- ŻYWIENIE OSÓB STARSZYCH -

Osoba w wieku starszym:

- wiek kalendarzowy (chronologiczny):

- wiek biologiczny:

określa ogólną sprawność i żywotność organizmu zmniejszającą się w II połowie życia równolegle do postępu wieku kalendarzowego

Wiek biologiczny zależy od:

- czynników genetycznych

- klimatu

- trybu życia

- sposobu odżywiania

Sposób żywienia- ma istotny wpływ na starzenie biologiczne tj. zmiany fizjologiczne i patologiczne w wieku podeszłym.

Zmiany fizjologiczne i patologiczne w wieku podeszłym:

Zmniejsza się:

- aktywność fizyczna

- siła mięśni

- praca narządów wewnętrznych

Konsekwencją tego jest:

- zmniejszenie przemiany materii

- zmniejszenie przewodzenia bodźców nerwowych (śr. o 10-15%)

- upośledzenie czynności nerek

- zmniejszenie pojemności oddechowej płuc

Zmiana składu ciała:

- wzrost tłuszczu ustrojowego z ok. 20% w wieku 25 lat do ok. 36% w wieku 70 lat

- spadek masy tkanki aktywnej, głównie mięśniowej

- spadek ilości składników mineralnych w ustroju z ok. 6% u ludzi młodych do ok. 4% u ludzi w wieku podeszłym (demineralizacja ukł. kostnego)

Zmiany w układzie pokarmowym:

- ograniczenia w odczuwaniu smaku i zapachu -> utrata apetytu

- ograniczenia w żuciu i rozdrabnianiu pokarmów -> zaburzenia w trawieniu i wchłanianiu, ograniczenie w spożyciu niektórych trudno rozdrabnianych wartościowych produktów spożywczych

- zmniejszenie wydzielania śliny (spadek enzymów trawiennych) przez gruczoły ślinowe

- zmiany zanikowe błon śluzowych, gruczołów wydzielniczych oraz mięśniówki przewodu pokarmowego

- ograniczenie czynności motorycznej przewodu pokarmowego

- zwolnienie ruchów perystaltycznych (zaleganie treści żołądka i zaparcia)

- zmiany w wątrobie i ukł. żółciowym oraz w trzustce (ograniczenie wydzielania m.in. żółci, insuliny)

Specyficzne problemy żywieniowe w starszym wieku:

- wzrost w stosunku do zaleceń spożycia energii z tłuszczów, głównie pochodzenia zwierzęcego oraz z cukrów prostych

- wzrost spożycia mięsa i jego przetworów

- spadek spożycia produktów skrobiowych oraz zawierających większe ilości błonnika

- spadek spożycia warzyw i owoców

- brak pełnej sprawności fizycznej

- samotność, częste depresje i zaburzenia ukł. nerwowego

- nadmierne w stosunku do potrzeb stosowanie leków

- długotrwałe stosowanie specjalnych diet leczniczych

- palenie papierosów i picie alkoholu

- ograniczenia środków finansowych przeznaczonych na żywność

Zapotrzebowanie na energię i skł. odżywcze:

Energia:

Ok. 1,5 x PPM (BMI)= 20- 25

Udział energii z:

Węglowodanów: 55- 60%

Tłuszczów: 15- 30%

Białek: 12- 15%

Białko:

- nie mniej niż 0,75g./kg. m.c./ dobę

- do 1,5g./ kg. m.c./ dobę

- min. 1g./ kg. m.c./ dobę w tym 50% białka pełnowartościowego

Tłuszcze:

- spożycie NNKT min. 4% energii

- stosunek NNKT n-6 do n-3 powinien wynosić 5:1

- ograniczają nadmierną zawartość lipidów w surowicy krwi

- ograniczają agregację płytek krwi

- ułatwiają przepływ przez naczynia krwionośne

- obniżają ciśnienie tętnicze

Węglowodany:

- powinny być spożywane głównie w formie cukrów złożonych, ograniczenie do 10% energii z cukrów prostych- błonnik w ilości ok. 25- 30g./ dobę

Witaminy:

- regulacja procesami metabolicznymi

- wzrost zapotrzebowania na wit. D (spożycie produktów wzbogaconych w wit. D

tj. niektórych rodzajów mleka i margaryn, jak również suplementacja)

- wzrost zapotrzebowania na wit. B6 (udział w przemianach NNKT i białek oraz hamowania tej witaminy przez wiele leków)

- wzrost zapotrzebowania na wit. B2 i B12

- wzrost zapotrzebowania na wit. C, E, A i beta- karoten (chronią przed nadmiarem wolnych rodników)

Składniki mineralne:

- spożycie ich jest zbliżone do zaleceń dla osób w średnim wieku, wyj. stanowi Fe u kobiet, na które zapotrzebowanie po okresie przekwitania znacznie maleje

- zaleca się ograniczyć spożywanie większych ilości tłuszczu i cukru, które zawierają bardzo mało lub wcale składników mineralnych

- zaleca się uzupełnianie składników mineralnych poprzez stosowanie dużych ilości środków farmaceutycznych pod kontrolą specjalisty

Płyny:

- zaleca się spożycie dodatkowych ilości płynów- nawet wówczas, gdy nie odczuwają pragnienia

Ogólne zasady żywienia:

1/ Urozmaicać dietę poprzez spożywanie różnorodnych produktów, szczególnie o dużej wartości odżywczej, np. przetworów mlecznych z odtłuszczonego mleka, chudego mięsa, drobiu, wędlin, ryb i jeśli nie ma przeciwwskazań przetworów zbożowych z pełnego ziarna, ciemnego pieczywa pszennego.

2/ Ograniczać spożycie cukru oraz tłuszczów pochodzenia zwierzęcego (masło, smalec).

Do smarowania pieczywa używać miękkich margaryn, zawierających dużo NNKT, a do krótkiego smażenia- olejów roślinnych.

3/ Unikać spożywania potraw i produktów trudnostrawnych np. potraw długo smażonych, bigosu, grzybów.

4/ Codziennie spożywać warzywa i owoce w miarę możliwości w stanie surowym.

5/ Unikać spożywania większej ilości soli i ostrych przypraw.

6/ Spożywać regularnie posiłki o mniejszej objętości, ale częściej oraz unikać przejadania się i nie dopuszczać do nadwagi.

7/ Ograniczać spożywanie alkoholu.

8/ Pić płyny niegazowane.

9/ Prowadzić aktywny tryb życia.

10/ Znajdować przyjemność w jedzeniu.

Produkty spożywcze powinny uwzględniać takie cechy jak:

- ograniczona ilość tłuszczów i cukrów prostych np. odtłuszczone mleko, sery chude

- zwiększona gęstość odżywcza w odniesieniu do białka, Ca, Fe, wit. D i C np. przetwory mleczne z dodatkiem owoców, przetwory mięsne, drobiowe, rybne z dodatkiem warzyw

- wyraźny smak, barwa, zapach