NIEDOŻYWIENIE

Nomenklatura:

PEM ( protein and energy malnutrition )

MARASMUS ( z greki: umierający / odchodzący)

KWASHIORKOR ( w języku ga używanym w Ghanie, oznacza chorobę starszego dziecka gdy rodzi się nowe)

Przyczyny

• Marasmus - zaniżona podaż kaloryczna

• Kwashiorkor - zaniżona podaż białek, do całkowitego wyłączenia ich z diety

• Marasmic kwashiorkor - gdy kliniczny obraz obu rodzajów niedożywień jest obecny (najczęstszy)

Etiologia PEM

• I-rzędowa

• Nieprawidłowy pobór substancji odżywczych na skutek: głodu, suszy, klęsk żywiołowych, biedy, przesądów i złych nawyków żywieniowych

• II-rzędowa

• Zaburzenia trawienia

• Zaburzenia wchłaniania

• Zaburzenia metabolizmu substancji odżywczych

• Zwiększone zapotrzebowanie (wzrost, ciąża, laktacja, choroby)

• Zwiększony katabolizm (choroby, stany zapalne, oparzenia, wstrząsy, niewydolność organizmu)

• WHO szacuje, że w krajach III Świata główne przyczyny PEM to:

• Bieda

• Konflikty wojskowe

• Brak dostępu do świadczeń medycznych i edukacji

• Nieprawidłowe decyzje rządowe i złe zarządzanie kapitałem

• choroby

PEM

• Zwiększone koszty społeczne

• Zmniejszone szanse rozwoju gospodarczego danego kraju (zwiększona umieralność, śmiertelność, zaburzenia rozwoju neurologicznego)

Marasmus

Marasmus - cechy charakterystyczne

• Utrata m.c. kosztem masy mięśniowej

• Całkowity brak tkanki podskórnej

• Obniżenie wskaźników antropometrycznych

• Skóra sucha, pomarszczona

• Starczy wygląd twarzy

• Znaczne upośledzenie wzrostu

• Rzadko hipoalbuminemia

• Brak hepatomegalii i stłuszczenia wątroby

• Często dobre łaknienie

• Hipotermia

• Rzadkie, matowe włosy (głowa łysiejącego staruszka)

Marasmus

• Jest zespołem mechanizmów kompensacyjnych ~ adaptacja:

• Zmniejszona aktywność

• Letarg

• Zahamowanie wzrostu

• Ubytki metaboliczne

• Skrajny spadek masy ciała - jako jeden z ostatnich objawów

Kwashiorkor

• Brak białka, następuje bardzo szybka degradacja organizmu i jego odporności

• Znacznie gorzej rokuje

• Konieczna natychmiastowa interwencja lekarska gdy rozwija się pełen obraz kliniczny kwashiorkoru

Paradoksalnie dziecko z kwashiorkorem wygląda lepiej niż dziecko z marasmusem!

Kwashiorkor - cechy

• Pozornie zdrowy wygląd

• Twarz księżycowata

• Upośledzenie wzrostu

• Bardzo nasilona hipoalbuminemia

• Obrzęki

• Znacznie upośledzenie odporności

• Stłuszczenie wątroby i hepatomegalia

• Brak łaknienia

• Zmiany struktury włosów: rzadkie, kruche, matowe, charakterystyczny kolor

• Zmiany skórne

• Apatia vs rozdrażnienie

Leczenie PEM (podejście starsze)

• Kwashiorkor

• 2-3 g/kg/d białka

• Szybkie uzupełnienie

• Marasmus

• Dowóz energii w bardzo małych dawkach - zmiany szlaków metabolicznych (śmierć z hiperglikemii)

Leczenie PEM wg UNWFP

• Łagodny PEM

• 2-3 g/kg/d białka

• 100-150 kcal/kg/d

• Uzupełnienie elektrolitów i witamin

• Ostry PEM

• Leczenie ostrych komplikacji

• Leczenie niedożywienia

• rehabilitacja

10 kroków leczenia PEM wg WHO

• Hipoglikemia

• Hipotermia

• Odwodnienia

• Bilans elektrolitów

• Leczenie infekcji

• Mikroodżywianie

• Rozpoczęcie dokarmiania

• Suplementacja diety - ułatwienie wzrostu

• Stymulacja emocjonalno-zmysłowa

• Badania kontrolne

Przyczyny zgonów z powodu PEM

• Odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe

• Zawał, zapaść

• Infekcje

• Ostre anemie

• Hepatomegalia

• Hipoglikemia

• hipotermia

Kraje rozwinięte (Europa Zach., USA, Kanada, Japonia)

• Zaburzenia odżywiania

Anorexia nervosa

- 1970 - 1/550 osób

- 1980 - 1/100 osób

• Śmiertelność: 15% populacji chorującej (ew.30%)

• Najwyższa śmiertelność spośród wszystkich chorób psychicznych

Anorexia nervosa - typy

• Ograniczający (restricting type)

• Żarłoczno-wydalający (binge-purging type)

Klinicznie rozwijają cechy kwashiorkor i marasmus

Wyniszczenie w anorexia nervosa

• Redukcja tkanki mięśniowej i tłuszczowej

• Redukacja metabolizmu hormonów tarczycy

• Hipotermia

• Zmniejszona liczba oddechów (kompensacja zasadowicy)

• Zasinienie stóp i rąk

• Hipoalbuminenemia

• Obrzęki

• Zespół małego serca

• Czynność serca do 60 bpm

• Zawroty głowy, omdlenia

• Zaburzenia perystaltyki (wzdęcia, zaparcia)

• Amenorhea

• Zmiany wielkości jajników, bezpłodność

• Łuszczenie skóry, „brudna skóra”, lanugo, łysienie wzgórka łonowego i okolic pachowych

• Obkurczenie neocortex

• Osteoporoza

• Infekcje

• „twarz wiewiórki” - obrzęk i chroniczne zapalenie gruczołów ślinowych (zaburzenia elektrolitowe - ślina dysfunkcjonalna - próchnica)

• Oddech acetonowy, odleżyny

Przyczyny

• Biologiczne (zaburzenia podwzgórzowe, mutacja genu kodującego białko AgRP, uzależnienie endorfinowe, teoria cynkowa

• Psychologiczna (osobowość borderline, teoria psychodynamiczna - konflikt, teoria behawioralno-poznawcza - wychowanie/wzmocnienie)

• Rodzinna - cechy: usidlenie, nadopiekuńczość, sztywność, unikanie konfliktów, wciąganie w konflikt, teoria ojca, córki i ambiwalentnej matki)

• Społeczno-kulturowa: stereotypy społeczne, reklamy, mit lalki Barbie, foodism, unisex

Generalne zapobieganie

I stopnia - edukacja

II stopnia - screening populacji narażonych

III stopnia - leczenie/rehabilitacja