Różyca

Ciężka choroba, o typowym - ostrym przebiegu, czasami przewlekłym. Obserwuje się zasinienia, zaczerwienienia na skórze. Bywają też zapalenia stawów (kulawizna, obrzmienia stawów). Przy przebiegu podostrym - plamy o romboidalnym kształcie (różyca pokrzywkowa). Przy przebiegu przewlekłym - zapalenie wsierdzia, martwica skóry, także przewlekłe zapalenia stawów.

Choroba może przenosić się na człowieka - lokalne, bolesne zapalenia skóry z dużym obrzękiem. Dobrze się leczą ale grożą powikłania.

-Zaraźliwa, często ostra posocznicowa choroba, rzadziej przewlekła

-Dawniej jedna z najważniejszych chorób zakaźnych świń

-Były ogromne straty, zwłaszcza w chowie drobnotowarowym

-Dziś enzootycznie lub raczej sporadycznie

-Dziś nie ani nie podlega rejestracji

Włoskowiec różycy (Erysipelothrix rhusiopathiae)

-Gram(+), bez przetrwalników, łatwy do wyizolowania

-Oporny na czynniki środowiska zewnętrznego, zwłaszcza na wysychanie, gnicie, solenie, peklowanie, wędzenie

-W wyschniętej krwi, kale, śluzie: 1-6 m-cy

-W zakopanych zwłokach - do 10 m-cy

-W mięsie mrożonym - znacznie dłużej

-W 55°C ginie po 15 minutach, w 70°C - po kilku

-Rutynowe środki dezynfekcyjne szybko go niszczą

-Ponad 23 serotypy (antygen ciepłostały)

-Ale o wspólnym antygenie ciepłochwiejnym

-Czynniki zjadliwości: neuraminidaza, rozszczepia kwas sialidowy (składnik MPS) powierzchni komórek = uszkodzenie naczyń i zakrzepy

Choroba środowiskowa, bo poza zarazkiem:

-Stres termiczny, burze, zmienność mikroklimatu

-Namnażanie zarazka w kale, więc ścielenie słomą i rzadsze usuwanie gnoju sprzyja zachorowaniom

-Żywienie - zmienność, nadmiar białka (wzrost pH jelit sprzyja namnażaniu się zarazka = różyca endogenna)

-Chorują głównie warchlaki i tuczniki

-Cały świat, od dawna, też Polska, cykliczność, sezonowość

-Głównie latem, tam gdzie niesprzyjające warunki

-Więc głównie „ekstensywne”, gospodarstwa indywidualne

-Rzadziej dobre chlewnie zamknięte lub tuczarnie (bo samoczynny odpływ gnojowicy, jednolite żywienie, stały mikroklimat, regularne oczyszczanie i odkażanie, „puste-pełne”, odrobaczanie, immunoprofilaktyka!)

-Więc dziś rzadziej, ale nadal stałe zagrożenie

-Bo zarazek powszechny w środowisku, choć wiele szczepów mało zjadliwych lub niezjadliwych

-Wydala go >50 gatunków ssaków (gryzonie), >30 ptaków dzikich, także ryby go często maja w śluzie na sobie

-Główny rezerwuar - świnie (do 50% nosicielstwo na migdałkach lub w jelitach)

-Źródło: świnie chore (dużo zarazka!) i bezobjawowi nosiciele

-Wydalanie z kałem, moczem, wydzieliną z nosa i gardła

-W efekcie zarazek rozpowszechniony w ściekach z gospodarstw, z rzeźni, przetwórni ryb i przedmiotach nimi skażonych

-Wnika drogą alimentarną (popłuczyny mięsne, mączka rybna, mączka z krwi typ., pasz i woda wtórnie skażona)

-Lub przez skórę (czochraniu się świń, ukąszeniu owadów)

-Stosunkowo dużo świń zakażonych, a mało chorujących

-Bo różna zjadliwość szczepów i rola czynników środowiskowych

-Zakażenie egzogenne lub endogenne, inkubacja 3-5 dni

-Ostra (nadostra) posocznica, ewentualnie z zapaleniem stawów, ronieniami

-Mała zjadliwość zarazka + częściowa odporność świń = postać pokrzywkowa (podostra) = miejscowa ale może być skutkiem lub początkiem posocznicy albo przechodzi w przewlekłą

-W miejscach zakrzepów włóknik sprzyja procesom wytwórczym

-Obecność zarazka w stawach - wysięk włóknikowy, potem też proces immunopatogenny, przewlekłe zapalenie stawów

-Przewlekła (stawowa, sercowa lub skórna) zwykle skutek poprzednich form

*Nadostra: nagłe upadki z gorączką i niewydolnością serca

*Ostra: ciężki stan ogólny, rozlane zaczerwienienia na skórze, ronienia, ewentualnie kulawizny, po 3-4 dniach śmierć nie leczonych lub przejście w podostrą lub przewlekłą

*Podostra (pokrzywkowa): czerwone, romboidalne, wyniesione, ostro odgraniczone wykwity na skórze. Większość świń samoistnie zdrowieje po tygodniu

*Przewlekłe zapalenie stawów: po ostrzejszej fazie różnego stopnia kulawizna, jeżeli silna - charłactwo

*Przewlekłe zapalenie wsierdzia: postępująca niechęć do ruchu, szybkie męczenie się, duszność, sinica, szmery, temperatura normalna

*Przewlekła różyca skóry - ogniska martwicy, pergaminowo-suche, odpadają płaty, po wielu tygodniach ziarnina i naskórek to pokrywa

-Chyba duże znaczenie mają Ab anty neuraminidalne

-Po przechorowaniu dożywotnia odporność

-Prosięta od odpornych matek do 12 tygodnia odporność bierna

-Pod jej osłoną wiele prosiąt naturalnie się uodparnia stykając

-Się ze zjadliwymi lub niezjadliwymi szczepami

-Ale nie wszystkie, więc trzeba szczepić

-Zapobieganie surowicą w sytuacji zagrożenia

-Szczepionki z atenuowanym żywym zarazkiem (np. szczep VR₂) były od dawna w Polsce stosowane, także w postaci doustnej (ORVAC)

-Dają odporność na kilka miesięcy (więc na tucz starcza)

-Ale odporność możliwa do przełamania

-Zwłaszcza postacie przewlekłe występują

-Ryzyko szczepienia w kilku tygodniach okołoporodowych

-Niekiedy niekorzystne reakcje poszczepienne

-Szczepionki z zarazkiem inaktywowanym też są na naszym rynku, także mieszane

-Adjuwanty mogą drażnić miejscowo

-Po 2 dawkach odporność do 6 m-cy

-Najczęściej zakażenia przyranne

-Głównie: rzeźnicy, zakłady mięsne i rybne, lekarze weterynarii itp.

-Kilkaset przypadków rocznie w Polsce notowanych

-Rozległe, bolesne, obrzękłe zaczerwienienie skóry

-Grożą powikłania stawowe, sercowe, posocznica itp.

-Dawniej bardzo duża rola w patologii wielu gatunków zwierząt

-Ostre zachorowania, podostre do przewlekłych

-Wiele postaci, wiele gatunków domowych i dzikich

-Dawniej niektóre pasterelozy zwalczane z urzędu

-Wyjątkowo zoonozy, wyjątkowo konie zakażone

Kilkanaście gatunków ale głównie:

-Gram(-) kokopałeczki, bez przetrwalników, dość wrażliwe

-5 serotypów otoczkowych A, B, D, E, F i 16 somatycznych

-Powszechne nosicielstwo w drogach oddechowych wielu gatunków

-Różne choroby różnych gatunków

-Różna zjadliwość szczepów - pewne szczepy wywołują daną chorobę

-Czynniki zjadliwości: otoczka (antyfagocytarnie działa), endotoksyna (gorączka, wstrząs), niektóre szczepy egzotoksyna

-Pierwotne zakażenie (zaraza bydła i dziczyzny; zaraza świń; cholera drobiu) - u nas praktycznie zwalczone!

-Lub wtórne (zespół enzootycznego zapalenia płuc bydła, świń, owiec i kóz; pastereloza królików; może zakaźne zanikowe zapalenie nosa świń) - coraz większe znaczenie bo zmasowanie chowu, stres intensywnego chowu, zimno, wilgoć

-12 typów serologicznych (otoczkowych)

-Czynniki zjadliwości jak P. multocida

-Ale też leukotoksyna - ciepłochwiejna, białkowa egzotoksyna, poraża leukocyty przeżuwaczy (makrofagi płucne, neutrofile)

-Zespół enzootycznego zapalenia płuc bydła i innych przeżuwaczy (wyjątkowo inne gatunki)

-Pateurella multocida, pierwotna, zaraźliwa, ostra posocznicowa choroba też w tropikach głównie, w Europie zwalczone

-Postać obrzękowa (obrzęk gardła)

-Postać płucna (ciężkie krupowe zapalenie płuc)

Dziś natomiast współudział P. multocida w ostrych i przewlekłych bronchopneumoniach świń.

-Zakażenie egzogenne lub endogenne

-Zakażenie drogą kropelkową, ewentualnie przez skórę (owady), sporadycznie od innych gatunków

-Rola stresu (upały, wilgoć, zimno, zła wentylacja)

-O odporności niewiele wiadomo, szczepienia - słabe efekty

Rhinitis atrophicans - odrębny problem

Zaraza bydła i dziczyzny (posocznica krwotoczna, choroba Bollingera)

-Ostra, zaraźliwa posocznica bydła, bawołów i innych

-P. multocida B6 (bydło) i E6 (bawoły)

-Epizootie głównie w tropikach, tam gdzie niska kultura produkcji i opieki weterynaryjnej, dużo stresów, wilgoci, upałów, rola transportu żywca

-Dawniej w Europie też sporo, dziś sporadycznie, bo raczej obrót mięsem niż żywcem + nadzór weterynaryjny

-P. multocida: bronchopneumonia, ale głównie:

*Bronchopneumonie (wtórne do wirusowych)

*Ciężkie, często zgorzelinowe zapalenia wymion

-P. multocida: zakaźny katar królików - enzootycznie (angory)

-P. multocida: zakażenia przyranne od pokąsań (ewentualne posocznice)

W pewnych warunkach namnaża się w kale!!