Untitled

Zegar sloneczny (gnomon) to najstarszy zegar, znany od starozytnosci. Zegar wskazuje kierunek z jakiego swieci slonce, i jest wyskalowany w godzinach. Wyjatkiem sa zegary przenosne (kieszonkowe) mierzace wysokosc slonca nad horyzontem.

Wskazówka stacjonarnego zegara slonecznego jest wymierzona w Gwiazde Polarna (a scislej w biegun pólnocny nieba), dlatego pod róznymi szerokosciami geograficznymi tworzy rózny kat w stosunku do poziomu. Dzieki temu zegar wskazuje dokladny czas niezaleznie od pory roku. Odleglosci katowe pomiedzy godzinami na tarczy zegara nie sa jednakowe, aczkolwiek godzina 12 skierowana jest na pólnoc, a godziny 6 i 18 odpowiednio na zachód i wschód. Polozenie godzin posrednich wyznacza sie odmierzajac katy przyjmujac jako os wskazówke, a nie jak w tradycyjnym zegarze os pionowa (stad drobne róznice).

Zegar sloneczny wskazuje czas sloneczny, ale jest mozliwe odpowiednie wyskalowanie tarczy tak, by wskazywal czas urzedowy.

Zegar sloneczny rozpowszechnil sie w latach 604-606 po wydaniu przez papieza Sabinianusa nakazu umieszczania zegarów slonecznych na kazdym kosciele. W Polsce za najstarsze uwazane sa dwie tarcze zegarów slonecznych umieszczone na skarpie kosciola w Strózyskach.

Cien jest najkrótszy, kiedy Slonce stoi najwyzej, najdluzszy zas - o wschodzie i zachodzie Slonca. Uwazni obserwatorzy stwierdzili równiez, ze cienie o równej dlugosci pojawiaja sie kazdorazowo przed najwyzszym stanem Slonca i po nim. Jesli na wspólsrodkowych okregach polaczy sie cienie równej dlugosci, a uzyskane odcinki i otrzymane w ten sposób punkty polaczy, to otrzyma sie linie poludnika. Ze schematów takich powstal oznakowany zegar sloneczny oraz róza wiatrów.

Jak zrobic swój zegar sloneczny? Zaczac nalezy od preta czy innego kijka, który wbijamy np. w ziemie. Aby mozliwe stalo sie okreslenie godziny, wystarczy nakreslic wokól podstawy preta kolo podzielone na 24 czesci. Rozpoczynamy od cienia wyznaczanego w poludnie. Na lewo wyznaczamy godziny malejace, w prawo zas rosnace.