Powstawanie i rozwój postawowych potrzeb

• potrzeby fizjologiczne (biologiczne):

• warunki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania

• wrodzone

• w rozwoju zmieniaja się znacznie sposoby ich zaspokajania

• potrzeby psychologiczne (społeczne):

• nabywane w procesie warunkowania emocjonalnego → pierwotnie obojętne bodźce nabierają znaczenia

Potrzeby

1. Potrzeba kontaktu emocjonalnego

• pierwotne doświadczenia afektywne z matką we wczesnym niemowlęctwie → z fizycznych przechodzą w inne formy (mimika, słowa) → z matki na inne osoby, potem na innych ludzi → potrzeba afiliacji, czyli kontaktów z innymi ludźmi i aprobaty z ich strony

• frustracja jej we wczesnym wieku prowadzi do braku umiejętności nawiązywania bliskich relacji z innymi ludźmi, a w późnijeszym wieku do jej nasilenia i zachowań infantylnych

2. Potrzeba zależności emocjonalnej

• wywodzi się od zależności dziecka od rodziców

• podleganie czyjejś opiece i kierownictwu samo w sobie nabiera pozytywnej wartości dla dziecka

• potrzeba doznawania uwagii i pomocy ze strony innych

3. Potrzeba dominacji

• przeciwstawna potrzebie zależności

• o przewadze którejś z nich decyduje wychowanie nadopiekuńcze vs. rygorystyczne

4. Potrzeba agresjii

• napotykanie ograniczeń w realizacji celu

• uszkodzenie lub zniszczenie jakiegoś obiektu

• uruchamiane przez reakcje gniewu czy złości

• rozładowuje napięcie

• jako efekt ostrych kar oraz frustracji potrzeby kontaktu emocjonalnego

• chciaż niektórzy podają jako źródło (frustracje, naśladowanie modeli, wrodzone-hormonalne czynniki, poszukiwanie wrażeń-stymulacji )

5. Potrzeba bezpieczeństwa

• unikanie bodźców wywołujacych lęk

• nasilona hamuje aktywność i rozwój jednostki (przestrogi rodziców nasilają lęk)

Kierunki zmian

1. Rozszerzenie się zakresu środków służących realizacji potrzeb (obiektów gratyfikacji)

2. Soacjalizacja sposobów zaspokajania potrzeb (=różnicowanie sposobów)

3. Wzrastajaca tolerancja na odroczenie zaspokojenia (znaczenie rozwoju poznawczego)

4. Wzrasta aktywnośc dziecka w zaspokajaniu potrzeb (=samodzielność, partnerskie uczestniczenie w wymianie społecznej, przewiduje i wymyśla nowe sposoby zaspokojenia, antycypuje deprywację → koordynacja różnych potrzeb, rezygnuje z potrzeb aktualnych na rzecz zaspokojenia innych w przyszłości, bezkonfliktowa realizacja wielu potrzeb, kształtuje się względnie stała hierarchia potrzeb; z wiekiem wzrasta próg tolerancji dla deprywacji, który jest indywidualnie zróżnicowany).

Konflikty motywacyjne

Sytuacja, gry różne potrzeby popychają człowiek w różnych kierunkach i nie daja się pogodzić.

1. Konflikt dążenie-dążenie (mogą być poważne np. wybór szkoły ale zwykle nie maja znacznych negatywnych następstw emocjonalnych)

2. Konflikt unikanie-unikanie (wybór miedzy dwiema równie przykrymi propozycjami, konflikty takie wywołują napięcie a wystepując często mogą prowadzić do zaburzeń emocjonalnych, może powstać tendencja do unikani akonfliktów poprzez ucieczki, również w chorobę i samobójstwo)

3. Konflikt dążenie-dążenie (gdy jeden obiekt ma dla człowieka poytywną i negatywną wartość, przez co wywołuje ambiwalentne emocje i sprzeczne tendencje, w miarę przybliżania się do obiektu wzrasta jego pozytywna i negatywna wartość, ale negatywna przyrasta szybciej, powoduje to częste wycofanie się z działań w ostatniej chwili i frustracja i niezadowolenie z siebie, dlatego taki konflikt jest badzo niekorzystny dla zdrowia psychicznego).

Wiele konfliktów motywacyjnych jest jednak wynikiem nieprawidłowego rozpoznania sytuacji. W rozwiazaniu niektórych konfliktów można więc pomóc za pomoca oddziaływań wychoawczych, stwarzając warunki do skorygowanie wiedzy o sobie samym i świecie.

Kształtowanie się motywacji związane z poznaniem

• Wzrost kontroli poznawczej nad potrzebami.

• Pojawienie się nowych potrzeb (źródłem są doświadcznia konfrontacji wierzy zawartej w sytemie poznawczym z rzeczywistością).

• Rozbierzności w konfrontacji mogą prowadzić do zaciekawienia lub dysonansu poznawczego

• Zlikwidowanie rozbieżności odbywa się poprzez aktywność poznawczą, która prowadzi do skorygowania posiadanej wiedzy.

• Aktywność ta nabiera pozytywnej wartości emocjonalnej, co staje się podstawą potrzeby poznania.

• Potrzeba poznania przejawia się nie tylko w likwidowaniu rozbieżności ale również w poszukiwaniu nowości, czyli dążeniu do sytuacji, która wywołuje rozbierzność.

• Powstają w ten sposób różne specyficzne zaintereosowania, oznaczjacetendencje do szukania i bogacenia wiedzy w określonych dziedzinach.

• Początkowo zainteresowani te są przypadkowe i krótkotrwałe, w miarę jednak gromadzenia wiedzy w danej dziedzinie, wiedz ta sama staje się motorem dalszego rozwoju zinteresowania: posiadane umiejetności uwrażliwaiją na rozbieżność i nowość w danym zakresie, a zarazem ułatwiają radzenie sobie z nim.

• W miarę rozwoju absrakcyjnego myślenia zainteresowania zaczynają być skierowane na poznanie głębszej natury rzeczy, wykrywanie ogólnych zwiazków i zależności oraz syntetyzowanie wiedzy.

• Podstawą rozwoju potrzeby poznawczej jest indywidualna aktywność dziecka w sytuacjach rozbieżności.

• Znacznenie mają też rozbieżności między tym jak jest a tym jak być powinno, jednak warunkiem do powstania aktywności jest tu pewien optymalny poziom rozbieżności, nie za duży, nie za mały.

• Sytuacje rozwiązywania takich rozbieżności i istnienie programu zmierzającego do tego nazywa się sytuacjami zadaniowymi, dziecko zaczyna być zdolne do wykonywania zadań pod koniec wieku przedszkolnego; początkowo wykonanie zadania jest wzmacnianie zewnetrze, jakąś gratyfikacją. Z czasem jednk wykonanie zadania może stać się autonomicznym celem, znoszacym rozbierzność - mówimy wtedy o motywacji zadaniowej. Warunkiem jej powstania jest istnienie odpowiednio silnych standardów stanu idealnego i uprzedniego doświadczenia.

• Motywacja prospołeczne - u jej podstaw leżą standardy dotyczące tego jak powinni zachowywać się, czuć i wyglądać ludzie.

• Tendencja do postrzymywania poczucia tożsamości i własnej wartości (motywacja uruchamiana przez ksztłtującą się strukturę Ja).

• Potrzeba samorozwoju - zrodzona między rozbieżnością miedzy ja realnym a ja idealnym

• Potrzeba osiagnięć - dązenie do celów o znacznej trudności, przy czym wartość ma samo dojście do celu, czyli sukces.

• W odróznieniu od potrzeb fizjologicznych w miare zaspokajania potrzeb poznawczych nie maleją one a rosną. Zaspokojenie prowadzi nie do redukcji, ale wzrostu wymagań. Wiąże sie to z progresywnymi zmianami w strukturach poznawczych. Zdobywanie wiedzy rodzi nowe, bardziej złozone pytania.

• Ukształtowanie się potrzeb związanych z systemem poznawczym oznacza powstanie autonomicznej, wewnetrznej motywacji rozwojowej, co w znacznym stopniu zmniejsza zależność rozwoju od stymulatorów zewnętrznych.