawy.

• Fenomenologiczny punkt widzenia - spoglądanie na świat oczami i umysłem respondenta.

• Teoria wymiany:

• Życie społeczne jest procesem handlu i negocjacji.

• Analiza kosztów/korzyści.

• Teoria przedstawiona przez George Homansa w 1950 roku.

• „rachunek hedonistyczny” - robie to co niesie największą korzyść.

Rozdział II - „Metody badań socjologicznych”:

Logika badań:

• Metodologia - naukowo aprobowane metody zbierania dowodów.

• Zmienna - cecha lub charakterystyka, która zmienia się bądź przybiera różne wartości w różnych warunkach: wiek, płeć, klasa społeczna.

• Zmienne niezależna - zmienne, które wpływają na inne,

• Zmienne zależne - zmienne, które poddawane są wpływom.

• Korelacja - zmiana w obu zmiennych,

• Korelacja pozytywna - jeśli wartość 1ej zmiennej rośnie/maleje i jednocześnie rośnie/maleje wartość 2giej.

• Korelacja negatywna - jeśli wartość 1ej zmiennej rośnie/maleje a wartość 2giej maleje/rośnie.

• Korelacja pozorna - przypadkowa korelacja.

• Związek przyczynowo-skutkowy:

• 2 zmienne musza być skorelowane,

• Zmienna niezależna musi poprzedzać w czasie zmienną zależna.

• Musi istnieć pewność, że nie istnieje 3ia zmienna związana z 2ma.

Proces badawczy:

• Zdefiniowanie problemu, przegląd literatury, formułowanie hipotez, rozważanie kwestii etycznych,

• Wybór projektu badawczego, zbieranie danych, analiza danych, wyciąganie wniosków.

Metody badawcze:

• Eksperyment laboratoryjny, terenowy:

• Grupa eksperymentalna - z osób będących przedmiotami badań.

• Grupa kontrolna - nie poddana działaniu zmiennej eksperymentalnej.

• „Efekt Hawthorne” - każdy ma założenia co do badanej sprawy co wpływa na wyniki eksperymentu.

• Wywiad, kwestionariuszowy.; badanie obserwacyjne, obserwacja wewnętrzna/zewnętrzna/ uczestnicząca.

• Analiza wtórna.

• „Rzetelność badań” po powtórzeniu eksperymentu przez kogoś innego wynik się nie zmieni.

Rozdział III - „Kultura”:

Kultura:

• Osoba kulturalna - wykształcony, ma ogładę towarzyską i zna się na sztuce oraz potrafi docenić jej wartość.

• Człowiek kultury - artysta, śpiewak, baletmistrz.

• Kultura - cechą społeczeństwa a nie jednostki, wszystko czego uczymy się w czasie życia społecznego i co jest przekazywane poprzez pokolenia.

• Składniki kultury: kultura materialna - rzeczy i niematerialna - wartości.

• Wiedza - zbiór pojęć, które są częścią kulturowego dziedzictwa, oparte na wnioskach pochodzących z doświadczenia empirycznego.

• Przekonania - poglądy nie poparte odpowiednią wiedzą empiryczną.

• Wartości - abstrakcyjne pojęcie - to co społeczeństwo uważa za dobre.

• Obyczaje proskryptywne - tabu , czego się nie powinno robić - tabu kazirodztwa.

• Hipoteza relatywizmu językowego - teoria Edwarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa, natura języka określa sposób, w jaki postrzegamy świat.

• Kultura dionizyjska - gorączkowa aktywność, podwyższony poziom emocji, współzawodnictwo - plemię Kwakiutlów z wyspy Vancouver w Kolumbii Brytyjskiej.

• Kultura apolińska - spokój, rezerwa, plemię Zuni z Nowego Meksyku.

• Etnocentryzm - traktowanie swojej kultury, jako moralnie wyższej.

• Socjobiologia - bmz, Edward Wilson 1975.

Rozdział IV - „Struktura społeczna”:

Teoria funkcjonalistyczna:

• 5podstawowych instytucji: gospodarka, edukacja, rodzina, polityka, religia.

Społeczeństwa:

• Myśliwsko-zbierackie,

• Kopieniackie:

• Rozwój uprawy roślin, XII - X w.p.n.e. system żarowo-odłogowy.

• Dyfuzja kulturowa - rozprzestrzenianie się w śród grup wynalazków.

• Pasterskie, Rolnicze, Przemysłowe, Postindustrialne - głównym celem produkcja informacji i usług.

Paradygmat AGLI:

• AGLI - adaptacja, osiąganie celów, integracja, utajenie - utrzymywanie wzorów.

• Parsons uważa ze są to 4 niezbędne funkcje każdego społeczeństwa.

Karol Marks:

• Teoria konfliktu klas społecznych, rządzących i rządzonych.

• Zmiana społeczna zachodzi przez rewolucje a nie przez rozwój.

Max Weber:

• Biurokracja - jako niezbędnik dzisiejszej społeczności.

• Od Kalwinistów wziął teorie predestynacji - z góry ustalone kto będzie zbawiony a kto nie. (rozwój kapitalizmu).

Rozdział V - „Grupy i organizacje społeczne”:

Grupy:

• Grupy pierwotne - małe grupy, których członkowie mają osobiste stosunki.

• Grupy wtórne - większe, ich trwałość ma charakter okresowy.

• Grupa swoja - taka, do której należy jednostka.

• Grupa obca - taka, do której nie należy jednostka.

• Grupa odniesienia - grupy ważne dla jednostki, która nie należy do nich.

• Funkcja normatywna - określanie właściwych form zachowania,

• Funkcja porównawcza - wzór do naśladowania, standard,

• Funkcja audytoryjna - ocena stosowności zachowań jednostki.

• Para = diada - z 2ch osób, wspólne zaangażowanie każdej z nich.

• Trójka = triada - z 3ch osób, bardziej stabilna niż para.

• Przywództwo instrumentalne - sprawuje osoba, która mobilizuje grupę do osiągania celów.

• Przywództwo ekspresywne - tworzenie harmonii i solidarności w grupie.

• Przywództwo typu „laissez faire” - nie starają się ani kierować działaniami grupy ani ich organizować.

• Consensus - zgoda.

• Biurokracja - wg Webera posiada odpowiednie cechy:

• Podział pracy, hierarchia, przepisy i regulacje, bezosobowość, formalne spisane kartoteki i dokumenty, kompetencje techniczne i awans, personel administracyjny.

• Typ idealny - „czysty” z którym można porównywać inne.

• Oligarchia - system, w którym rządzi mniejszość.

• Organizacje kolektywistyczne - koncentrują się na tym ze klient to człowiek a nie kartoteka, władza jest podzielona, ważna jest indywidualna kreatywność.

Rozdział VIII - „Dewiacja i kontrola społeczna”:

Dewiacja:

• Przestępstwo - odstąpienie (dewiacja) od prawa.

• 1949 Sheldon stwierdził, że „typ ciała” ma związek z przestępczością:

• Typ mezomorficzny - muskularny, atletyczny,

• Typ ektomorficzny - wysoki, szczupły i wątły.

• Typ endomorficzny - niski i gruby.

• Teoria zróżnicowanych powiązań (Sutherland, 1940) -jednostki uczą się przestępczości w trakcie socjalizacji.

• Teoria kontroli (Walter Reckless, 1956) - zachowania przestępcze z braku wewnętrznej kontroli 1nostki.

• Anomia - typowe normy nie są już skuteczne dla każdego.

• 4 typy adaptacji dewiacyjnej (Merton): innowacyjna, rytualistyczna, wycofywanie się, bunt.

• Teoria naznaczenia - dewiacja jako niezdolność do skategoryzowania pewnych działań jako stosownych bądź niestosownych.

• Stygmat - silnie negatywny pogląd istotnie zmieniający widzenie siebie.

Rozdział XII - „Warstwy społeczeństwa według płci i wieku”:

Różnice miedzy kobietą a mężczyzną:

• Hermafrodyta - osoba z organami zarówno męskimi jak i żeńskimi.

• Iorzędne cechy płciowe - narządy płciowe konieczne do reprodukcji,

• IIgorzędowe narządy płciowe - wyróżniki fizyczne, nie są bezpośrednio związane z reprodukcją ( owłosienie).

• Margaret Mead 1935 - badania 3ch społeczeństw w Nowej Gwineji:

• Plemie Arapesh - k i m uczuciowi, pozbawieni agresji,

• Plemie Mundugumor - łowcy i kanibale, k i m byli samolubni, agresywni i niewrażliwi na potrzeby innych,

• Plemie Thambuli - istniały różnice między zachowaniami k i m, k nie nosiły ozdób, były dominujące i nie okazywały uczuć, m ulegli, uczuciowi, troszczyli się o dzieci i lubili plotkować.

• Seksizm - pogląd, iż 1na płeć (zwykle żeńska) jest gorsza do 2giej.

• Gerontologia społeczna - bada społeczne aspekty starzenia się.

• Teoria aktywności (substytucji) - kładzie nacisk na znaczenie aktywności społecznej dla satysfakcji osobistej i poczucia tożsamości ludzi starych.

Rozdział XIII - „Rodzina”:

Rodzina:

• Rodzina nuklearna - 2 osoby dorosłe przeciwnej płci i ich dzieci/adopcja.

• „Sanwich generation” - pokolenie kanapkowe, osoby dojrzałe, które tkwią (jak plaster szynki w kanapce) między wymaganiami dorastających dzieci i starzejących się rodziców.

• Rodzina poligamiczna - związanie kilku rodzin nuklearnych:

• Poliandria - kobieta ma paru mężów,

• Poligynia - mąż ma wiele żon.

• Egzogamia - wskazuje osoby, z którymi nie możemy tworzyć rodziny: związki kazirodcze,

• Endogamia - wskazuje osoby, z którymi możemy tworzyć rodziny: ta sama rasa, wyznanie, wykształcenie.

• Pochodzenie nieunilinearne:

• Pochodzenie bilateralne - umożliwia ustalenie pochodzenia wg przodków płci męskiej i żeńskiej zarówno po stronie ojca jak i matki,

• Pochodzenie podwójne - jest prosta kombinacją liniową pochodzenia matrylinearnego i matrylinearnego, ustalenie pochodzenia - mężczyźni od strony ojca i kobiety od strony matki.

• Matryjarchat /patryjarchat ; egalitaryzm - równowaga w zakresie władzy.

Rozdział XV - „Religia”:

Religie:

• Animizm - przekonanie o działalności duchów w świecie; Afryka.

• Teizm - wiara w istnienie bogów, którzy nad nami czuwają.

• Politeizm - wielu bogów,

• Monoteizm - jeden Bóg; Judaizm, Chrześcijaństwo, Islam.

• Idealizm transcendentalny - opiera się na uświęconych zasadach myślenia i działania; Buddyzm.

• Funkcje religii: spójność społeczeństwa, nadanie sensu życiu, kontrola społeczeństwa, wsparcie psychiczne.

• Funkcjonalne równoważniki religii - zjawiska, które mają taki sam skutek jak religia i mogą ja zastępować.

• Marks 1848 - „religia jest opium dla ludu”.

• Kwefy - w islamskich krajach chusty zasłaniająca włosy i twarz kobiety.

• Religie świata wg wielkości:

• Chrześcijaństwo, islam - Koran, Mahomet VII w.p.n.e.

• Hinduizm- dharma =siła moralna, karma = duchowy rozwój człowieka,

• Buddyzm - Siddhart Gautama - Budda VI w.p.n.e.,8raka ścieżka szlachetności: wiara, postanowienie, mowa, czyn, życie, dążenie, pamiętanie i zagłębianie się.

• Konfucjanizm - Konfucjusz V w.p.n.e., żen (humanitarność) - nakaz.

• Judaizm - Żydzi, biblia, koszerne potrawy.

Rozdział XXII - „Zachowania zbiorowe i ruchy społeczne”:

Zachowania zbiorowe:

• Zachowania zbiorowe - spontaniczne i krótkotrwałe działania społeczne stosunkowo dużej liczby ludzi znajdujących się w niejasnej sytuacji.

• Tłum - czasowe, spontaniczne i niezorganizowane zgromadzenie jednostek:

• Tłum przypadkowy - przyciągające wzrok wydarzenie, wypadek, ale jednostki nie dążą do interakcji.

• Tłum konwencjonalny - jednostki zebrały się w określonym celu, słuchacze wykładów, mają wspólny cel ale osiągają go jako jednostki.

• Tłum ekspresywny - z powodu wydarzeń o ładunku emocjonalnym, Woodstock 1969, słabo zorganizowany, poziom emocji jest nieakceptowany w normalnych okolicznościach.

• Tłum aktywny - zgromadzenie podekscytowanych jednostek, których emocje najczęściej znajdują ujście w działaniu niszczycielskim i przemocy, mecze piłkarskie - pseudo kibice, samosądy.

• Tłum protestujący - tłum zorganizowany dobrze jak konwencjonalny ale działa destrukcyjnie jak tłum aktywny, McPhail i Wohlstein (1983) akty przemocy podczas zebrań pracowniczych.

• Teorie zarażenia się (Le Bon, 1960) - jednostka traci w tłumie własną tożsamość i ogląd sytuacji, działa jak cząstka „umysłu zbiorowego”.

• Teorie konwergencji - podejście psychologiczne, zachowania tłumu jako aktywność podobnie myślących jednostek.

• Teoria wyłaniania się norm - zachowania tłumu wyjaśniają normy społeczne, które powstają w wyniku interakcji między uczestnikami wydarzenia.

• Plotka - nieformalnie rozpowszechniana, nie potwierdzona informacja pochodząca z anonimowego źródła.

• Chwilowe wzory zachowania (frazes):

• „Szał” (fad) - forma zachowania jakiej poddaje się duża liczba ludzi w stosunkowo krótkim czasie, taniec disco, kostka Rubika.

• Moda - styl zachowania/wyglądu, popularny dłużej niż „szał”, jest wytworem nacisku współczesnego społeczeństwa na zmiany.

• Panika - bezładna ucieczka przed rzeczywistym lub domniemanym zagrożeniem.

• Histeria masowa - szybkie rozprzestrzenianie strachu - Czarownice.

• Ruchy społeczne - zgromadzenie 1nostek zorganizowanych w celu poparcia lub przeciwstawienia się zmianom kulturowym lub społecznym.

• 4 fazy funkcjonowania ruchów społecznych: powstanie, zjednoczenie, biurokracja, schyłek.

• Teoria upośledzenia (deprywacji) - ruch społeczny powstaje, gdy stosunkowo duża liczba jednostek czuje się pozbawiona tego, co uważa za niezbędne dla swojego szczęścia.

• Teoria napięcia strukturalnego Smelsera (1962) - o narastaniu ruchu społecznego decyduje 6 czynników:

• Gotowość strukturalna, napięcie strukturalne, tworzenie i rozpowszechnianie informacji wyjaśniających, czynniki inicjujące, mobilizacja do działania, brak kontroli społecznej.

• Teoria mobilizacji zasobów - ruchy społeczne powstają, gdy zasoby potrzebne do powstania takich ruchów są dostępne: pieniądze, ludzie…