Rozpoznawanie minerałów na podstawie ich cech fizycznych

Temat: Rozpoznawanie minerałów na podstawie ich cech fizycznych

Dla identyfikacji minerałów konieczne jest określenie następujących

cech fizycznych: połysk, barwa,

rysa, twardość, łupliwość lub przełam, pokrój lub postać skupienia.

Połysk - zdolność i charakter odbicia światła od powierzchni minerału;

może być metaliczny, półmetaliczny lub

zwyczajny (szklisty, tłusty, perłowy itp.).

Barwa- wyróżniamy minerały :

. bezbarwne - nie wykazują absorpcji światła

. barwne - pochłaniają ściśle określoną część widma światła widzialnego

. zabarwione - barwa związana z obecnością domieszek substancji obcych

lub przemieszczeń

strukturalnych

Rysa- oznacza barwę sproszkowanego minerału (minerał pocieramy o

płytkę porcelanową)

Twardość - opór jaki Stawia minerał sile mechanicznej usiłującej go

zarysować.

Określanie twardości minerałów polega na wzajemnym zarysowaniu

minerału badanego i wzorcowego ze skali Mohsa. Skala obejmuje 10

minerałów w kolejności od l (najmniej twardy) do

10 (najtwardszy):

1. talk

2. gips

3. kalcyt

4. fluoryt

5. apatyt

6. ortoklaz

7. kwarc

8. topaz

9. korund

lO.diament

Łupliwość - zdolność niektórych minerałów do podziału lub pękania

pod wpływem uderzenia lub nacisku

wzdłuż równoległych gładkich płaszczyzn,

Wyróżniamy łupliwość doskonałą, dokładną, wyraźną, niewyraźną.

Łupliwość może być jedno-, dwu-, lub trój kierunkowa.

Przełam - minerały nie wykazujące łupliwości w danym kierunku pękają

przy uderzeniu wzdłuż nierównych

powierzchni dając przełam. Przełam może być nierówny, muszlowy ,

zadziorowy , haczykowaty, ziemisty i in.

Pokrój - forma wykształcenia geometrycznego kryształu, postać

Zewnętrzna Wyróżniamy pokroje: izometryczne, slupkowe, pręcikowe,

blaszkowe, tabliczkowe itp.

Skupienia krystaliczne - minerały rzadko występują w postaci

pojedynczych kryształów, częściej tworzą skupienia: ziarniste,

sferolityczne, nerkowate, konkrecje, oolity itp.

Temat:Rozpoznawanie skał magmowych

Skały magmowe są produktem zastygania stopu krzemianowego.

W zależności od miejsca zastygania tego stopu, wyróżniamy skały:

. głębinowe (płutoniczne) - skała stygnie w głębi skorupy ziemskiej,

.wyłewne (wulkaniczne) - gwałtowne zastyganie na powierzchni,

. żyłowe -zastyga w warunkach pośrednich.

W wyniku odmiennych warunków jakie panują podczas zastygania

magmy, skały rómią się między

sobą strukturą i teksturą.

Struktura- wykształcenie składników krystalicznych w skale, ich

wielkość i kształt

Makroskopowo najczęściej stosuje się podział struktur ze względu na

wielkość składników:

1. jawnokrystaliczna (fenerokrystaliczna) - wszystkie składniki można

wyróżnić makroskopowo

a) równoziarnista - kryształy w przybliżeniu jednakowej wielkości,

.gruboziarnista - conajmniej 5 mm

.średnioziarniSta - 2-5 mm

.drobnoziarniSta - mniejsza od 2 mm

b) nierównoziarniSta

2. afanitowa (niewidocznokrystaliczna) - makroskopowo kryształki nie

są dostrzegalne natomiast pod

mikroskopem można stwierdzić obecność drobnych kryształków i/lub

szkliwa.

3. porfirowa - widoczne makroskopowo kryształy zwane prakryształami,

rozrzucone w masie o

strukturze afanitowej, zwanej ciastem skalnym

Tekstura- rozmieszczenie składników w skale sposób wypełnienia przez

nie przestrzeni.

Zależnie od stopnia ułożenia minerałów wyróżniamy:

.teksturę bezładną - składniki mineralne są nieuporządkowane,

.teksturę kierunkową - ułożenie składników wykazuje regularność.

Pod względem wypełnienia przestrzeni skalnej wyróżniamy:

.teksturę zbitą (: - przestrzeń wypełniona w sposób zwięzły, lity

.teksturę porowatą - w skale znajdują się wolne przestrzenie

Z uwagi na chemizm skały magmowe podzielono, biorąc jako kryterium

zawartość SiO2 :

.skały kwaśne, zawierające ponad 65% Si02

.skaly obojętne, zawierające52-65% Si02

.skały zasadowe, zawierające 40-52% Si02

.skaly ultrazasadowe, zawierające mniej niż 40% Si02

Przy makroskopowym oznaczaniu skał stwierdzono, że skały bogate w

Si02 (skały kwaśne) posiadają

zwykle barwy jasne, skały ubogie w SiO2 (skały ultrazasadowe i zasadowe)

- barwy ciemne, natomiast skały

obojętne -barwy szare.

Obecnie obowiązuje systematyka skał magmowych zalecana przez

Międzynarodową Unię Nauk

Geołogicznych (patrz literatura). Ze względów praktycznych na

ćwiczeniach będzie wykorzystywana

uprosZczona klasyfikacja ujęta w zeStawieniu tabelarycznym.

Podstawą makroskopowego oznaczenia skał magmowych jest określenie

ich cech charakterystycznych,

które pozwolą umieścić skałę w przyjętym systemie klasyfikacyjnym.

Do tych cech należą:

1.Barwa

2 . Struktura

3.Tekstura

4.Skład mineralny

Opis niektórych skał magmowych - surowców Polski.

Granit Strzelina: barwa szara, struktura drobnoziarnista, tekstura

bezładna, skład mineralny: szary kwarc,

jasnoszre skalenie, biotyt.

Granit Strzegomia: szry, średnioziarnisty, tekstura bezładna, skład

mineralny: kwarc, plagiklazy, skaleń

potasowy , biotyt, hornblenda.

Granit Karkonoszy: barwa różowa, struktura średnio- do

gruboziarnistej, skład mineralny:cechą

charakterystyczną są duże różowe kryształy mikroklinu często

otoczone obwódką oligoklazową.

drobnoziarniste tło zbudowane z szarych skaleni, kwarcu i biotytu.

Gabro Nowej Rudy: barwa jasnoszara, struktura gruboziarnista,

skład mineralny: plagioklazy (labrador -

bytownit), diallag, lokalnie gabra te przechodzą w gabra oliwinowe,

anortozyty i piroksenity .

Noryty intruzji suwalskiej: noryt to odmiana gabra, gdzie obok

plagioklazu występuje piroksen rombowy;

barwa ciemnoszara, struktura średnio- i gruboziarnista, skład

mineralny: anortyt (do 65%), pirokseny

rombowe (głównie hipersten), magnetyt tytanonośny, ilmenit,

minerały towarzyszące to pirotyn,

chalkopiryt, pentlandyt i piryt.

Bazalty dołnośląskie: struktu afanitowa (rzadziej porfirowa),

tekstura bezładna, . zwykle zbita rzadziej

pęcherzykowata, często mają podzielność słupową, tworzą pokrywy

lawawe komory wulkaniczne i żyły.

Granity są stosowane do produkcji: kamienia budowlanego (płyty

okładzinowe, schodowe, chodnikowe),

kamienia drogowego (kostka, krawężniki, słupki\ tłuczeń) i kruszywa

budowlanego.

Bazalty są stosowane w budownictwie komunikacyjnym, lądowym

i wodnym jako tłuczeń i materiał

podkładowy . Ponadto bazalt jest surowcem do produkcji wełny

mineralnej jak również stosowany jest w petrurgii (hutnictwo skalne).

Noryty stanowią podstawową rudę żelazo-tytanową w złożu Krzemianka

koło Suwałk.