Zagadnienia egzaminacyjne z instytucji europejskich.

ORGANIZACJE MIĘDZYNARODOWE:

• Pojęcie organizacji międzynarodowej.

• Pojęcie instytucji międzynarodowych.

• Pojęcie instytucji europejskich w szerokim i wąskim znaczeniu

• Pojęcie „instytucji” w Traktacie o Unii Europejskiej (TUE) i Traktacie o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

• Elementy składające się na definicję organizacji międzynarodowej.

• Definicja organizacji międzynarodowej rządowej.

• Pojęcie organizacji międzynarodowej w stanowionym prawie krajowym i międzynarodowym.

• Statut organizacji międzynarodowej i jego cechy szczególne.

• Różne nazwy statutów organizacji międzynarodowych.

• Rodzaje organizacji międzynarodowych.

• Organizacje pozarządowe (cechy charakterystyczne, cele).

• Na czym polega „międzynarodowość” organizacji pozarządowych?

• Organizacje o celach ogólnych a organizacje funkcjonalne.

• Organizacje powszechne a organizacje grupowe (partykularne).

• Organizacje międzyrządowe (koordynacyjne) a organizacje ponadnarodowe.

• Cechy organizacji międzynarodowych o ponadnarodowym charakterze.

• Na czym polega niezależność organów organizacji ponadnarodowej od jej państw członkowskich?

• Prawo stanowione przez organizacje międzynarodowe (uchwały organizacji międzynarodowych).

• Charakter prawny uchwał międzynarodowych organizacji rządowych.

• Konstytucja RP a prawo stanowione przez organizacje międzynarodowe.

• Konstytucja RP a pojęcie organizacji międzynarodowej.

• Prawo stanowione przez organizacje międzynarodowe a prawo polskie.

• Ekstradycja obywateli polskich w myśl postanowień Konstytucji RP, a działalność prawotwórcza organizacji międzynarodowych.

UNIA EUROPEJSKA:

• Geneza Wspólnot Europejskich.

• Unia Zachodnia.

• Europejska Wspólnota Węgla i Stali (powstanie, cele, struktura wewnętrzna).

• Europejska Wspólnota Gospodarcza, Europejska Wspólnota Energii Atomowej (powstanie, cele, struktura wewnętrzna).

• Rozwój Wspólnot w latach 1958-1986 (terytorialny, prawny, instytucjonalny)

• Jednolity Akt Europejski (najważniejsze zmiany dotyczące działalności Wspólnot).

• Traktat z Maastricht i powstanie Unii Europejskiej.

• Charakter i istota Unii Europejskiej po Traktacie z Maastricht.

• „Trzy filary” Unii Europejskiej.

• Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa - cele.

• Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa - akty prawne przyjmowane w jej ramach.

• Współpraca Policyjna i Sądowa w Sprawach Karnych -cele.

• Współpraca Policyjna i Sądowa w Sprawach Karnych - akty prawne przyjmowane w jej ramach.

• Rozwój Unii Europejskiej w latach 1993-2013 (terytorialny, prawny, instytucjonalny).

• Traktat Konstytucyjny (najważniejsze cele).

• Wejście w życie Traktatu z Lizbony - najważniejsze zmiany.

• Na czym polegała tzw. „dekonstytucjonalizacja” Traktatu z Lizbony.

• Struktura Traktatu z Lizbony.

• Charakter prawny Unii Europejskiej po Traktacie z Lizbony.

• Unia Europejska jako podmiot prawa międzynarodowego.

• Co wynika z posiadania przez Unię podmiotowości prawa międzynarodowego? (wyjaśnij pojęcia: ius tractatuum, ius legationis, ius standi).

• Traktat o Unii Europejskiej (TUE) a Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (wzajemne relacje).

• Charakter prawny Karty Praw Podstawowych.

• Stosowania Karty Praw Podstawowych wobec poszczególnych państw członkowskich (tzw. „Protokół brytyjski”).

• Członkostwo w Unii Europejskiej.

• Przystąpienie do Unii Europejskiej (tryb i zasady).

• Zawieszenie niektórych praw wynikających z członkostwa w UE (tryb i zasady). Wykluczenie z UE?

• Wystąpienie z Unii Europejskiej (tryb i zasady).

• Cele Unii Europejskiej.

• Wartości Unii Europejskiej (katalog).

• Co wynika z poszczególnych wartości Unii Europejskiej?

• Tzw. „procedura ostrzegawcza” przewidziana w art. 7 ust. 1 TUE w związku z „istnieniem wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia wartości” UE (tryb i skutki).

• Przestrzeganie praw człowieka przez Unię Europejską (gdzie w Traktatach znajdują się postanowienia zobowiązujące Unię Europejską do przestrzegania praw człowieka?).

• Kompetencje Unii Europejskiej.

• Kategorie kompetencji (art. 2 TFUE).

• Kompetencje wyłączne (art. 3 TFUE).

• Kompetencje dzielone (art. 4 TFUE).

• Kompetencje „wspierające” (art. 6 TFUE).

• Co wynika z zasady przyznania (powierzenia) kompetencji?

• Co wynika z zasady pomocniczności?

• Co wynika z zasady proporcjonalności?.

• Monitorowanie przestrzegania zasad pomocniczości i proporcjonalności (rola parlamentów narodowych - tzw. „procedura żółtych kartek”).

• Obywatelstwo Unii Europejskiej (art. 9 TUE) - charakter prawny.

• Katalog praw obywateli Unii (art. 20-24 TFUE) - na czym polegają poszczególne prawa obywateli UE?

• Zasady demokratyczne Unii (art. 9-12 TUE).

• Gdzie i na jakim poziomie w ramach UE, są reprezentowani jej obywatele?

• Kto (i w jakich organach) reprezentuje państwa członkowskie na poziomie UE?

• Prawo Unii Europejskiej.

• Prawo pierwotne a prawo wtórne (pochodne)

• Pierwotne „prawo pisane”.

• Zakres mocy obowiązującej Karty Praw Podstawowych względem Polski.

• Zasady ogólne prawa (art. 6 ust. 3 TUE).

• Zwyczaj jako źródło prawa UE.

• Katalog aktów prawa wtórnego (pochodnego).

• Rozporządzenie - definicja, cechy szczególne.

• Dyrektywa - definicja, cechy szczególne.

• Decyzja - definicja, cechy szczególne.

• Akty prawodawcze a akty nieprawodawcze (kryteria podziału, konsekwencje z niego wynikające).

• Tryb uchwalania aktów prawodawczych.

• Zwykła procedura prawodawcza (art. 294 TFUE).

• Szczególne (specjalne) procedury prawodawcze.

• Uchwalanie aktów nieprawodawczych.

• Akty nieprawodawcze przyjęte bezpośrednio na podstawie Traktatów.

• Akty nieprawodawcze przyjęte jak akty delegowane.

• Akty nieprawodawcze uchwalone jako akty wykonawcze.

• Na czym polega zasada pierwszeństwa (prymatu) prawa unijnego.

• Instytucje Unii Europejskiej (art. 13-19 TUE).

• Organy pomocnicze oraz agencje Unii Europejskiej.

• Na czym polega zasada jednolitych ram instytucjonalnych UE?

• Na czym polega zasada równowagi instytucjonalnej w ramach UE?

• Na czym polega zasada autonomii instytucjonalnej w ramach UE?

• Na czym polega zasada lojalnej współpracy międzyinstytucjonalnej w ramach UE?

• Parlament Europejski (PE) - ogólna charakterystyka instytucji.

• PE - podstawy prawne działania.

• PE - sposób wyłaniania członków.

• Komu przysługuje czynne i bierne prawo wyborcze do PE?

• Podstawy prawne wyboru posłów do PE w prawie polskim.

• PE - skład.

• Na czym polega zasada „degresywnej proporcjonalności” w odniesieniu do składu PE?

• Charakter mandatu posła do PE - incompatibilitas.

• Przywileje i immunitety posłów do PE.

• Gdzie mieści się siedziba PE?

• Struktura wewnętrzna PE.

• Funkcje Przewodniczącego PE.

• Funkcje Prezydium PE

• Skład i kompetencje Konferencji Przewodniczących.

• Skład i kompetencje Przewodniczących Komisji.

• Skład i kompetencje Przewodniczących Delegacji.

• Organy funkcjonalne PE.

• Organy polityczne PE.

• Tryb działania PE (kworum, większość)

• Funkcje PE.

• Funkcja prawodawcza PE (zwykła procedura prawodawcza, specjalna procedura prawodawcza).

• Funkcja kontrolna PE.

• Jakie instytucje i organy składają PE roczne sprawozdania ze swojej działalności?

• Wotum nieufności wobec Komisji Europejskiej (tryb i zasady uchwalenia).

• Kto i w jakich sprawach może składać petycje do PE?

• Na czym polega prawo PE do powoływania komisji śledczych (tryb, cele powoływania).

• Funkcja budżetowa PE - tryb uchwalania budżetu.

• Kontrola polityczna PE nad wykonanienm budżetu UE.

• Funkcja kreacyjna PE.

• Jakie organy i jaką większością głosów powołuje PE?

• Na czym polega funkcja wewnątrzorganizacyjna PE?

• Kiedy wymagana jest zgoda PE do zawarcia umów międzynarodowych przez UE?

• Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (kompetencje, tryb działania, tryb powołania).

• Rada Europejska (RE) - ogólna charakterystyka organu.

• RE skład.

• RE- status członków.

• Przewodniczący RE - tryb powołania, kompetencje.

• Tryby (sposoby) podejmowania decyzji w RE.

• Funkcje (zadania) RE. Wymień co najmniej dwie kompetencje szczegółowe RE.

• Rada Unii Europejskiej (RUE) - ogólna charakterystyka, historia powstania.

• Skład RUE. Konfiguracje RUE (wymień 4 przykłady).

• Które konfiguracje RUE nazwane są w Traktatach? (art. 16, ust. 6 TUE).

• Siedziba RUE.

• Przewodnictwo w RUE.

• Rola Wysokiego Przedstawiciela UE ds. zagranicznych i bezpieczeństwa w reprezentowaniu RUE.

• Funkcje przewodniczącego RUE.

• Zadania Sekretariatu Generalnego RUE.

• Tryby podejmowania decyzji w RUE (głosowania).

• „Nicejski' system podejmowania decyzji kwalifikowaną większością głosów w RUE.

• „Lizboński” system podejmowania decyzji kwalifikowaną większością głosów w RUE.

• Podaj przykłady czterech decyzji podejmowanych przez RUE jednomyślnie.

• Funkcja prawodawcza RUE (na czym polega).

• Pośrednia inicjatywa prawodawcza RUE?

• Funkcja budżetowa RUE.

• Na czym polega funkcja koordynacyjna RUE?

• Funkcja kreacyjna RUE - jakie organy powołuje RUE, skład jakich organów powołuje RUE?

• Na czym polega funkcja kontrolna RUE?

• Na czym polega funkcja wewnątrzorganizacyjna RUE?

• Jakie funkcje wykonuje RUE w sferze międzynarodowej?

• Skład i zadania KOREPER.

• Komisja Europejska (KE) - ogólna charakterystyka organu.

• Sposób wyłaniania składu KE.

• Scharakteryzuj etapy powoływania składu Komisji Europejskiej.

• Tryb odwołania KE.

• Kto może odwołać poszczególnych członków KE?

• Kto i w jakim trybie może odwołać cały skład KE?

• Status prawny członków KE.

• Zadania (funkcje) Przewodniczącego KE.

• Tryb działania KE (procedury podejmowania decyzji).

• Funkcje KE.

• Funkcja kontrolna KE.

• Zakres podmiotowy funkcji kontrolnej KE.

• Funkcja prawodawcza KE (dwa aspekty wykonywania funkcji prawodawczej przez KE).

• Funkcje wykonawcze i zarządzające KE.

• Funkcje międzynarodowe KE.

• Zadania Wysokiego Przedstawiciela UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa.

• Trybunał Sprawiedliwości (TS) UE jako instytucja UE.

• Jakie organy sądownicze wchodzą w skład TS UE.

• TS sensu stricto - charakter organu, skład i sposób wyłaniania członków.

• Funkcje sędziów TS a funkcje rzeczników generalnych.

• Organizacja wewnętrzna TS (organy funkcjonalne).

• Zadania Sekretarza TS.

• Funkcje TS.

• Sąd - charakter organu, skład i sposób wyłaniania członków.

• Organizacja wewnętrzna Sądu.

• Funkcje Sądu.Pojęcie „sądów wyspecjalizowanych”.

• Sąd ds. Służby publicznej UE - powstanie.

• Skład i zasady wyboru sędziów Sądu ds. Służby Publicznej.

• Jurysdykcja Sądu ds. Służby Publicznej UE.

• Trybunał Obrachunkowy (TO) - podstawy prawne działania, charakter organu.

• Skład TO.

• Sposób wyłaniania członków.

• Wymagania stawiane kandydatom na członków TO.

• Status członków TO.

• Struktura wewnętrzna TO - zadania sekretarza generalnego.

• Funkcje TO.

• Europejski Bank Centralny (EBC) - powstanie, charakter prawny organu.

• Organizacja wewnętrzna RBC.

• Rada Prezesów EBC - skład, zadania.

• Zarząd EBC - skład, zadania.

• Rada Ogólna EBC - skład, zadania.

• Funkcje EBC.

• Komitet Ekonomiczno-Społeczny (KES) - podstawy prawne działania, charakter organu.

• Skład KES oraz sposób wyłaniania członków.

• Organizacja wewnętrzna KES.

• Funkcje KES.

• Komitet Regionów (KoR) - podstawy prawne działania, charakter organu.

• Skład KoR oraz sposób wyłaniania członków.

• Organizacja wewnętrzna KoR.

• Funkcje KoR.

RADA EUROPY:

• Geneza.

• Przyczyny powstania.

• Podstawa prawna funkcjonowania.

• Poszerzanie składu członkowskiego.

• Kryteria nabycia statusu członka.

• Wykluczenie, zawieszenie, wystąpienie.

• Przystąpienie Polski.

• Cele Rady Europy

• Instrumenty prawne realizacji celów.

• Struktura wewnętrzna.

• Organy statutowe.

• Komitet Ministrów (skład, struktura wewnętrzna, kompetencje)

• Zgromadzenie Parlamentarne (skład, struktura wewnętrzna, kompetencje)

• Sekretariat.

• Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych.

• Komisarz Praw Człowieka Rady Europy - powołanie, kompetencje

• Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (katalog praw, protokoły dodatkowe).

• Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) - skład, kompetencje).

• Przesłanki wniesienia skargi indywidualnej do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

• Zasady postępowania ze skargami złożonymi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

• Postępowanie przed tzw. Wielką Izbą ETPCz (w jakich sytuacjach ma miejsce).

Zalecana literatura.

J. Barcik, A. Wentkowska: Prawo Unii Europejskiej (z uwzględnieniem Traktatu z Lizbony) Warszawa 2011.

J. Maliszewska-Nienartowicz: System instytucjonalny i prawny Unii Europejskiej, Toruń 2010.

F. Benoit-Rohmer, H. Klebes: Prawo Rady Europy. W stronę ogólnoeuropejskiej przestrzeni prawnej, Warszawa 2006.

Akty prawne:

Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana), Dz. Urz. UE, 2010, C83.

Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana), Dz. Urz. UE, 2010, C 83 (wybrane artykuły).

5