Dlaczego "Chłopom" Reymonta przyznano literacką Nagrodę Nobla ?
Prawdę mówiąc, odpowiedŸ na to pytanie mogłaby zapełnić odrębną książkę. Nie sposób tu wyliczyć wszystkich walorów dzieła ani też wyłuszczyć dokładnie kryteriów, jakie stawia komisja przydzielając tę słynną nagrodę. Jedno jest pewne: dzieło musi być uniwesralne, musi dotyczyć spraw ogólnoludzkich, podejmować temat ponadnarodowy, omawiać wartoœci ponadczasowe. I ten warunek dzieło Reymonta, zwane epopeją chłopską, spełnia nie tylko w skali narodowej-lecz nawet w skali œwiatowej. Podejmuje bowiem problematykę społecznoœci chłopskiej, prezentuje całokształt uniwersalnej, "zawieszonej" w czasie wsi, obrazuje mentalnoœć chłopa-nie tylko polskiego. Obraz ten jest wielobarwny, jest wielostronny i prawdziwy. Prezentuje nie tylko nędzę wieœniaków lecz cały przekrój zhierarchizowanej społecznoœci-od bogatych gospodarzy po biedotę w rodzju Kuby. Uniwesalne jest także przywiązanie chłopa do ziemi-cenniejszej niż pieniądze-ziemi ojców,ziemi, króra sama w sobie jest wartoœcią, tradycją i miłoœcią człowieka, który na niej urodził się, wychował pracuje i umiera. Niezmienny jest związek człowieka z przyrodą-odwieczna zależnoœć, wręcz zespolenie tak wspaniale wyeksponowane w "Chłopach". Lecz temat folwarku wsi i chłopa to jeszcze nie wszystko. Zauważamy, że Reymont tworzy w powieœci suwerenne państewko ludzi: jest tu władca i jego młoda żona, jest książę zabiegający się o sukcesję tronu i o przychylnoœć młodej królowej, jest tu odwieczna, erotyczna skłonnoœć młodych ku sobie, zazdroœć wiernej żony i zazdroœć starego męża-czyli zasób uczuć, zachowań i procesów od wieków przeœladujących człowieka, przypisanych mu i definiujących jego człowieczeństwo. Były one w mitach greckich, w Biblii, w literaturze wszystkich epok. Powracają w "Chłopach" Reymonta-tym jaskrawiej widoczne, że zarysowane w uniwersalnym, bez czasu i bez przynależnoœci-państewku. Dopiero w takiej sytuacji widać prawdę o psychice człowieka-o sile namiętnoœci i tradycji w jego życiu. Mówiąc o wartoœciach utworu, należy jeszcze zaznaczyć artyzm kompozycji dzieła. Œwietna stylizacja języka, złożonoœć gatunkowa, mitologizacja i bogactwo œwiata przedstawionego-od opisu przyrody po stroje, obrzędy i rekwizyty składające się na obraz wsi-wszystko to sprawia, że przyznanie Nagrody Nobla Reymontowi, nie wydaje się dziwne.