PODSTAWOWE POJĘCIA I WIELKOŚCI STOSOWANE W OCHRONIE RADIOLOGICZNEJ
aktywność
dawka
moc dawki
wskaźniki pochodne określające zagrożenie promieniowaniem jonizującym
AKTYWNOŚĆ (A) - definicja
A= - dN/dt
dN- liczba przemian jądrowych zachodzących w źródle promieniotwórczym
dt- czas
AKTYWNOŚĆ- jednostki (SI)
Bq (bekerel)
1 Bq= 1s-1
1kBq=103 Bq
1MBq=106 Bq
1GBq=109 Bq
AKTYWNOŚĆ- jednostki (SI)
Ci (kiur)
1Ci= 3,7 x 10 10Bq=37GBq
1mCi= 10-3 Ci
1μCi= 10-6 Ci
DAWKA EKSPOZYCYJNA definicja
X= dQ/dm
dQ- ładunek elektryczny jednego znaku
dm- jednostka masy powietrza
DAWKA EKSPOZYCYJNA jednostki
C/kg
R (rentgen)
1R= 2,58 x 10-4 C/kg
DAWKA POCHŁONIĘTA (D)
definicja
D= dE/dm
dE- średnia energia promieniowania jonizującego
dm- jednostka masy
DAWKA POCHŁONIĘTA (D)
jednostki
Gy
1Gy= 1J/kg
rd
1rd= 0,01 Gy= 1 cGy
CZYNNIKI MAJĄCE WPŁYW
NA EFEKT NAPROMIENIANIA ŻYWEGO ORGANIZMU
Dawka pochłonięta.
Rozkład dawki w czasie.
Rodzaj promieniowania
Wiek, płeć, stan zdrowia, wrażliwość osobnicza.
DAWKA RÓWNOWAŻNA (H)
definicja
H= wR x D
wR- współczynnik wagowy promieniowania
D- dawka pochłonięta
Promieniowanie WR
X, γ, β, miony 1
tryt 2
neutrony 5,10,20
protony 5
α, ciężkie jądra 25
DAWKA RÓWNOWAŻNA (H)
jednostki
Sv
rem
1 Sv= 100 remów
MOC
Dawki ekspozycyjnej (dx/dt) A/kg R/h
Dawki pochłoniętej (dd/dt) Gy/s rd/h
Dawki równoważnej (dh/dt) Sv/s rem/h
DAWKA SKUTECZNA (EFEKTYWNA)
definicja
E= Σ WT x HT
WT- współczynnik wagowy narządu lub tkanki
HT- dawka równoważna
Współczynniki wagowe tkanek
skóra, powierzchnia kości |
0,01 |
gruczoły piersiowe, tarczyca, wątroba, przełyk, pęcherz moczowy |
0,05 |
Płuca, żołądek, jelito grube, czerwony szpik |
0,12 |
gonady |
0,2 |
DAWKA SKUTECZNA (EFEKTYWNA)
jednostka- Sv
OCHRONA RADIOLOGICZNA
definicja
całość zagadnień związanych z ochroną ludzi i środowiska przed szkodliwym działaniem promieniowania jonizującego
OCHRONA RADIOLOGICZNA- zasada ALARA ( As Low As Reasonably Achievable)
1. odległość
2. czas
3. osłony
OSŁONY
(stałe, ruchome, osobiste)
α- wystarczy 10 cm warstwa powietrza
β- tworzywa sztuczne, aluminium
γ- Pb, U
Cele ochrony radiologicznej realizuje się poprzez (1):
ograniczenie dostępu do źródeł promieniowania
prowadzenie ewidencji i rozliczania
kontrolę stosowania źródeł i ustalania warunków ich stosowania
kontrolę narażenia ludzi i środowiska
Cele ochrony radiologicznej realizuje się poprzez (2):
kontrolę działalności w warunkach wzmożonego promieniowania od źródeł naturalnych
działania profilaktyczne (ubrania ochronne, aparatura, wentylacja,ograniczenia godzin pracy)
odpowiednie ustawodawstwo
DAWKA GRANICZNA
definicja
to wartość dawki promieniowania jonizującego, wyrażona jako dawka skuteczna lub równoważna dla określonych grup osób, pochodząca od kontrolowanej działalności zawodowej, której poza przypadkami przewidzianymi w ustawie przypadkami NIE WOLNO PRZEKROCZYĆ
Dawka graniczna dla pracowników
wyrażona jako dawka skuteczna wynosi 20 mSv / rok, może być przekroczona w danym roku do wartości 50 mSv, pod warunkiem, że w ciągu kolejnych 5 lat nie przekroczy 100 mSv
Dawka graniczna dla pracowników
wyrażona jako dawka równoważna, wynosi w ciągu roku kalendarzowego
150 mSv dla soczewek oczu
500 mSv dla dłoni, przedramion, stóp i podudzi
Dawka graniczna dla ogółu ludności
wyrażona jako dawka skuteczna, wynosi 1 mSv w ciągu roku kalendarzowego
może być przekroczona, pod warunkiem, że w ciągu 5 lat jej sumaryczna wartość nie przekroczy 5 mSv
Dawka graniczna dla ogółu ludności
wyrażona jako dawka równoważna, wynosi w ciągu roku kalendarzowego
15 mSv dla soczewek oczu
50 mSv dla dłoni, przedramion, stóp i podudzi
LIMIT UŻYTKOWY DAWKI:
ograniczenie przewidywanych dawek indywidualnych w celu optymalizacji pracy z promieniowaniem jonizującym
limit użytkowy < dawka graniczna
PRZYRZĄDY DOZYMETRYCZNE
detektor (gazowy, scyntylacyjny, półprzewodnikowy)
układ pomiarowy
zasilacz do detektora
GAMMA-KAMERA
budowa
kolimator
kryształ scyntylacyjny
układ fotopowielaczy
obwód elektroniczny