ELEMENTY BANKOMATYKI

• Organizacja emitująca karty lub bank - prowadzą rachunek klienta.

• Posiadacz karty z rachunkiem - klient banku i sprzedawcy.

• Sprzedawca towarów i usług - akceptuje zapłatę od klienta i rozlicza się z bankiem skupującym.

• Bank skupujący - bank zbierający od sprzedawców dowody transakcji i rozliczający się z bankami prowadzącymi rachunki klientów.

• Infrastruktura techniczna - sieci, bankomaty, POS.

• Oprogramowanie - moduły: obsługi transakcji, obsługi rejestru sprzedawców, obsługi kredytów, autoryzacji klientów, zarządzania kartami zastrzeżonymi, zarządzania siecią bankomatów.

BUDOWA BANKOMATU

• komputer obsługujący urządzenia peryferyjne: ekran, drukarkę, klawiaturę, mechanizm wydający banknoty i monety, modem zapewniający komunikację z bankiem,

• system operacyjny i programy obsługi transakcji,

• dysk magnetyczny z systemem operacyjnym, programami obsługi i plikami rejestrującymi przeprowadzone operacje,

• drukarka - wydaje dokumenty związane z transakcjami,

• pulpit - ekran oraz klawiatura (niekiedy ze znakami Braille'a)

• czytnik kart - wyposażony w silnik pobierający kartę i wydający ją po pomyślnie przeprowadzonej transakcji;

• interfejs dźwiękowy - pomaga użytkownikowi w obsłudze,

• alarmowy system przeciwwłamaniowy,

• przycisk alarmowy dla serwisu w razie zagrożenia,

• skarbiec z pieniądzmi do wypłacania w różnych nominałach.

ZAKRES USŁUG BANKOMATÓW

• Wypłaty pieniężne z rachunków bankowych.

• Przyjmowanie depozytów kopertowych.

• Przyjmowanie i rozpoznawanie banknotów.

• Realizacja, wydruk i wydawanie czeków.

• Operacje bezgotówkowe - zlecenia przelewów, przekazy pieniężne, otwieranie lokat terminowych, zmiana i wprowadzanie nowych zleceń stałych.

• Operacje administracyjne - druk: wyciągów z aktualnego stanu kont, historii rachunku, książeczek czekowych, polis ubezpieczeniowych, wydawanie ulotek.

• Zmiana numeru PIN.

• Inne - rezerwacja biletów, informacje i ogłoszenia banku.

ZALETY BANKOMATÓW

• Większa, całodobowa dostępność usług (1500h/rok dla kasjera wobec 8600 h/rok dla bankomatu).

• Wygoda i szybkość dokonywania transakcji.

• Efektywne wykorzystanie przestrzeni bankowej.

• Eliminowanie droższego obiegu dokumentów papierowych.

• Wzrost cyrkulacji pieniądza poprzez większy obrót mniejszymi płatnościami.

• Dochody banków z opłat od klientów za korzystanie z kart.

• Redukcja błędnych i niedozwolonych transakcji.

• Efekty marketingowe banku, podniesienie prestiżu banku.

• Związanie klienta z bankiem.

• Zachęta do zaciągania kredytów.

OPŁACALNOŚĆ BANKOMATÓW

• Instalacja bankomatu w 1990 r. w W. Brytanii kosztowała ok. 25 tys. GBP wobec 5-8 tys. GBP niezbędnych dla utworzenia stanowiska kasjera.

• Koszt transakcji ($): 1,07 - kasjer; 0,73 - poczta; 0,68 - czek; 0,54 - phone banking 0,35 - bankomat; 0,27 - home banking; 0,01 - Internet.

• Graniczna liczba (break-even point) transakcji przy której opłaca się zainstalować ATM to 35-40 tys. transakcji. Przy 4 tys. transakcji w miesiącu koszt instalacji bankomatu zwraca się po 9-10 miesiącach.

• Bankomaty mogą wykonywać ok. 60% czynności kasjera przy kosztach mniejszych o połowę.

• Problem hermetyczności systemów bankomatowych -nieakceptowanie "obcych" kart i brak porozumień między bankami o wzajemnym honorowaniu różnych kart.

RODZAJE BANKOMATÓW

• Tryb off-line - praca samodzielna, transakcje zapisane w pamięci. Prostota systemu, niezależność od łączy, niskie koszty wstępne, wysokie koszty eksploatacji, brak możliwości autoryzacji, mniejszy zakres usług.

• Tryb on-line - praca w sieci, transakcje zapisane w komputerze centralnym. Złożoność systemu, duże koszty wstępne, łatwość obsługi, możliwość autoryzacji transakcji, wysokie bezpieczeństwo (natychmiastowa aktualizacja).

• Wielofunkcyjne (Automated Teller Machine) oraz jednofunkcyjne (Cash Dispenser) - wypłata gotówki.

• Znajdujące się w pomieszczeniach zamkniętych (hall banku lub instytucji) lub w otwartych (dworzec, ulica).

• Instalowane przez banki lub wyspecjalizowane firmy.

LICZBA BANKOMATÓW (II.2001)

BANKOMATY WG MIAST

ZASADY KORZYSTANIA Z BANKOMATU

• 3 przyciski: (1) zielony to akceptowania operacji, (2) żółty - do anulowania operacji i powrotu do poprzedniego menu oraz (3) czerwony - do anulowania operacji i zwrotu karty.

• Można 2 x wprowadzić zły PIN za trzecim razem bankomat zatrzymuje kartę. Licznik złych prób kasowany jest po podaniu dobrego PINu.

• Bankomat zatrzymuje karty uszkodzone i rozmagnesowane.

• Po 30 sek. bankomat chowa nie zabraną gotówkę lub kartę.

• Drzwi do bankomatu otwieramy kartą wg instrukcji.

• Kartę wsuwamy do szczeliny bankomatu, pamiętając o jej ułożeniu wg rysunku na instrukcji.

• Wprowadzamy numer PIN, a po jego akceptacji dysponujemy wypłatę, podajemy żądaną kwotę, w granicach limitu.

• Odbieramy kartę, gotówkę i ew. potwierdzenie wypłaty.

KARTY BANKOWE

• Plastikowy prostokąt o wymiarach 53.4x85.6 mm (norma ISO), z umieszczonymi na powierzchni znakami identyfikacyjnymi wystawcy i właściciela oraz z nośnikiem informacji (ścieżka magnetyczna, układy półprzewodnikowe, nośniki laserowe) zawierającym zakodowane, szczegółowe informacje o wystawcy karty i rachunku właściciela karty.

• Karty stosowane głównie przy wypłatach gotówki w banku, płatnościach w firmach handlowo-usługowych, transakcjach w bankomatach (karty kredytowe, płatnicze).

• Inne zastosowania: telefony komórkowe, dekodery telewizji cyfrowej, żetony telefoniczne, służba zdrowia (kartoteki pacjentów), ewidencja samochodów, bilety wieloprzejazdowe, karty kserograficzne, parkingowe, benzynowe, klucze do elektronicznych zamków.

RODZAJE KART BANKOWYCH

• Wg zasięgu: karty lokalne, krajowe i międzynarodowe.

• Wg funkcji: bankomatowe (ATM, cash cards), płatnicze (payment cards), identyfikacyjne i gwarancyjne (ID cards).

• Wg sposobu rozliczania transakcji: debetowe (debit cards), kredytowe (credit cards), obciążeniowe (charge cards), z odroczonym terminem płatności (defered debit cards), wstępnie opłacone (preloaded cards), wielofunkcyjne.

• Wg segmentacji klientów: dla klientów indywidualnych. firmowe (grupy konsumentów), służbowe, stowarzyszeń.

• Wg klasy: standardowe classic, standard, uprzywilejowane (srebrne - silver, business, złote - gold, prestiżowe).

• Wg technologii: karty magnetyczne, elektroniczne (pamięciowe, procesorowe) i laserowe.

KARTY MAGNETYCZNE

• Karty z paskiem magnetycznym (ścieżka ferromagnetyku).

• Początkowo wykorzystywane jako proste identyfikatory, klucze do skarbców, urządzeń, pomieszczeń. Tanie i nietrwałe - ulegają rozmagnesowaniu w pobliżu pól magnetycznych.

• Łatwe do skopiowania pomimo zabezpieczeń holograficznych, wtopionych zdjęć, znaków specjalnych. Urządzenia do zapisu i odczytu danych na pasku są ogólnie dostępne. Nadają się tylko do pracy on-line, gdzie proces autoryzacji polega na sprawdzeniu podanego PIN-u z kodem zapisanym w systemie informatycznym banku a nie z PIN-em zapisanym na karcie, który może być łatwo sfałszowany.

• Pasek podzielony jest na 3 ścieżki. Górna ma 210 bpi w kodzie 7-bitowym co daje 79 znaków alfanumerycznych. Dolna ma też 210 bpi lecz w kodzie 5-bitowym co daje 107 cyfr. Ścieżka środkowa jest jedyną, która pozwala na zapis/odczyt (RWM) i ma tylko 75 bpi w kodzie 5-bitowym co daje 40 cyfr.

KARTY ELEKTRONICZNE

• Karty inteligentne, zawierające mikroprocesor z pamięcią.

• Karty pamięciowe mają tylko układ pamięciowy zwiększający pojemność karty. Stosowane jako karty telefoniczne, parkingowe, itp.

• Karty procesorowe mają dodatkowo procesor oraz pamięć ROM z prostym systemem operacyjnym. Procesor zarządza pamięcią i kontroluje zapis i odczyt danych z/do pamięci. Stosowane jako karty wielofunkcyjne, np. jako dowody tożsamości, karty ubezpieczeniowe, karty w telewizji kablowej, elektroniczne portmonetki (electronic purse) lub elektroniczne portfele (electronic wallet).

• Lepsze zabezpieczenia, poprzez blokadę karty po 3-krotnym podaniu złego numeru NIP. Trwałość ok. 10 tys. odczytów.

• 10x droższe (1-5 $) od kart magnetycznych, ale wydajniejsze i tańsze w eksploatacji.

KARTY LASEROWE

• Karty z warstwą polimeru (poliwęglanów)

• Zapis informacji metodą WORM (Write Once Read Many).

• Laser, który powoduje ukazywanie się napisów penetruje kartę w głąb i umieszcza poszczególne fragmenty danych na różnych głębokościach.

• Stosowane do dowodów osobistych, paszportów, dowodów rejestracyjnych, praw jazdy, książeczek ubezpieczeniowych

• Lepsze (biometryczne) zabezpieczenia przy pomocy podpisów elektronicznych, odcisków linii papilarnych, obrazów dna oka, identyfikatorów brzmienia głosu, zapamiętanych w postaci cyfrowej na karcie.

PORÓWNANIE KART

AKCEPTACJA KART W BANKOMATACH

OFERTA KART BANKOMATOWYCH

ZASADY BEZPIECZEŃSTWA

• Należy zapamiętać numer PIN-kodu, otrzymany w tzw. PIN-Mailer, który jest elektronicznym podpisem posiadacza karty.

• Transakcje dokonane z użyciem PIN-u nie podlegają reklamacji.

• Należy złożyć czytelny podpis na karcie bankowej, który jest porównywany przez sprzedawcę z podpisem złożonym na dowodzie sprzedaży. Trudniej jest podrobić pełny podpis (imię i nazwisko) niż parafę podpisu.

• Należy zapisać numer karty (ale nie numer PIN-kodu), datę ważności karty, numer telefonu do banku na wypadek konieczności zastrzeżenia karty przy jej zgubieniu lub kradzieży. Numer PIN najlepiej nauczyć się na pamięć lub zapisać w sposób zaszyfrowany.

• Kartę zastrzegamy jak najszybciej telefonicznie lub faksem, a następnie potwierdzamy to zastrzeżenie w oddziale banku wypełniając osobiście odpowiedni formularz.

DOBRE RADY

• Zapoznaj się z regulaminem użytkowania karty.

• Zwróć uwagę na zasady zastrzegania kart w banku.

• Wybierz kartę z mikroprocesorem.

• Nie noś wszystkich kart ze sobą, nie chwal się nimi.

• Nie zapisuj w notesie numeru PIN.

• Zasłaniaj klawiaturę przy wpisywaniu numeru PIN.

• Nie dawaj nikomu karty, obserwuj co się z nią dzieje.

• Przechowuj kwitki transakcji z kartami, nie wyrzucaj ich bez zniszczenia.

• Sprawdzaj wyciągi bankowe z transakcjami z kartami.

• Uważaj w Internecie, nie korzystaj z podejrzanych witryn.

• Masz prawo do reklamacji w razie wątpliwości.