Fonetyczne rodki stylistyczne.

FONETYKA - dziedzina nauki o jzyku zajmujca si

badaniem cech artykulacyjno - artystycznych gosek

czyli warstw brzmieniow jzyka.

ONOMATOPEJA - (grec. onomatopiia - tworzenie nazw).

Polega na naladowaniu dwików naturalnych za po-

moc wyrazów, których brzmienie jest zblione do

tych dwików. W ten sposób powstao wiele nazw

gosów, odgosów, nazwy czynnoci ich wydawania, a

take wiele nazw zwierzt (np. kukuka).

ALITERACJA - polega na rozpoczynaniu dwóch lub wi-

kszej iloci wyrazów w cigu od tych samych gosek,

ale ju nie w celu naladowania gosów przyrody,

lecz dla ekspresji polegajcej na utrzymaniu tonac-

ji muzycznej utworu w obrbie dwików jednorod-

nych. Obszar tekstu objty tym chwytem moe by

wikszy lub mniejszy od paru sów. Funkcja: zabawa

poetycka, popis kunsztu sownego, wykazanie wyso-

kiego opanowania tworzywa jzykowego.

HARMONIA GOSKOWA ("Wart paac Paca a Pac paaca")

- przysowie zorganizowane na zasadzie aliteracji,

ale waniejszym zabiegiem jest wprowadzenie tylko

jednej samogoski "a" jako elementu sylabotwórcze-

go. Funkcja: wydobycie ekspresji, czynnik wspóor-

ganizujcy wers.

SEGMENTACJA TEKSTU - podzia na mniejsze lub wi-

ksze czstki. Suy jej:

- AKCENT - funkcja: sygnalizowanie granicy wyra-

zów, uporzdkowanie stosunku sylab akcentowanych i

nieakcentowanych; TRANSAKCENTACJA - przeniesienie

akcentu z sylaby, która powinna by akcentowana na

nieakcentowan.

- INTONACJA

Fleksyjne rodki stylistyczne.

FLEKSJA - odmiana wyrazów, zespó form sucych do

oznaczenia relacji stosunków midzy wyrazami w zda-

niach.

ARCHAIZACJA TEKSTU - wprowadzenie do utworu lite-

rackiego archaizmów jako czynnika stylizacji histo-

rycznej przywoujcej normy mowy waciwe dla mi-

nionych faz ewolucji jzyka. Archaizacja moe obej-

mowa wszystkie warstwy jzyka:

- ARCHAIZM FONETYCZNY np. sierce (serce)

- ARCHAIZM SOWOTWÓRCZY np. zbrodzie (zbrodniarz)

- ARCHAIZM LEKSYKALNY np. kmie.

- ARCHAIZMY SEMANTYCZNE (ZNACZENIOWE) - np. "wie-

dzie" w znaczeniu "zna"

Zastosowanie: odtworzenie kolorytu przedstawionej

epoki, uwzniolenie stylu utworu, cele parodystycz-

ne.

UYCIE FORM NIEOSOBOWYCH (RZECZOWYCH) ZAMIAST OSO-

BOWYCH, np. chopy, pany.

ZASTOSOWANIE CZASU TERANIEJSZEGO ZAMIAST PRZESZE-

GO, np. w opisie bitew.

ZASTOSOWANIE FORM STRONY CZYNNEJ LUB BIERNEJ w za-

lenoci od tego, co chcemy uwypukli: STRONA CZYN-

NA - podkrelamy wykonawc czynnoci, STRONA BIERNA

- wysuwamy na plan pierwszy przedmiot czynnoci.

KATEGORIA RODZAJU jest elementem charakteryzujcym

region lub rodowisko (niektóre wyrazy wystpuj w

formach obocznych, np. klusek - kluska, pomaracz -

pomaracza; stosowane wiadomie mog by elementem

stylizacji regionalnej). Rónice rodzajowe mog

uzyska duy adunek emocjonalny w formach zdrob-

niaych np. mój liczny córu, Bolko, Kuba, Wituch-

na - tworzenie imion mskich przyrostkami nijakimi

lub eskimi; czsto kobiety okrela si nazwami

mczyzn, zmiana rodzaju czsto zabarwia pobali-

woci, lekcewaeniem.

KATEGORIA LICZBY - zmiana liczby pojedynczej na

mnog jest szczególnym przypadkiem ogarniania

(SYNEKDOCHA) np. bruk zamiast ulice

ZASTOSOWANIE FLEKSYJNYCH RODKÓW STYLISTYCZNYCH:

element stylizacji tekstu literackiego, wywouje

zabarwienie emocjonalne, wprowadza okrelony nas-

trój, nadaje tempo, dynamik lub wprowadza spokój,

stateczno.

Leksykalne rodki stylistyczne.

METAFORA - pochodzi z jzyka greckiego, oznacza

przeniesienie znaczenia. Jako rodek artystyczny

tym róni si od przenoni jzyka potocznego (np.

gwiazdy mrugaj), e nie ma charakteru szablonowe-

go, nie jest utarta i powszechnie uywana.

ANIMIZACJA - polega na przenoszeniu cech przyrody

ywej na przedmioty martwe.

PERSONIFIKACJA (UOSOBIENIE) - jest szczególnym

przypadkiem animizacji i polega na przypisywaniu

cech i czynnoci ludzkich zwierztom, rolinom,

przedmiotom martwym i zjawiskom.

PERSONIFIKACJA CAKOWITA - przenonia, w której pi-

sarz przypisuje przedmiotom lub zjawiskom cechy

ludzkie w ten sposób, jakby tworzy z nich zachowu-

jce si i czujce jak czowiek rzeczy.

ALEGORIA - personifikacja majca charakter rozbudo-

wanego obrazu, przedstawiajca najczciej pod ró-

nymi postaciami (np. zwierzt, rolin, przedmiotów)

stosunki ludzkie.

METONIMA (ZAMIENNIA) - polega na zastpieniu wa-

ciwego wyrazu jakim innym, bdcym z tamtym w ja-

kim bliskim zwizku, np. lubi czyta Prusa (zam.

dziea Prusa)

PERYFRAZA (OMÓWIENIE) - autor chcc podkreli ja-

k cech przedmiotu, czynno lub zjawisko, za-

miast uy waciwej nazwy przedmiotu wymienia,

czyli omawia jego cech, czynno lub zwizane z

nim zjawisko.

EUFEMIZMY - zamiast nazwa rzeczy po imieniu wyra-

amy si delikatniej, ogldniej, wyraamy t sam

tre w sposób delikatniejszy.

PORÓWNANIE - jest poczeniem wyrazowym, którego

czony czy tzw. spójnik albo przysówek porów-

nawczy. Rozróniamy PORÓWNANIA ZWYKE wystpujce

jako utarte wyraenia lub zwroty i PORÓWNANIA POE-

TYCKIE majce charakter oryginalny.

EPITETY s okreleniami rzeczownika uwydatniajcymi

charakterystyczne cechy przedmiotów. Epitetem moe

by rzeczownik, przymiotnik lub imiesów. Epitety

mog mie charakter ZWYKY lub PRZENONY

INWERSJA - szyk przestawny wyrazów.