Teoria ugruntowana

Teoria ugruntowana jest strategią prowadzenia badań jakościowych, której początki w naukach społecznych datują się na lata 60. XX w. opiera się ono na 3 zasadach:

• Badania terenowe należy rozpoczynać bez przyjmowania wstępnych hipotez. Dzięki temu unikniemy sytuacji, w której istniejące teorie wpłyną na to, jakie zjawiska dostrzeżemy w terenie.

• Druga zasada polega na nieustannym porównywaniu ze sobą zebranych fragmentów materiału empirycznego. To porównywanie prowadzi do określania kodów, którymi posługujemy się, by uporządkować i zinterpretować materiał oraz by wyróżnić najważniejsze kategorie, z których zostanie następnie zbudowana teoria dotycząca badanego zjawiska.

• Trzecia zasada to teoretyczne pobieranie próbek. Polega ona na tym, że osoby i grupy do badania wybieramy w taki sposób, by poszerzyć nasz znajomość problemu, a nie - jak w metodologiach klasycznych - by uzyskać próbę reprezentatywną.

Geneza

• Pojawiła się w latach 60. Za sprawą książki Barneya Glasera i Anselma Straussa „Odkrywanie teorii ugruntowanej”

• Metoda alternatywna wobec dedukcyjnego modelu podejścia

• Sięga do metod indukcyjnych (od dawna stosuje się je a antropologii)

• Powiązana z założeniami interakcjonizmu symbolicznego w związku z czym teoria ta nadaje się raczej do analizowania problemów związanych z postrzeganiem fenomenów społecznych niż do badania „obiektywnie” istniejącej rzeczywistości

Strategia prowadzenia badań

• TU wymaga od nas trzymania się wyznaczonych reguł postępowania - podchodzimy do badanego przedmiotu w sposób otwarty, nie przywiązując większej wagi do tworzenia hipotez już w początkowym studium badania

• Prowadzenie badań składa się z 3 rodzajów czynności:

• Zbierania danych

• Kodowania i identyfikacji idei lub koncepcji

• Generowania teorii

Zakłada się przeplatanie tych działań

Teoretyczne pobieranie próbek i nasycenie teoretyczne

• W TU celem jest rozwinięcie teorii, która wytłumaczy wiele z badanych zachowań

• Chodzi o stworzenie takiej grupy, która da możliwie najbardziej różnorodny materiał do badań

• Jeśli chodzi o kolejność - w badaniach prowadzonych zgodnie ze strategią dedukcyjną najpierw określamy populację, następnie dokonujemy losowania, a w kolejnym kroku badamy wylosowane obiekty

• W momencie rozpoczęcia badania nie znamy wielkości ani składu próby, a kolejne obiekty są dodawane do próby podczas badań

• Dane zbieramy tak długo aż osiągniemy stan nasycenia teoretycznego

Zbieranie danych i prowadzenie notatek

• Zbieranie danych obejmuje przede wszystkim prowadzenie obserwacji i wywiadów (w trakcie których tworzy się notatki)

• Obserwacje mogą przybierać postać obserwacji uczestniczącej, nieuczestn, lub tzw. shadowingu (bycie cieniem osoby badanej i towarzyszenie jej w codziennych czynnościach)

• Sięgając po wywiady w TU najczęściej siegamy po metodę otwartego wywiadu antropologicznego. Nagrywamy

• Podstawową zasadą w trakcie badań jest triangulacja:

• Metod - łączenie różnych metod badawczych

• Danych - sięganie po różne dane

• Badaczy - prowadzenie badań przez wielu badaczy

• Cechy dobrych notatek:

• Dają kompletne, pełne przedstawienie sytuacji

• Prócz chronologii powinny naświetlać też kontekst opisywanych wydarzeń

• Powinny zawierać jak najmniej komentarzy, a kiedy konieczne to muszą być wyraźnie oznaczone

Kodowanie i identyfikacja idei lub koncepcji

Kodowanie to etap procesu badawczego, w którym przechodzimy od danych do kategorii abstrakcyjnych.

Kody powinny być jak najbardziej dopasowane do materiału empirycznego - odzwierciedlać to, co się zdarzyło oraz o czym mówili respondenci

Logika tworzenia kodów

• Niezależnie od wybranej strategii kodowania, sednem tego etapu badania jest nieustanne porównywanie ze sobą różnych fragmentów zebranego materiału empirycznego (ramka 5.1, str. 96)

• Sens kodów jest wyznaczany przez kontekst porównań. Każdy z cytatów zaczyna coś znaczyć dopiero wtedy, gdy zostanie porównany z innymi wypowiedziami dotyczącymi podobnego zagadnienia. Porównywanie tych wypoiwiedzi nadaje im sens i pozwala stwoarzyć odpowiednie kody i kategorie