Antykoncepcja (anti conceptio - przeciw poczęciu) to:

• „zapobieganie poczęciu przez: unikanie dni płodnych, umieszczenie mechanicznej bariery między nasieniem a komórką jajową, stosowanie środków plemnikobójczych lub uniemożliwienie uwalniania się komórek jajowych z jajników”*;

• „metody postępowania zapobiegające ciąży bez konieczności powstrzymywania się od współżycia płciowego”**.

• Najskuteczniejszą metodą antykoncepcyjną dostępną na polskim rynku są środki hormonalne

Skuteczność antykoncepcji - indeks (wskaźnik) Pearla

Prawdopodobieństwo zajścia w ciążę w grupie 100 kobiet (ok. 1200 cykli), stosujących daną metodę antykoncepcji w ciągu roku

Brak metody antykoncepcji - indeks Pearla = 85

Idealna metoda antykoncepcji - indeks Pearla = 0

W praktyce wszystkie metody których skuteczność jest poniżej 1 uważane są za bardzo skuteczne

Doustna antykoncepcja hormonalna

• Przy systematycznym i umiejętnym stosowaniu skuteczność tabletek według indeksu Pearla może wynosić nawet od 0,0 do 0,3 w przypadku tabletek dwuskładnikowych, oraz od 0,0 do 0,8 w przypadku tabletek jednoskładnikowych

Zalety

• Mają najwyższą skuteczność wśród środków legalnie dostępnych w Polsce.

• Nie zakłócają stosunku płciowego (nie trzeba wykonywać specjalnych czynności przed lub po).

• Są całkowicie odwracalne (po zaprzestaniu stosowania powraca się do płodności).

• Znoszą u kobiet i mężczyzn lęk przed nieplanowaną ciężą,

• Zmniejszają objawy napięcia przedmiesiączkowego

• Zmniejszają krwawienia miesięczne (obfitość i czas).

• Regulują gospodarkę hormonalną co prowadzi np. do zmniejszenia zmian trądzikowych lub zmniejszenia owłosienia.

• Zmniejszają ryzyko wystąpienia nowotworów jajnika i trzonu macicy. Tabletki zmniejszają ryzyko zachorowania na raka jajnika o ponad 2/3 w porównaniu do kobiet ich nie stosujących. W przypadku nowotworów trzonu macicy (endometrium) zmniejszenie ryzyka zachorowania u kobiet stosujących tabletki sięga 50% wartości ryzyka w stosunku do kobiet nie stosujących.

Wady

• Stosowanie tabletek może być uciążliwe.

• Zasady stosowania tabletek mogą wydawać się trudne. A jeżeli będą źle przestrzegane, skuteczność tabletek spada.

• Tabletki obniżają swoją skuteczność w przypadku choroby lub stosowania innych leków.

• Kobieta biorąca tabletki antykoncepcyjne zobowiązana jest do wykonywania badań co pół roku lub co rok.

• Czasami kobiety stosujące tabletki antykoncepcyjne tyją. Spowodowane jest to reakcją organizmu na hormony. Po ok. 2-4 cyklach wszystko powinno wrócić jednak do normy. Obecnie stosuje się już pigułki, które nie zatrzymują wody w organizmie i nawet pozornie zmniejszają wagę na początku ich stosowania.

• Tabletki mogą powodować obniżenie libido (popędu seksualnego).

• Po odstawieniu pigułek antykoncepcyjnych zwiększa się płodność kobiety

• Zbyt wysoka cena.

• Kobiety stosujące tabletki są bardziej narażone na raka szyjki macicy (najczęściej występujący w Polsce nowotwór w obrębie dróg rodnych).

• U kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne wzrasta ryzyko nowotworu sutka. Dotyczy to kobiet przed 35 rokiem życia. U młodych kobiet takie ryzyko wzrasta od 0,2% do 1% w stosunku do kobiet nie stosujących tabletek.

• Czy tzw. antykoncepcja po stosunku (np. Escapelle, Postinor) jest środkiem wczesnoporonnym? Nie

Zalety

• Nie wpływa negatywnie na płód, gdy jest używany do 72 h po stosunku. Nie powinien być jednak stosowany przez kobiety w ciąży.

• Jest jednym z niewielu rozwiązań dostępnych przy zawiedzeniu innych metod antykoncepcji (w Polsce) np. pęknięciu prezerwatywy lub złemu wyliczeniu dni niepłodnych przy metodach okresowej abstynencji.

• Jest środkiem antykoncepcji, który można użyć w przypadku gwałtu.

Wady

• Nie zaleca się stosowania Postinoru kobietom, które ze względów zdrowotnych nie mogą zażywać tabletek antykoncepcyjnych.

• Nie zaleca się stosowania tej metody kobietom z zaburzeniami wątroby.

• Nie mogą być stosowane jako rutynowa metoda antykoncepcji.

• Nie powinien być stosowany przez kobiety w ciąży (hormony zawarte w Postinorze przenikają do mleka matki).

• Po stosowaniu Postinoru czasami pojawiają się objawy niepożądane

• Może wystąpić przemijające zaburzenie cyklu miesiączkowego, jednak u większości kobiet następne krwawienie miesięczne występuje w określonym czasie.

• Stosowanie tego rodzaju antykoncepcji wymaga konsultacji lekarskiej

Większość niepowodzeń w stosowaniu prezerwatywy wynika z wadliwości produktu

Prezerwatywa

• Skuteczność zmienia się w zależności od postaw wobec tej metody

• U osób całkowicie akceptujących tę metodę indeks Pearla kształtuje się od 3,1 do 4,8. „Jeżeli zaś prezerwatywy stosują osoby w wieku powyżej 35 lat, gdy płodność kobiet spada, a doświadczenie wzrasta, indeks Pearla wynosi aż 0,7”*

• Średnio w badaniach skuteczność prezerwatywy określa się na poziomie 8 do 11 według indeksu Pearla.

Zalety

• Stosowanie prócz uczulenia na lateks (wg szacunków 8% społeczeństwa) i ewentualne środki plemnikobójcze, nie ma wpływu na zdrowie stosującego.

• Są metodą znacznie zmniejszającą ryzyko zakażenia wieloma chorobami przenoszonymi drogą płciową np. HIV czy rzeżączką.

• Łatwe w stosowaniu oraz tanie i prawdopodobnie najbardziej dostępne spośród wszystkich środków.

• Są dobrą metodą antykoncepcji dla par, które nie współżyją regularnie lub potrzebują antykoncepcji na krótki czas

• Są jedyną metodą antykoncepcji dostępną na polskim rynku, którą mogą stosować mężczyźni.

• Powodują zmniejszenie doznań

Wady

• Największą wadą prezerwatywy jest obniżenie przyjemności i spontaniczności współżycia seksualnego

• Stosujący prezerwatywę może być uczulony na gumę, co uniemożliwia mu używanie tego rodzaju antykoncepcji.

• Prezerwatywy nie mogą być stosowane przez mężczyzn z zaburzeniem wzwodu.

• Prezerwatywy nie są akceptowane przez niektóre kultury czy religie np. kościół katolicki, dlatego często użytkownicy nie chcą ich stosować

Globulki mogą zwiększać ryzyko zakażenia HIV

Środki plemnikobójcze (globulki)

• Indeks Pearla waha się w granicach od 10 do 30 na sto kobiet w ciągu roku.

Zalety

• Są stosunkowo łatwe w stosowaniu.

• Są dobrym środkiem zwiększającym skuteczność innych metod antykoncepcji.

• Mogą służyć jako dodatkowe nawilżacze dla kobiet z dużą suchością pochwy.

Wady

• Niska skuteczność w zapobieganiu nieplanowanej ciąży.

• Nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, wręcz przeciwnie czasami przy dłuższym stosowaniu mogą prowadzić do podrażnień śluzówki zarówno u kobiety jak i mężczyzny, co powoduje zwiększenie ryzyka zakażenia się STI

• Podrażnienie śluzówki przy częstym stosowaniu może powodować dyskomfort i np. jałowe, chemiczne stany zapalne.

• Zdarza się, że osoby są uczulone na nonoksynol zawarty w spermicydach.

• Mogą powodować zmniejszenie doznań seksualnych

• Niektóre kobiety nie lubią manipulacji z aplikowaniem ich do pochwy.

Wkładka wewnątrzmaciczna

• Indeks Pearla w przypadku wkładek wynosi około 0,5-2, zaś wraz z długością stosowania wkładki, skuteczność może wzrosnąć nawet do wskaźnika wynoszącego 0-03.

Metody okresowej abstynencji (tzw. naturalne)

Według indeksu Pearla skuteczność dla metod naturalnych wynosi: dla Kalendarzyka od 10 do 40 (najczęściej podawany 14), dla metody termicznej od 6 do 20, dla metody badania śluzu od 7 do 20.

Zalety

• Dla wielu małżeństw metody naturalne są jedynymi metodami, jakie mogą stosować ze względów światopoglądowych.

• Metody naturalne są metodami o niograniczonej dostępności, oraz braku ograniczeń finansowych.

• Nie ma przeciwwskazań medycznych do stosowania tego rodzaju metod (chociaż problemy zdrowotne mogą utrudniać obliczanie faz płodności), choć nie dają one też żadnych korzyści (jak np. tabletka hormonalna).

• Stosowanie naturalnych metod wymaga zaangażowania obu stron (mężczyzna nie może współżyć w dni płodne). Sytuacja taka może wiązać ze sobą partnerów i oduczać egoizmu, wpływać na wzajemne zrozumienie.

Wady

• Wymagają bardzo dużego zaangażowania podczas obliczeń i stosowania, oraz dobrego instruktażu i monitorowania przez pierwszy okres obserwacji cyklu.

• Już przy niewielkim błędzie w stosowaniu danej metody, diametralnie spada jej skuteczność antykoncepcji, która i tak jest niska.

• Nadają się głównie dla stałych, zżytych ze sobą partnerów, którzy potrafią ze sobą współpracować.

• Nie mogą być stosowane przez osoby, które współżyją bardzo spontanicznie i często.

• Nie mogą być stosowane przez kobiety mające nieregularne cykle np. w okresie przekwitania, lub przez kobiety zmieniające miejsce pobytu, często podróżujące.

• Nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

• Pomiary w przypadku metody termicznej będą zakłócone np. w czasie przeziębienia (podwyższenie temperatury).

Stosunek przerywany

Według indeksu Pearla wynosi ona od 15 do 28 na sto kobiet w ciągu roku.

Zalety

Jest metodą, która nie wymaga wkładu finansowego

Wady

• Jest metodą o bardzo niskiej skuteczności antykoncepcyjnej.

• Stosunkowi często towarzyszy nerwowe napięcie, wynikające z tego by przerwać w odpowiednim momencie, który jest przyjemny dla partnerów.

• Częste posługiwanie się tą metodą może (w wyniku napięcia) prowadzić do nerwic i do pojawienia się bólu przy stosunkach.

• Metoda ta nie może być stosowana przez mężczyzn mających problemy z przedwczesnym wytryskiem.

• Wymaga od kobiety dużego zaufania do partnera, a od niego umiejętności koncentracji i opanowania

Bibliografia

Południewski G., Mentlewicz A., Antykoncepcja czyli świadome macierzyństwo

Sokoluk W. Wychowanie dożycia w rodzinie. Podręcznik dla nauczycieli

Szarewski A., Guillebaund J. Wszystko o antykoncepcji

Woynarowska B. Oblacińska A. Zdrowie subiektywne, zadowolenie z życia i zachowania zdrowotne uczniów szkół ponadgimnazjalnych w Polsce