• Podział etyki wg Kotarbińskiego:

• etyka zależna - uzasadnia normy odwołując się do transcendencji (Boga, wartości); wymaga przyjęcie szeregu przykazań

• etyka niezależna - bez odwoływania się do bytów nadprzyrodzonych; odwołuje się do umowy społecznej, konwencji; wynika z natury, życia w społeczeństwie, istoty człowieka (Berkeley, Locke)

• Hume - empiryk

• inspirował się: Hobbesem - jego koncepcją umowy społecznej; Lockem - wprowadził termin tolerancji; dobro wywołuje przyjemność, zło przykrość; etyka musi być zgodna z empirią; dobro można odróżnić od zła bez odwoływania się do wyższych instancji - empirycznie przyjemne znaczy dobre (ale nie tylko przyjemne dla nas!)

• Hume zaczerpnął do swojej filozofii koncepcję Locke'a odnośnie przyjemności i przykrości jako wyznaczników dobra i zła

• substancje nie istnieją - przedmioty są wiązkami bodźców; umys może tylko odbierać wrażenia i je pamiętać

• wola niezależna od umysłu; rozum niewolnikiem uczuć - emotywizm; (zachcianka pochodzą z zewnątrz)

• myślenie da nam co najwyżej wiedzę o tym, co w tej chwili robimy

• każdy ma podstawowy zmysł uczucia moralnego - sympatię; dzięki niemu poznajemu uczucia innych i nie jesteśmy całkiem egoistyczni; ale tak naprawdę nie ma w nas innych emocji; oddźwięk uczuciowy pojawia się przez doświadczenie przyczyn i skutkó emocji innych ludzi; poprzez wspomnienie o sympatii można kierować swoją wolą na przyszłość

• błąd naturalistyczny - tworzenie etyki na podstawie jakiegoś stwierdzenia; np. „świat jest racjonalny” - łatwo zbić to twierdzenie, bo gdyby rzeczywiście świat był racjonalny to i człowiek musiałby być racjonalny - a nie zawsze jest; Hume podważa wszelką etykę opierającą się na zasadach ontologicznych, z których nie wynika przecież żadna powinność

• wartość autonomii człowieka - sam wybiera czy będzie słuchał swoich sympatii

• sympatie mogą się zmieniać z czasem

• Hume był zwolennikiem równości, przeciwnikiem niewolnictwa (kontrowersyjne jak na tę epokę)

• Kant; „tylko dwie rzeczy mnie zadziwiają - niebo gwieździste nade mną i prawo moralne we mnie”

• źródło praw moralnych w człowieku (Kant twierdził, że Hume go wybudził z „dogmatycznej drzemki”)

• sapere aude! - nie pozwól, by ktoś za ciebie myślał

• przyjął fizykę newtonowską - determinizm całego świata; ale był równocześnie przekonany, że jesteśmy wolni - to postulat rozumu praktycznego (ma postępować jak gdybyśmy byli wolni)

• celem naszego życia jest dobra wola; 2 rodzaje woli:

• (samo)wola - możliwość działania

• wola - działanie zgodne z nakazami rozumu; właściwe

• moja wola jest podstawowym determinantem; dobra wola to ta zgodna z rozumem; woli nie można podporządkowywać uczuciom, bo te są zmienne; jest to etyka autonomiczna (wg podziału na heteronomiczną - zależność od czynników zewnętrznych i autonomiczność - niezależność od czynników zewnętrznych)

• rozum nam mówi jak działać słusznie; emocje nie są właściwą pobudką do działania wartościowego

• imperatywy:

• hipotetyczny - dotyczący środków prowadzących do celu (np. muszę wstać o 7, żeby dotrzeć do szkoły); jest on niewłaściwy, bo nie wiemy czy cel jest właściwy moralnie; ten imperatyw odnosi się do działania zewnętrznego (pracuję aby jeść)

• kategoryczny - niezależny od clu, określa dopuszczalność daneh pobudki czy maksymy; nie mówi dlaczego, ale jak być moralnym; postępuj tak, jakbyś chciał aby wszyscy inni tak postępowali, jakby miało się to stać prawem powszechnym; drugi człowiek ma być zawsze celem, a nie tylko środkiem (wynika to z postylatu sapere aude i przekonaniu autonomiczności, niezależności drugiego człowieka; gdy traktujemy kogoś jak środek, odbieramu mu jego człowieczeństwo; człowieczeństwo to samodzielność i autonomiczność)

• czy kłamstwo może być w jakiejś sytuacji usprawiedliwione? - nie, bo jest odebraniem drugiemu człowiekowi autonomii, możliwości podjęcia decyzji i przede wszystkim prawdy; jeśli moderca nas spyta gdzie jest człowiek, którego chce zabić musimy mu odpowiedzieć zgodnie z prawdą - w przeciwnym wypadku, jeżeli skłamiemy, podamy nieprawdziwą informację, jesteśmy współodpowiedzialni za wszelkie następstwa (w późniejszych pismach dopuszczał możliwość obopólnego kłamstwa w grze w pokera i w uwodzeniu, kiedy obie strony wiedzą, że się nawzajem okłamują i się na to zgadzają)

• rola imperatywu kategorycznego

• służy do sprawdzania dopuszczalności czynu na podstawie danej pobudki

• czy chcielibyśmy aby to, co chcemy zrobić, stało się prawem powszechnym, np. przyjęcie dopuszczalności kłamstwa czy kradzieży doprowadzi do zbudzenia fundamentu społeczeństwa, czyli zaufania

• gdy postępowanie wpływa na sens istnienia jakiegoś wydarzenia, to nie jest ono moralnie właściwe (np. wykład, na którym nikogo nie ma nie ma sensu)

• nasza wola musi nas motywować do działania; musimy się kierować imperatywem (etyka obowiązku, a nie uczucia); emocje nie mogą nas determinować

• czyny, nawet zgodne z obowiązkiem, dokonane z innych pobudek (bo mi wstyd, bo nie lubię), mają niższą wartość moralną

• imperatyw kategoryczny daje wolność od kontekstów kulturowych - jednostki są rozumiane jao autonimiczne i niezależne; jednak z całkowitym odsunięciem emocji

• naddeterminacja - kilka przyczyn, skłonności ocha nas do jakiegoś działania; imperatyw ma z nas wyrugować te skłonności tak, aby pozostał on sam

• bezwyjątkowość nakazów moralnych - gdy kłamię traktuje swoje i innych człowieczeństwo jako środek (do przekazania fałszywej informacji, do zmiany czyjegoś zachowania na nam sprzyjające); sprawiam, że druga osoba staje się posłusznym mi narzędziem

• człowiek dąży do wolności, a ona jest możliwa tylko wtedy kiedy człowiek sam siebie determinuje (a nie jego emocje)