WYBRANE DZIAŁY PSYCHOLOGII STOSOWANEJ

PSYCHOLOGIA KLINICZA

Jej przedmiotem jest zaburzone zachowanie człowieka (inaczej zaburzenie czynności ludzkich).

Zaburzone zachowanie uniemożliwia wówczas osiągnięcie założonego celu, dezorganizuje zachowanie, a tym samym utrudnia lub uniemożliwia zaspokajanie potrzeb, rozwiązywanie zadań, przystosowanie się.

Jeżeli interesuje nas zaburzone zachowanie człowieka, to tym samym ważne jest dla nas, jakie są przyczyny, objawy, patomechanizmy i skutki tych zaburzeń, a tym samym jak możemy je leczyć i im zapobiegać. W ten sposób dochodzimy do sformułowania problemów, którymi zajmuje się psychologia kliniczna, a tym samym wyznaczamy jej praktyczne zadania.

PSYCHOLOGIA WYCHOWAWCZA

To dziedzina nauki określana obecnie jako psychologia nauczania i wychowania. Zajmuje się badaniem psychologicznych zagadnień kształcenia (nauczania i uczenia się) oraz wychowania. Bada podstawy psychologiczne nauczania i wychowania człowieka w różnych okresach jego życia. Przedmiotem jej zainteresowania są czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, które wpływają na rozwój umysłowy, uczuciowy i społeczny jednostki.

Nauczanie i wychowanie to oddziaływania równorządne. Różnica między nauczaniem a wychowaniem - polega przede wszystkim na rodzaju zamierzonych skutków tego oddziaływania.

O nauczaniu mówimy wówczas, gdy powstające zmiany dotyczą bezpośrednio szeroko rozumianej sfery poznawczej i wykonaniowej. Wyrażają się one w tym, że jednostka więcej wie i umie. Następuje przyswajanie nowych sprawności, wiadomości, umiejętności, zmieniają się sposoby operowania nimi przez jednostkę. O wychowaniu mówmy wtedy, gdy wpływy, a więc i zmiany, dotyczą sfery emocjonalno-motywacyjnej, systemu wartości. W przypadku wychowania mówi się o oddziaływaniu na osobowość.

PSYCHOLOGIA PRACY

Zajmuje się badaniem procesów i właściwości psychicznych przejawiających się w toku pracy i wpływających na jej wydajność.

Przedmiotem jej zainteresowania są: wydajność pracownika, dobór i rozmieszczenie kadr, szkolenie zawodowe, organizacja pracy, higiena i bezpieczeństwo pracy, doskonalenie metod pracy, stosunki społeczne w zakładzie.

W psychologii pracy wyróżnia się trzy podstawowe działy:

• Przystosowanie pracy do człowieka - polega na stworzeniu warunków pracy (np. wygląd hal fabrycznych, oświetlenie, kolor ścian, organizacja stanowisk) dostosowanych do możliwości psychofizycznych ludzi. Czynniki te oprócz oddziaływania na stan fizyczny, warunkują także funkcjonowanie psychiczne człowieka tj. spostrzeganie, uwagę, myślenie, pamięć, co tym samym przekłada się na wyniki pracy.

• Przystosowanie człowieka do pracy - obejmuje racjonalny dobór kadr, rozmieszczenie, przygotowanie do pracy. Każdy powinien wykonywać taką pracę, która odpowiada jego uzdolnieniem i zainteresowaniom (stąd potrzeba poznania i zdiagnozowania właściwości psychicznych: inteligencji, zręczności, pamięci, zainteresowań i in.).

• Przystosowanie człowieka do pracy z innymi ludźmi - wzajemny stosunek między jednostką a grupą, kierownikami a pracownikami wyrażające się konkretnie we wzajemnym traktowaniu się w płacach, przydziałach czynności, awansach itp., wykorzystywaniu i prześladowaniu (mobbing). Stosunki tego rodzaju wpływają na wytworzenie się określonej atmosfery współpracy.

PSYCHOLOGIA SĄDOWA

Obejmuje - przede wszystkim - problematykę związaną z formułowaniem przez psychologów opinii dla potrzeb organów wymiaru sprawiedliwości. Psychologowie sądowi wykorzystują wiedzę psychologiczną do rozstrzygania określonych problemów w sprawach karnych, cywilnych i rodzinnych. Korzystanie z pomocy psychologów w procesie karnym ma najdłuższą tradycję i dotyczy najczęściej oceny stopnia poczytalności sprawcy (możliwości rozumienia własnych działań i kierowania nimi), oceny wiarygodności zeznań świadków oraz wyjaśniania mechanizmów zachowań aspołecznych u nieletnich sprawców. W sprawach cywilnych psychologowie oceniają najczęściej stan psychiczny określonych osób, od którego zależy ich zdolność samodzielnego stanowienia o sobie, korzystania z praw i ponoszenia odpowiedzialności. Psychologowie również współpracują z sądem w sprawach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, w których przedmiotem opinii jest najczęściej ocena kompetencji opiekunów i ich relacji z dzieckiem.

Działy psychologii sądowej:

• Psychologia kryminalistyczna (psychologiczne charakterystyki sprawców przestępstw ( m.in.. motywacja, cechy osobowości, poziom intelektualny itp..); psychologiczne portrety sprawców przestępstwa (profilowanie); zaburzenia procesu socjalizacji; psychologiczne charakterystyki ofiar przestępstwa (wiktymologia); psychologiczne aspekty zeznań świadków.

• Psychologia penitencjarna (specyfika funkcjonowania zakładu karnego i nieformalnych struktur w nim; programy resocjalizacyjne)

Psychologa sądowego interesuje każda działalność psychologa zmierzająca do rozwiązania problemu leżącego na pograniczu prawa i psychologii.

PSYCHOLOGIA ZDROWIA

Wykorzystuje wiedzę psychologiczną do zagadnień zdrowia, choroby i systemu opieki zdrowotnej. Zajmuje się problemami promocji zdrowia, stylu życia i utrzymania zdrowia, wpływem czynników psychicznych na zdrowie i chorobę, zastosowaniem technik psychoterapeutycznych we wspomaganiu leczenia chorób psychosomatycznych, obejmując wszelkie psychologiczne aspekty związane ze zdrowiem.

Do roli i zadań psychologii zdrowia należą więc:

• Poszukiwanie czynników ważnych dla zdrowia (rozszerzanie badań nad emocjami pozytywnymi, poczuciem kontroli i poczuciem własnej skuteczności; rozwój badań nad zachowaniami zdrowotnymi; kontynuowanie badań nad typologia osobowości i strukturami psychicznymi, które wpływają na zachowanie zdrowia).

• Działania praktyczne na terenie medycyny (praca z pacjentem - diagnostyka, rehabilitacja; praca z personelem medycznym - np. trening antystrsowy, kształtowanie umiejętności interpersonalnych w kontakcie z pacjentem).

• Promocja zdrowia (tworzenie podstaw teoretycznych; psychoedukacja ludności zdrowej).

PSYCHOLOGIA SPORTU

Dział psychologii zajmujący się badaniem, wyjaśnianiem i opisywaniem psychologicznych zjawisk występujących w aspekcie sportowym, a także wykorzystywaniem uzyskanych na tej podstawie teorii, metod i technik w celu poprawy osiągnięć i ogólnego funkcjonowania osób uprawiających sport.

Przedmiotem badań tej dziedziny jest: osobowość i działalność sportowca (siła motywacji sportowca, jego nastawienie do zawodów; cechy psychiczne sportowca, środki i sposoby psychicznego oddziaływania w sporcie); przygotowanie psychiczne sportowca (jego emocje, gotowość mobilizacyjna).

Rola psychologii sportu polega głównie na edukacji zawodników. Praca psychologa sportu opiera się na twórczym rozwiązywaniu problemów i wprowadzaniu wżycie nowych pomysłów. Znaczenie i wartość psychologii sportu mierzone są przede wszystkim jej udziałem w podnoszeniu efektywności działania, czyli uzyskiwania sportowych sukcesów.

PSYCHOLOGIA PROKREACJI

Zajmuje się procesami psychicznymi i zachowaniami ludzi ujawniającymi się w związku z realizowaniem przez nich funkcji prokreacyjnych.

Interesuje się procesami nabywania, realizowania i tracenia zdolności prokreacyjnych.

• Nabywanie zdolności prokreacyjnych związane jest z szeregiem procesów prowadzących do ukształtowania się osobnika płci męskiej lub żeńskiej zdolnego do rozrodu (dojrzewanie płciowe, miesiączkowanie (np. zmiany związane z pokwitaniem, tempo przebiegu, związek między środowiskiem rodzinnym a przebiegiem dojrzewania, znaczenie cyklicznych zmian hormonalnych dla procesów i emocjonalnych, zespół napięcia przedmiesiączkowego i związane z nimi zmiany psychiczne).

• Realizowanie zdolności prokreacyjnych - pociąga za sobą szereg zjawisk i procesów, które związane są z podejmowaniem decyzji o rodzicielstwie, przebiegiem ciąży i porodu oraz okresu poporodowego, a także z zaburzeniami płodności (zagadnienia związane z podejmowaniem decyzji o rodzicielstwie; sterowanie płodnością (wiedza i możliwości zapobiegania ciąży, wybór metod, uwarunkowania decyzji); badania nad przerywaniem ciąży - jej uwarunkowania i konsekwencje; postawy wobec aborcji; przeżycia związane z przebiegiem ciąży, porodu połogu, opieką nad noworodkiem i niemowlęciem (zmiany w ciąży, przystosowanie się i radzenie sobie w sytuacji oczekiwania na narodziny dziecka, tworzenie się więzi pomiędzy rodzicami a dzieckiem, powikłania ciąży i porodu ...); problemy w realizowaniu zamiarów związanych z prokreacją (niepłodność jej przyczyny, następstwa i leczenie).

• Tracenie zdolności prokreacyjnych - podobnie jak ich nabywanie, związane jest z szeregiem procesów biologicznych, jakie zachodzą w organizmie człowieka (badania nad menopauzą i andropauzą (dotyczące np. stereotypów, rodzajów i nasilenia objawów i ich uwarunkowań, następstw, zmian sytuacji życiowej, przedwczesnej menopauzy).

PSYCHOLOGIA WOJSKOWA

Zajmuje się psychologicznymi aspektami człowieka podejmującego aktywność wojskową.

Przykładowa problematyka podejmowana w ramach psychologii wojskowej: Psychologiczne aspekty funkcjonowania systemu obrony narodowej (wojskowa psychologia społeczna); psychologiczna problematyka organizacji i formowania oddziałów wojskowych; psychologiczna problematyka życia w wojsku; psychologiczne podstawy oddziaływania ideologicznego w wojsku; psychologiczne zagadnienie technicznego wyposażenia wojska; psychologia dowódcy i dowodzenia; psychologia walki zbrojnej.

PSYCHOLOGIA RELIGII

To nauka zajmująca się religijnością, czyli rolą religii w życiu człowieka. Jej zadaniem nie jest ocena autentyczności religii czy istnienia Boga, ale obserwacja i analiza jednostki bądź grupy pod kątem zachowań, które wynikają z wiary.

Przedmiotem badań psychologii religii jest struktura, procesy formowania się, miejsce i funkcja motywacyjna religijności w osobowości człowieka. Ten dział psychologii zajmuje się głównie przeżyciowo-przekonaniową strona religii, próbując przy tym szukać zależności pomiędzy sposobem przeżywania religii, a kontekstem religijno-kulturowym jednostki.

Inne działy psychologii stosowanej to np. psychologia sądowa, inżynieryjna, defektologiczna, rehabilitacyjna, organizacji i zarządzania, ekonomiczna, polityczna, ekologiczna, reklamy i inne